بعد از وابستگیهای درازمدت به تامینکنندگان آسیایی، حالا برندهای غربی مثل سالومون در فرانسه چشم امیدشان به تامینکنندگان قطعات کفش در ایتالیا و توسعه فعالیت آنهاست
آینده نگر/ منبع: وال استریت جورنال
در پانزده سال اخیر، برند کفش اسپرتساز سالومون تقریباً تمام تولید خود را در آسیا انجام میداد. اما حالا این برند معروف فرانسوی تصمیم گرفته که روند تولید را دوباره به داخل فرانسه برگرداند. مهمترین دلیلش اختلالها در زنجیره تامین در سه سال اخیر و البته تلاش این برند برای کاهش آزادسازی گازهای گلخانهای است.
اما در فرانسه کفشسازی سالها پیش مُرده است و بنابراین برند سالومون تقریباً چارهای ندارد جز اینکه زنجیره تامین مورد نیازش را خودش در اروپا بسازد.
اولین مرحله از راه حل سالومون این بوده که یک کارخانه ماشینیشده تولید کفش اسپرت را در شهر کوچکی نزدیک آلپ احداث کند. سالومون همچنین کفشهایش را بازطراحی کرده و در جهت کوچککردن زنجیره تامین هم تلاش زیادی صورت داده. مثلاً تعداد اجزای هر کفش اسپرت را کاهش داده است.
با تمام این اوصاف، باز هم دستیابی به مواد مورد نیاز آن هم در منطقهای که هیچ تامینکنندهای در آن وجود ندارد کار سختی است. سالومون تاکنون مواد مربوط به کف کفش و سایر بخشها را از چین و ویتنام تهیه میکرد چون این دو کشور مراکز اصلی تولید کفش مدرن امروزی هستند. گیوم میزنک نایبرئیس شرکت کفشسازی سالومون میگوید: «در سی سال اخیر تمام ابداعات و تمام ظرفیتهای ساخت کفش اسپرت در آسیا نهفته بود. حالا ما برای ایجاد تحول در این روند کار دشواری در پیش داریم.» برند سالومون ۷۵ سال پیش تاسیس شد و علاوه بر کفش اسپرت، تولیدکننده تجهیزات اسکی هم هست.
در دهههای اخیر، شرکتهای غربی هر چه که میخواستند -از اسباب بازی گرفته تا لباس- را در مناطق خاصی از جهان (به خصوص آسیا، اروپای شرقی و آمریکای لاتین) تولید میکردند. در این مناطق، امکان استفاده از نیروی کار ارزان و نیز زنجیره تامین مدرن و پیشرفته وجود داشت. اما در سالهای اخیر، چندین شوک پیاپی به اقتصاد جهانی وارد شد و بسیاری از شرکتهای بزرگ را واداشت که در امورات خود تجدیدنظر کنند.
در سال ۲۰۱۸ دونالد ترامپ رئیس جمهور وقت آمریکا جنگ تجاری با چین را شروع کرد که باعث وخامت مناسبات آمریکا و چین شد و شرکتهایی را که بر اساس مناسبات دو اقتصاد بزرگ دنیا شکل گرفته بودند دچار دردسرهای زیادی کرد.
سپس از سال ۲۰۲۰ جهان گرفتار بحران کرونا و تعطیلی کارخانهها، قرنطینه، بستهشدن بنادر و کاهش کامیونهای باری شد و همه اینها به ایجاد اختلال شدید در زنجیره تامین و نیز افزایش هزینه باربری انجامید؛ مسائلی که حتی اگر به صورت منفرد رخ داده بودند هم دردسرساز بودند. حالا هم جنگ اوکراین به این ماجراها افزوده است. سیستمهای جهانی که از قبل هم مشکل پیدا کرده بودند دچار بحرانهای جدیدی شدند و آسیبپذیریهای تجارت جهانی بیش از پیش نمایان شد.
