ژاپن به یکی از متفاوتترین اقتصادهای پیشرفته جهان در دنیای امروز تبدیل شدهاست. در حالیکه همه کشورها با افزایش نرخ تورم روبهرو شدهاند، در ژاپن خبری از نرخ تورم نیست و همین امر جرقه یک اتفاق بزرگ را زدهاست: کاهش ارزش ین در برابر دلار.
ترجمه: نسیم بنایی، آینده نگر/ اکونومیست
آخرین باری که ارزش برابریِ ین ژاپن در مقابل دلار آمریکا به زیر ۱۳۰ رسید، سال ۲۰۰۲ بود. آن زمان اقتصاد چین از اقتصاد فرانسه کوچکتر بود. ولادیمیر پوتین در آن زمان با لبخندی بر چهره با مقامات غربی دیدار میکرد، لبخندی که سالهاست بر چهرهاش نمیبینیم. و نهایتا اینکه، در آن زمان، امینم، معروفترین رپر جهان به شمار میرفت. این روزها دوباره شاهد سقوط ین در برابر دلار هستیم. ین سقوط خود را در برابر دلار از ۲۸ آوریل آغاز کرد و سپس روزهای بعد به روند نزولی خود ادامه داد. حالا ین، سالی بدی را آغاز کرده و وضعیتی وخیم را برای ژاپن نشان میدهد. سیاستگذاران ژاپنی نسبت این کاهش ارزش، واکنشهایی داشتهاند و ظاهرا احساس نگرانی میکنند. به همین خاطر است که ژاپنیها تلاش دارند از طریق اقدامات مداخلهگرانه، جلوی سقوط آغاز ین را در بازارهای مالی بگیرند. اما نکته اینجاست که تلاش آنها بیحاصل خواهد بود. عواملی در حال فشار به ین هستند که نمیتوان به سادگی جلوی آنها را گرفت. به همین خاطر است که فعلا باید شاهد کاهش ارزش ین باشیم.
یکی از اصلیترین دلایلی که باعث میشود ین همچنان در برابر دلار سقوط کند، شکاف بزرگ میان نرخ بهره در آمریکا و ژاپن است. قیمتها در آمریکا افزایش بیسابقهای داشته و باعث شده نرخ تورم در این کشور به شکلی مهارناپذیر افزایش پیدا کند. اما در ژاپن، قیمتها هنوز زیر هدف ۲ درصدی بانک مرکزی این کشور است. یعنی در حالی که بانک مرکزی ژاپن نرخ تورم ۲ درصدی را هدف قرار داده، نرخ تورم در این کشور زیر ۲ درصد است و قیمتها ثبات خود را حفظ میکنند.
احتمال میرود که امسال نرخ تورم در ژاپن به هدفی که بانک مرکزی این کشور تعیین کرده، برسد. اما این امر در آن زمان، الزاما کمکی به اقتصاد ژاپن و همچنین ارز رسمی این کشور یعنی ین نخواهد کرد. از آنجا که افزایش نرخ تورم در ژاپن مشابه با آمریکا پیش نرفته، باعث شده سیاست بانکهای مرکزی این دو کشور هم متفاوت از یکدیگر باشد. البته بانک مرکزی ژاپن تلاشهایی داشته تا به منحنی بازده در این کشور کمک کند. اما وضعیت ین چندان امیدوارکننده نیست. بهعلاوه، تقاضا برای ین هم سرکوب شدهاست.
*بازار بیتعادل
تجارت یکی دیگر از عواملی است که روی ین اثر میگذارد. تراز تجاری ژاپن در ماه دسامبر، وضعیت قرمز داشتهاست. مقصر اصلی هم افزایش هزینه واردات بوده که دلیل آن هم جنگ روسیه و اوکراین است. سوخت و مواد اولیه خام، تقریبا یکسوم از کل واردات را در ژاپن تشکیل میدهند. حالا ژاپنیها برای اینکه بتوانند کالاهای گرانقیمت خارجی را بخرند و به کشور خود وارد کنند چارهای ندارند جز اینکه ین بفروشند. مرزهای ژاپن هم به دلیل کرونا بستهاست. به همین خاطر است که خبری از ارزهای خارجی گردشگران در این کشور نیست. در نتیجه همه اینها تراز را به هم زده و وضعیتی نامتعادل در این کشور ایجاد کرده که منجر به ضعف ین شدهاست.
اصولا سیاستگذاران بر این باورند که کاهش ارزش ین و ضعف آن میتواند برای ژاپن، امری مثبت باشد چرا که به صنایع قدرتمند این کشور که فعالیتهای سنگین صادراتی دارند، کمک میکند. هنوز هم این دسته از سیاستگذاران بر همین باور هستند. اما ین به قدری سقوط کرده که منجر به خیزش نگرانی شدهاست. مصرفکنندگان در ژاپن تحت فشار قرار دارند چرا که قیمت کالاهای وارداتی به شدت افزایش پیدا کردهاست. دولت در ژاپن بستههایی را به عنوان محرک اقتصادی معرفی کرده و تلاش دارد به کمک آنها وضعیت را تحت کنترل درآورد. آخرین بسته مربوط به ماه آوریل است. انتظار میرود در ماه جولای هم بسته دیگری معرفی شود.
برخی از کارشناسان و تحلیلگران پیشبینی کردهاند که ین به مسیر نزولی خود ادامه دهد. آنها میگویند ارزش برابر ین به دلار به ۱۵۰ خواهد رسید. حتی گفته میشود میزان آن بدتر از دوران بحران مالی آسیا خواهد شد. بانک مرکزی ژاپن این روزها سخت مشغول کار است و به این فکر میکند که چطور ین را نجات دهد. نجات ین به معنای نجات اقتصاد ژاپن خواهد بود. بخشی از ماجرا به سرمایهگذاران و سهامداران ژاپنی باز میگردد که در شرایط فعلی در جهان تلاش دارند از آب گلآلود ماهی بگیرند. شاید اگر دولت در ژاپن بتواند این سرمایهگذاران را مهار کند، مشکل ین هم در ژاپن برطرف شود.