چین چه برنامه‌ای برای نظم نوین امنیتی جهان دارد؟

اژدهایی با یک میلیارد سر

ترجمه: نسیم بنایی، آینده نگر/ اکونومیست

 هر روزی که از خون‌ریزی در اوکراین سپری می‌شود، این مسئله روشنی خاصی به خود می‌گیرد که چین و غرب دو درک کاملا متفاوت از حفظ صلح جهانی دارند. از زمانی که پوتین به همسایه خود حمله کرد، افراد امیدواری در برخی کشورهای غربی، چین را واسطه‌ای ایده‏آل بین روسیه و اوکراین نامیدند. چنین شکلی از خوش‌بینی کاملا مخالف با عملگرایی صورت مدرن حزب کمونیست چین است. بسیاری افراد به پیوندهای تجاری چین با روسیه، اوکراین و باقی جهان اشاره می‌کنند و می‌گویند به نفع چین است که جهان وضعیتی صلح‌آمیز داشته باشد. با این‌حال، چیزی که آن‌ها نمی‌دانند این است که دولت‌های غربی می‌خواهند پوتین در اوکراین شکست بخورد و عاقبت کار خود را هم ببیند، در حالی‌ که حکام چینی خلاف این را می‌خواهند.

سمپاتی چین نسبت به روسیه را می‌توان تا حدی به کمک سیاست‌های داخلی این کشور توضیح داد. شی ژینپینگ، رییس جمهوری چین، در فوریه همراه با ولادیمیر پوتین اعلام کردند که «هیچ محدودیتی» بین این دو کشور وجود ندارد. شی پوتین رانزدیک‌ترین دوست خود می‌داند. سال 2022، سالی حساس برای شی است زیرا او می‌خواهد برای سومین دوره به رهبری حزب برسد و به همین خاطر نمی‌خواهد با یک بازنده پیوند داشته باشد.

جدای از این مسئله، به نفع چین هم نیست که حمله روسیه را جنایت جنگی تلقی کند. مسئولان چینی روی این مسئله پافشاری می‌کنند که آمریکا باعث و بانی حمله به اوکراین بوده‌است، آن با بزرگ کردن ناتو و چسباندن آن به مرزهای روسیه. عموم چین در حال حاضر این باور را دارند که غرب به دنبال کش دادن جنگ است تا از طریق آن بتواند فروش تسلیحات خود را افزایش دهد و در نقطه مقابل سربازان روسی قرار دارند که بابت صبر و شکیبایی‌شان شایان تقدیر هستند. البته چین تنها در همین حدود برای روسیه احترام قائل است، اما در عرصه سیاست بین‌المللی به این نتیجه رسیده‌است که آمریکا در حال حاضر با روسیه درگیر است و به زودی به دنبال هدف اصلی و بسیار مهم‌تر خود که همان چین است خواهد رفت.

 

*نسخه‌ چینی

البته چیزی که به طور کل نگران‌کننده‌تر است، این است که چین هر روز بیشتر از دیروز به دنبال استفاده از شکل استدلال روسیه برای سازمان‌‌دهی نظم امنیتی جهان است. شی در روز 21 آوریل شکلی از «امنیت جهانی» نوین را در نشست بوائو آسیا ارائه کرد. چشم‌انداز پیچیده شی به گفته خود او «مشترک، جامع، مبتنی بر همکاری و پایدار است» که در آن انسان‌ها جامعه‌ای را تشکیل می‌دهند که به لحاظ امنیتی شکافی در آن پدید نخواهد آمد.

سخنرانی شی یک کد است. دولت‌های جهان، از اروپا تا ژاپن و استرالیا باید آن را جدی بگیرند، زیرا این آخرین تلاش چین برای مشروعیت‌زدایی از پیوندی نظامی به رهبری آمریکا است که طی چندین دهه اخیر امنیت آن‌ها را تضمین کرده‌است. بخش عمده این دیدگاه نوین شی بر اساس استدلال «آسیا برای آسیایی‌ها» ایجاد شده‌است که طی سال‌های اخیر توسط دولت چین در داخل این کشور ترویج شده است. بسیاری از نزدیکان و مشاوران خود شی، ریشه این برنامه جدید را به سال 2014 و مطرح کردن «طرح امنیت نوین آسیا» ربط می‌دهند.

شی هشت سال پیش از کشورهای آسیایی خواست که از اتحادهای نظامی که بعضی آسیایی‌ها در آن حضور دارند و برخی دیگر حضور ندارند دست بکشند. او پیشنهاد کرده‌بود که آسیایی‌ها مشکلات خود را با دیالوگ حل کنند: «این با مردم آسیا است که امورات آسیا را اداره کنند، مشکلات آسیا را حل کنند و امنیت را در آسیا برقرار سازند.» این جملات به شکلی روشن رو به آمریکا بود و از آمریکا می‌خواست که این منطقه را ترک کند.

البته صحبت‌های اخیر شی مبنی بر امنیت غیرقابل تفکیک، بخشی جدید در دایره لغات چین است و شباهت زیادی به صحبت‌های روسیه در مورد اروپا دارد. اروپایی‌ها مدت‌هاست که درباره مسئله امنیت غیرقابل تفکیک بحث می‌کنند، یعنی یک کشور اروپایی نباید منافع قانونی امنیتی کشور دیگر اروپایی را نادیده بگیرد. تفسیر روسیه با این مسئله فرق دارد، زیرا بیشتر به دنبال داشتن تضمینی از سوی اروپا است و به همین دلیل حالتی تهاجمی به خود می‌گیرد. به عبارت دیگر می‌توان گفت که روسیه راجع به امنیت اروپا چنین فکر می‌کند: «شما امن نخواهید بود، تا زمانی که ما احساس امنیت نکنیم.» حال این‌طور به نظر می‌رسد که چین هم نسبت به باقی آسیا همچین طرز تفکری دارد.