این وضعیت بحرانی باعث شده که بحث «بازگشت به خانه» برای برخی برندها مطرح شود. این به معنی برگرداندنِ تولید به همان کشوری است که برند کارش را از آنجا شروع کرده بود. رنه باک مدیر بیسیآی گلوبال که یک شرکت مشاوره در حوزه زنجیره تامین است در این خصوص میگوید: «بازگشت به خانه موضوعی بود که وقتی در جلسات مطرح میشد همه خمیازه میکشیدند ولی حالا به موضوع جذاب در جلسات بدل شده و همه میخواهند درباره انجامش بیشتر بدانند. تغییری که حاصل شده درواقع به همان اختلال در زنجیرههای تامین و دائمیشدن این اختلالها و نیاز شرکتها به اجتناب از این اختلالها برمیگردد.»
طبق یک نظرسنجی، تقریباً دو سوم از تولیدکنندگان آمریکایی و اروپایی میگویند قصد دارند تا سال ۲۰۲۵ میلادی بخشی از تولید خود را که در آسیا انجام میشده، به اصطلاح به خانه برگردانند. یک پنجم از تولیدکنندگان آمریکایی و اروپایی هم گفتهاند که بخش اعظم تولید خود را به خانه برخواهند گرداند. این نظرسنجی توسط موسسه بیسیآی گلوبال و بین ۱۲۵ شرکت انجام شده است.
برخی شرکتها به شکل جدی این تصمیم را عملی کردهاند. شرکت ماتل که تولیدکننده اسباب بازی است، بخشی از تولید خود را که در مکزیک انجام میشد به آمریکا برگردانده است. تمپور سیلی سازنده کالای خواب هم اخیراً سه کارخانه جدید در آمریکا ساخته و اعلام کرده که قصد دارد جلوی اختلالهای زنجیره تامین را از این طریق بگیرد.
تولید کفش اسپرت البته از آن حوزههایی است که بازگرداندنش به خانه اصلاً آسان نیست. سازندگان کفش در آسیا از نیروی کار ارزان، فراوان و کممهارت بهره میبرند اما این الگو در برخی کشورهای غربی قابل اجرا نیست و به همین جهت، برخی برندها به این نتیجه رسیدهاند که به جای تاسیس کارخانههای مشابه آسیا، باید کارخانههای ماشینیشده بسازند.
مثلاً برند سالومون با شرکت فایبرساز شاماتو وارد همکاری شده و میخواهد دو نوع کفش جدید را که با روشهای مدرنتری تولید شدهاند پس از تاخیرهای زیاد به بازار بفرستد. سالومون انتظار دارد کفشهایی که در فرانسه تولید میکند به اندازه کفشهای تولیدشده در آسیا سودآور باشند؛ چون در اروپا هزینه حمل و نقل کمتر میشود و هزینه گمرک هم حذف میشود.
در کارخانه جدید سالومون (با شراکت دو برند کفش دیگر) در نزدیکی آلپ، سالانه یک میلیون جفت کفش تولید خواهد شد. شرکای سالومون برای این منظور ۱۰ میلیون یورو (۱۱ میلیون دلار) سرمایهگذاری کردهاند.
جالب اینجاست که در این کارخانه در هر شیفت تنها به ۱۵ کارگر نیاز است؛ در حالی که در کارخانههای آسیا به تعداد پنج برابر کارگر نیاز بود تا بازده مشابهی به دست بیاید. اصل کاری که آن ۱۵ کارگر باید انجام بدهند پای چرخ خیاطی است؛ کاری که همچنان بهتر است به شکل دستی انجام بگیرد. تعداد اندکی از کارگران هم روی خطوط تولید ماشینیشده نظارت میکنند.
سایر برندهای کفش اسپرت با درجات مختلفی از موفقیت در حال بازگشت به خانه هستند و بعضیهایشان دردسر زیادی در این راه متحمل شدهاند. مثلاً آدیداس کارخانه ماشینیشدهاش را در سال ۲۰۱۶ در آلمان و یک سال بعد در آتلانتا افتتاح کرد؛ هر چند که در ۲۰۲۰ مجبور به تعطیلکردنش شد. آدیداس در نتیجه این ناکامی مجبور شد به الگوی سابق خود در ساختن کفش اسپرت در آسیا و آمریکای جنوبی برگردد تا به تامینکنندگان مواد لازم برای تولید آنها نزدیک باشد. این طور به نظر میرسد که آدیداس فعلاً برنامهای برای منتقلکردن تولید کفشهایش به آمریکای شمالی یا اروپا ندارد.
