در بین همه طرح هایی که باید از نظر معنوی و فکری مورد حمایت قانون قرار بگیرد، طرح های ادبی، علمی و هنری جایگاه متفاوتی دارند. حق کپی رایت یا مولف، نوعی حفاظت قانونی از آثار چاپ شده و چاپ نشده در این زمینه هاست.
آینده نگر
حمایت از مالکیت معنوی و فکری در سال 1883 مورد حمایت قانون قرار گرفت. در این سال کنوانسیونی به نام پاریس مورد توافق کشورها قرار گرفت که از نوآوری و اختراعات، طرح ها و مالکیت صنعتی حمایت می کرد. براساس حمایت های قانونی در کنوانسیون پاریس از حقوق قانونی یک اثر، در کشوری جز کشور خودش حمایت نمی شد. به همین علت، سه سال بعد در پیمانی به نام پیمان برن، مالکیت یک اثر در همه کشورها، محترم و قابل اجرا در نظر گرفته شد.
در بین همه طرح هایی که باید از نظر معنوی و فکری مورد حمایت قانون قرار بگیرد، طرح های ادبی، علمی و هنری جایگاه متفاوتی دارند. حق کپی رایت یا مولف، نوعی حفاظت قانونی از آثار چاپ شده و چاپ نشده در این زمینه هاست. براساس قانون کپی رایت مولفان در حوزه های مختلف مثل ادبیات، داستان، شعر، نمایشنامه، رمان، برنامه رایانه ای، روزنامه، بانک اطلاعات، فیلم، موسیقی، نقاشی، عکس، هنرهای دستی، تبلیغات، نقشه ها و طراحی های صنعتی مورد حمایت قانون قرار می گیرند. براساس قانونی کپی رایت یا حق مولف، به طور انحصاری از همه حقوق ناشی از تکثیر، اقتباس، پخش و نمایش عمومی اثر استفاده می کند. قانون کپی رایت اکنون در بیشتر کشورهای سرمایه داری و غربی به رسمیت شناخته شده است اما مدت زمان استفاده انحصاری مولف از مزایا و حقوق اثر، از نظر زمانی متفاوت است. برای مثال این مدت زمان در انگلستان تا 70 سال در نظر گرفته شده اما درکنوانسیون های بین المللی این رقم به 50 سال رسیده است.
در قرن بعدی، با شکل گیری سازمان جهانی مالکیت معنوی در سال 1970، حمایت از مالکیت فکری در جهان با ساختار قانونی بهتری دنبال شده است. سازمان جهانی مالکیت معنوی یا فکری دو هدف برای خود تعریف کرده است. در نخستین هدف، سازمان از بهبود مالکیت فکری در سراسر جهان در همکاری با دولت ها حمایت می کند و علاوه بر دولت ها، سازمان اگر لازم بداند، با دیگر سازمان های بین المللی برای حمایت از مالکیت فکری و معنوی همکاری خواهد کرد. در هدف دوم، سازمان به دنبال ایجاد همکاری های اداری بین اتحادیه هایی است که با نظارت این سازمان شکل گرفته اند.
*حقوق مالکیت معنوی در ایران
برای نخستین بار، در سال 1310 بود که قانونی با نام ثبت علائم و اختراعات در مجلس ایران به تصویب رسید تا از حقوق فکری و معنوی مخترعان حمایت کند. این قانون 51 ماده داشت و متاثر از کنوانسیون بین المللی پاریس در زمینه حمایت از مالکیت فکری تهیه شده بود. براساس این قانون اگر یک ایرانی موسسه تجاری یا صنعتی یا کشاورزی داشت و علائم تجاری آن را ثبت می کرد، مشمول قانون در نظر گرفته می شد و می توانست از مزایای آنچه ثبت کرده، تا سال ها بهره مند شود. اما عمر این قانون در فضای اقتصاد ایران کمتر از سه دهه بود. در سال 1337، آیین نامه اصلاحی اجرای قانون ثبت علائم و اختراعات تصویب شد و در سال 1342، وزارت اطلاعات لایحه ای را با عنوان مالکیت ادبی و هنری به مجلس برد. این قانون شامل 79 ماده بود که به تصویب نرسید. شش سال بعد، وزارت فرهنگ و هنر قانون حمایت از حقوق مولفان، مصنفان و هنرمندان را به مجلس برد و تصویب کرد. قانون تازه، قانون جامع تری نسبت به انواع گذشته خود بود، با این حال در این قانون حقوق پدیدآورندگان سایر کشورها در نظر گرفته نشده بود. پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، قانون مربوط به مالکیت معنوی یک بار دیگر مورد بررسی قرار گرفت. در شش دی ماه سال 1352 بود که قانون ترجمه و تکثیر کتب، نشریات و آثار صوتی تصویب شد.
پس از پیروزی انقلاب، در سال 1379، یعنی پس از گذشت نزدیک به سه دهه از آخرین تغییر قانون مربوط به مالکیت معنوی، مجلس شورای اسلامی قانون حمایت از پدیدآورندگان نرم افزارهای رایانه ای را تصویب کرد. از دیگر تحولات مربوط به تغییر قوانین در حوزه مالکیت معنوی به سال 1380 باز می گردد که ایران، به عنوان 178 اُمین کشور جهان به سازمان جهانی مالکیت معنوی پیوست اما هنوز، خارج از کنوانسیون برن یا کپی رایت در این سازمان عضو است.