هفته گذشته و در جلسه هیات نمایندگان اتاق تهران که محور اصلی آن بحران آب در ایران بود رئیس اتاق تهران اعلام کرد:« متاسفانه بحران آب تاکنون آن چنان که باید در کشور جدی گرفته نشده است.»
هفته گذشته محور اصلی جلسه هیات نمایندگان اتاق تهران موضوع تنش آبی در ایران و بحران آب در سال های پیش رو بود و حالا سازمان هواشناسی هم گزارشی منتشر کرده است که نشان می دهد تنها در سال آبی جاری نسبت به دوره بلندمدت، کشور بیش از ۵/ ۲۸ درصد کاهش بارندگی داشته است. این افول به معنی کاهش حدود ۶۵ میلیمتری بارندگی کل کشور در سال آبی جاری نسبت به دوره بلندمدت است. این گزارش بیانگر آن است که بحران آب در چهار استان زاگرس نشین شدت بیشتری داشته و حدود سه تا چهاربرابر میانگین کشوری است. از آنجا که اخیرا هشدار درباره نابودی جنگلهای زاگرس بهعنوان ریههای هوایی کشور مطرح شده، توجه به وضعیت چهار استان ایلام، کرمانشاه، لرستان و خوزستان که قعرنشین جدول بارندگی در سال جاری آبی هستند و بیشترین حجم از جنگلهای زاگرس را در خود جای دادهاند، نگران کننده است، آن هم در شرایطی که تعدادی از اصلی ترین رودخانه های ایران از جمله کرخه، دز، کارون، سیمره، جراحی و... در این منطقه جریان دارند و بزرگترین سدهای کشورها هم در این استان ها جای گرفته اند.
گزارش سازمان هواشناسی کشور در 17تیرماه 1401 نشان میدهد که تا این تاریخ ایلام با 247میلیمتر، کرمانشاه با 240میلیمتر، لرستان با 211میلیمتر و خوزستان با 165میلیمتر افت بارندگی نسبت به میانگین بارشهای تجمعی کشور در بلندمدت، بدترین وضعیت را در کل کشور تجربه میکنند.
به جز این چهار استان، چهارمحال و بختیاری، فارس، کهگیلویه و بویراحمد و همدان نیز بالاتر از میانگین کشوری، با افت بارندگی در سال آبی جاری روبهرو هستند؛ موضوعی که احتمالا یکی از زمینههای اصلی خشکیدگی جنگلهای زاگرس است. البته استانهای پناهگاه جنگلهای زاگرس آمار بارندگی نامناسبی نسبت به میانگین بلندمدت خود و کشور گزارش کردهاند و از بین 31 استان کشور تنها استان هرمزگان است که با رشد 25میلیمتری بارندگی نسبت به میانگین بلندمدت خود روبهروست و تمام 30استان کشور از افول جدی بارندگی رنج میبرند. بهعنوان نمونه، بارندگی تهران نسبت به میانگین کشور افت حدود دو برابری داشته و با 107میلیمتر کاهش نسبت به میانگین بلندمدت، جزو استانهایی است که افت آبی قابلتوجهی را تجربه کردهاند. جلوتر از تهران البته البرز با افت 122میلیمتری، همدان با کاهش 121میلیمتری، قزوین با کاهش 116میلیمتری و کهگیلویه و بویراحمد با افت 110میلیمتری بالاتر از تهران از منظر بارندگی نسبت به میانگین بلندمدت خود در سال آبی جاری وضعیتی نامناسب را گزارش کردهاند. پس از تهران، استان کردستان با 106میلیمتر کاهش بارندگی نسبت به میانگین بلندمدت جزو مناطقی از کشور است که افت قابلتوجهی را تجربه کرده است.
بررسی جزئیات گزارش سازمان هواشناسی نشان میدهد که حتی کانونهای بارندگی کشور در شمال کشور و حوضه آبریز خزر که جز پرآب ترین مناطق ایران همیشه بوده اند و استان های و شهرهای بارانی مشهور هستند هم تحتتاثیر کاهش بارندگی قرار دارند. برای نمونه در سالجاری آبی و تا 16تیرماه، سه استان گیلان، مازندران و گلستان بدون استثنا با کاهش بارندگی به میزانی بیش از میانگین افت کشور روبهرو هستند.
این گزارش درحالی منتشر می شود که مسعود خوانساری رئیس اتاق تهران در جلسه هفته گذشته با هشدار نسبت به احتمال بروز تنش های آبی شدید در ایران گفت که بحث آب موضوعی واقعا جدی است که متاسفانه کمتر در سال های گذشته به آن پرداخته ایم و باید مورد توجه ویژه قرار گیرد. او با اشاره به گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) گفت:« این گزارش نشان می دهد که در سال 2011 تا 2015 ایران به طور متوسط 22 درصد از مصرف گندم، 52 درصد برنج و 71 درصد ذرت خود را از کشورهای دیگر وارد کرده است و در مجموع 36.6 درصد از غلات مورد نیاز ایران در سال 2016 از طریق واردات تامین شده است در حالی که این میزان در سال 2005 فقط 18.1 درصد بوده است. در این گزارش عنوان شده است که کشاورزان ایران در هر هکتار ذرت، برنج و گندم دو تا سه برابر بیشتر از میانگین جهانی آب مصرف می کنند و در این شرایط با تشدید بحران افزایش قیمت مواد غذایی و تنش های آبی کشور، ایران احتمالا 70 درصد از زمین های کشاورزی خود را از دست خواهد داد. بحث آب موضوعی واقعا جدی است که متاسفانه کمتر در سال های گذشته به آن پرداخته ایم و باید مورد توجه ویژه قرار گیرد.»
در جلسه هفته گذشته هیات نمایندگان اتاق تهران کشاورز معاون پژوهش مرکز ملی مطالعات کشاورزی و آب اتاق ایران به عنوان راهکار عبور از شرایط بحرانی کنونی پیشنهاد داد:« طی 10 سال آینده، کشت سبزی، صیفی و بخش اعظم باغات باید به گلخانهها محدود شود. در یک کلام، کشور به ریاضت آبی 10 ساله برای پشت سر گذاشتن بحران آبی نیاز دارد.»