اما برند اسپرتساز مشهور دیگر یعنی نیوبالانس اخیراً ششمین کارخانه خود در آمریکا را در ماساچوست افتتاح کرده است. نیوبالانس همچنان اکثر کتانیهایش را در خارج از آمریکا میسازد؛ اما تقاضا برای کفشهای میانقیمتش در آمریکا بالا است و به همین جهت به سودش است که در آمریکا به تولید بپردازد. انگیزه دیگر نیوبالانس هم این است که مقاومت نسبی در برابر اختلالهای زنجیره تامین در آینده پیدا کرده باشد. دیو ویلر مدیر اجرایی شرکت در این خصوص گفته: «هر چه بتوانیم به مشتریهایمان نزدیکتر باشیم برایمان بهتر است.»
جالب اینجاست که نیوبالانس برخلاف برخی برندهای دیگر هیچ وقت تولید کفشهایش را در آمریکا متوقف نکرده بود و به همین جهت به زنجیره تامین محلی که قادر به تامین ۷۰ درصد از اجزای موردنیازش است دسترسی دارد. اما هدف بعدی این است که در آینده ۱۰۰ درصد از مواد و اجزای لازم از طریق همان زنجیره تامین محلی تامین شود.
البته نیوبالانس که مقرش در بوستون آمریکاست هنوز برای تامین کف کفشهایش به تامینکنندگان آسیایی وابسته است و مرتفعکردن این وابستگی به پول و زمان زیادی نیاز دارد. در این زمینه، برند سالومون در فرانسه وضعیت بهتر و راحتتری دارد؛ چون با تغییر طراحی کفشهایش حالا هر کفش جدید سالومون به جای ۷۰ قطعه، تنها ۲۶ قطعه دارد. همچنین کف این کفشها فقط از پنج جزء درست شده است. در حال حاضر موقعیت برای تامین همه این اجزا از تامینکنندگان فرانسوی و اروپایی فراهم نیست اما در اینکه هدف نهایی، قطع وابستگی به زنجیرههای تامین آسیایی است شکی نیست. در این زمینه، چشم امید برندی مثل سالومون به تامینکنندگان ایتالیایی است که ظرفیت بالایی دارند و میتوانند به شرکای تجاری آینده برندهای فعال در اروپا تبدیل شوند. البته ویتنام همچنان تا مدت زیادی منبع تامین برخی قطعات مورد نیاز در کفشهای اسپرت باقی خواهد ماند.
برای آنکه تامینکنندگان محلی از جمله سازندگان قطعات پلاستیکی به گسترش فعالیتهایشان تشویق شوند و مهارت لازم برای ساخت اجزای مورد نیاز برندهایی مثل سالومون را به دست بیاورند حداقل به چند سال وقت نیاز است. در هر حال، ماشینیشدن کارخانههای تولید کفش اسپرت در این راه تاثیر زیادی خواهد داشت.
به نظر میرسد که برخی برندهای غربی سازنده کفش اسپرت به برنامههای سالومون چشم دوختهاند و منتظرند ببینند که آیا این برند موفق به قطع وابستگی به تامینکنندگان آسیایی خواهد شد یا نه. اگر این اتفاق بیفتد احتمالش هست که در سالهای آینده شاهد بازگشت به خانه برخی برندهای اسپرت دیگر هم باشیم. با این حال، فعلاً هیچ یک از این تحولات عملاً تهدیدی علیه بازار کفش اسپرتسازی آسیا نیستند و ظرفیت بازار در آنجا هنوز خیلی بالاست. با این حال، مدتها بود که کارخانههای کفش اسپرتساز به کل به تولید در آمریکا و اروپا بیتوجه شده بودند و به نظر میرسد که تحولات جدید تنها راهی برای تغییر در آن بیتفاوتی باشد.