در کشورهای درحال توسعه که از نابرابری درآمد رنج می برند، فرار مغزها خط مقدم نگرانی هاست. بررسی های بین المللی می گوید تنها در حوزه پزشکی، مهاجرت پزشکان به کشورهای توسعه یافته، کمبود 2.8 میلیون نفری از پزشکان در کشورهای درحال توسعه را ایجاد می کند.
بررسی آثار نابرابری درآمد نشان می دهد، بسته به شرایط اقتصادی کشورها، افزایش این نابرابری بر متغیرهای مهم اقتصادی از جمله فرار مغزها اثر می گذارد. فرار مغزها را اغلب پدیده ای اجتماعی در فرایند توسعه و رشد کشورها می دانند. اما مهاجرت نیروی متخصص، نامتاثر از دلایل اقتصادی هم نیست.
در کشورهای درحال توسعه که از نابرابری درآمد رنج می برند، فرار مغزها خط مقدم نگرانی هاست. بررسی های بین المللی می گوید تنها در حوزه پزشکی، مهاجرت پزشکان به کشورهای توسعه یافته، کمبود 2.8 میلیون نفری از پزشکان در کشورهای درحال توسعه را ایجاد می کند.
یک پژوهش ایرانی وضعیت نابرابری درآمد بر فرار مغزها را بررسی کند. یافته ها در این پژوهش نشان می دهد آزادی بیان اثری مثبت بر فرار مغزها از کشورهای درحال توسعه به کشوری مثل ایالات متحده آمریکا دارد، و ثبات سیاسی و کنترل فساد، بر فرار مغزها و مهاجرت نخبگان اثر منفی می گذارد.
درواقع هرچه آزادی بیان در کشوری محدود شود، مهاجرت نخبگان و نیروی کار ماهر بیشتر و هرچه ثبات سیاسی و کنترل فساد افزایش پیدا کند، مهاجرت نخبگان و نیروی کار ماهر کمتر می شود.
اما مهم تر از این، اثرگذاری نابرابری درآمد بر مهاجرت و فرار مغزهاست. یافته ها در این بررسی نشان داد تا زمانی که نابرابری در سطوح کم قرار دارد، اثر آن بر فرار مغزها منفی است. اما پس از عبور نابرابری درآمد از آستانه 0.46 در این بررسی، فرار مغزها تشدید می شود. به عبارت دیگر، جامعه حدی از نابرابری درآمد را تحمل می کند اما شدت گرفتن نابرابری از حد قابل تحمل جامعه، باعث می شود نخبگان به دنبال زندگی بهتر و متناسب با توانمندی های خود، به کشورهای توسعه یافته که برابری بیشتری دارند، مهاجرت کنند.
پژوهشگران در این بررسی می گویند اگر در جوامع درحال توسعه سیاست ها برای بهبود مولفه هایی مثل شفافیت و پاسخگویی در هماهنگی با سیاست های دیگر برای تقویت ثبات سیاسی و کنترل فساد اجرا شود، تمایل نیروی کار ماهر و نخبگان به مهاجرت از کشور کاهش پیدا می کند. آن ها می گویند برای کاهش فرار مغزها از کشورهای مورد مطالعه در این بررسی از جمله ایران، ایجاد انگیزه قوی برای نگهداشتن و ماندگاری متخصصان و نخبگان در جوامع و جلوگیری از مهاجرت گسترده منابع انسانی، مهم ترین و کارآمدترین سیاست بلندمدتی است که باید دولت ها در کشورهای درحال توسعه، آن را جدی بگیرند.
برای مطالعه بیشتر مقاله «بررسی اثرغیرخطی نابرابری توزیع درآمد بر فرار مغزها در کشورهای درحال توسعه» را بخوانید. این مقاله در نشریه پژوهش های اقتصادی در تابستان سال 1401 منتشر شده است.