بررسی بازدهی بازارهای مالی نشان میدهد ضعیفترین عملکرد به بازار سرمایه تعلق میگیرد که با سپری کردن فراز و نشیب بسیار در شاخصهای موجود، بازدهی حدود 3 درصدی را در سال 1400 ثبت کرده است.
آینده نگر
بازارهای مالی ایران و جهان سال گذشته متاثر از اتفاقات متعددی بودند. بازارهای ایران چشم به مذاکرات وین داشتند و بازارهای مالی جهانی بیشتر تحت تاثیر جنگ روسیه و اوکراین بودند و زیر سایه این جنگ نوساناتی را تجربه میکردند. در این میان بازار سرمایه ایران روزهای پرنوسان اما کمرونقی را پشت سر گذاشت. نمودار تغییرات بازار سرمایه ایران نشان میدهد شاخص کل در خرداد سال گذشته به پایینترین میزان خود یعنی یک میلیون و ۹۵ هزار واحد و در شهریورماه به بالاترین میزان خود یعنی یک میلیون و ۵۷۰ هزار واحد رسیده و در نهایت به رشد سالانه کمتر از ۳ درصدی بسنده کرده است. اما از اتفاقات مهمی که بازار سرمایه در سال گذشته تجربه کرد، خروج چشمگیر سرمایههای حقیقی از این بازار بود. بیشترین میزان خروج این سرمایه از بورس روز هشتم شهریور رخ داد و بالغ بر هزار و 980 میلیارد تومان سرمایه حقیقی از این بازار خارج شد. برآوردها نشان میدهد در طول سال 1400 بیش از ۶۲ هزار میلیارد تومان سرمایه حقیقی از بورس ایران خارج شده است. این در حالی است که در همین شرایط در حالی که سهام گروههای خودرویی درجا میزدند بازدهی بازار خودرو از ۴۰ درصد گذشت و بازدهی بازار طلا بیش از ۱۱ درصد بود. مسکن و سایر کالاهای بادوام هم دستکمی از ایندو بازار نداشتند اما بورس، از قافله رشد و سوددهی بازماند.
مرگ تدریجی یک رویا
شاخص بورس حالا حالاها به روزهای رویایی که در پنج ماه نخست سال قبل تجربه کرد، برنخواهد گشت. به نظر میرسد بعد از اتفاقاتی که در ماههای پایانی سال 99 افتاد نمیتوان انتظار ورود نقدینگی به بازار سرمایه را داشت. از طرفی افزایش بیسابقه شاخص بورس در سال 99 باعث افزایش سطح عمومی قیمتها و در نتیجه طولانی شدن بازه زمانی اصلاح شاخصها شده است. بیتوجهی دولت به این بازار در پی وعدههایی که در ابتدای سال برای حمایت از بورس داده شد و اتفاقاتی که در یک سال گذشته در آن افتاد، موجب تشدید بیاعتمادی سرمایهگذاران به این بازار شده است. در عین حال اخبار مربوط به مذاکرات هم در ورود و خروج سرمایههای حقیقی به این بازار بیتاثیر نبود. روند خروج سرمایههای حقیقی از بورس هرچند در روزهای پایانی 1400 تا حدودی کاهش پیدا کرد و در برخی روزها متوقف شد، اما نمودارها نشان از افزایش دوباره آن در فروردین 1401 دارند.
پایینترین بازدهی برای بورس
بررسی بازدهی بازارهای مالی نشان میدهد ضعیفترین عملکرد به بازار سرمایه تعلق میگیرد که با سپری کردن فراز و نشیب بسیار در شاخصهای موجود، بازدهی حدود 3 درصدی را در سال 1400 ثبت کرده است. هرچند پیشبینیهای خوشبینانه خبر از بهبود وضعیت بازار سرمایه در سال جاری دارد. شاید بازگشت ایران به بازارهای جهانی در پی رفع تحریمها بتواند در خروج این بازار از شرایط موجود نقش مهمی ایفا کند.
در شرایطی که افت و خیز بسیاری در بازار سرمایه در جریان بود، سایر بازارهای مالی هم از تبعات محرکهای موجود بینصیب نبودند. با هربار مخابره اخبار مربوط به مذاکرات و قوت گرفتن رفع تحریمها، بازار ارز نوساناتی را تجربه میکرد. در سال 1400 کمترین نرخ دلار با ۲۰ هزار و 755 تومان و بالاترین قیمت دلار با 30 هزار و 920 تومان ثبت شده است. افزایش و رکوردشکنی نرخ دلار در پی بینتیجه ماندن دور هفتم مذاکرات احیای برجام و در میانه آذر سال گذشته در نمودارهای مربوط به بازار ارز در سال 1400 ثبت شده است. در همین حال رشد 5.8 درصدی برای بازار ارز در آخرین سال قرن ثبت شد.
بازار خودرو هم به شدت تحت تاثیر بازار ارز بود هرچند از رشد تورم و آمار تولید خودروسازان هم بینصیب نبود. نمودارها نشان میدهند که بازدهی این بازار در سال گذشته به رغم تمام فراز و نشیبهای اقتصادی، بیش از سایر بازارهای مالی بود. اما این بازار که سال گذشته را با رشد چشمگیری پشت سر گذاشت در پی انتشار اخباری که حکایت از صدور مجوز واردات خودرو در سال جدید داشت، در دو ماه پایانی سال 1400 رکودی نسبی و کاهشی 2 تا 5 درصدی در قیمت برخی خودروها را تجربه کرد. این بازار هم مثل دیگر بازارهای مالی گوش به اخبار مذاکرات دارد و به احتمال بسیار تحت تاثیر اخباری خواهد بود که در خصوص نتایج مذاکرات احیای برجام و رفع تحریمها منتشر خواهد شد. در نهایت اما این بازار خودرو بود که در یک سال، بیشترین رشد را تجربه کرد. برای مثال قیمت یک پراید ۱۱۱ که در ابتدای فروردینماه حدود ۱۱۰ میلیون بود در پایان سال به ۱۸۰ میلیون رسید و حدد ۷۰ میلیون افزایش قیمت را تحربه کرد.
بازار مسکن هم که تاثیرپذیری بسیاری از نرخ تورم دارد، در سال گذشته با نوساناتی روبه رو بود. گزارش بانک مرکزی میانگین قیمت مسکن در شهر تهران را در اسفندماه 1400 بالغ بر 35 میلیون تومان در ازای هر متر مربع زیربنای واحد مسکونی اعلام کرده است در حالی که این رقم در فروردین ماه همین سال نزدیک به 30 میلیون تومان بود. مطالعه نرخ مسکن در 5 سال پایانی قرن نشان میدهد مسکن در سال 1400 کمترین میزان بازدهی را در مقایسه با 5 سال گذشته تجربه کرده است. میتوان گفت این بازار مثل دیگر بازارهای مالی ایران در سال گذشته درگیر نوعی رکود تورمی بوده است. هرچند دولت وعدههایی برای بهبود بازار مسکن داده است، اما باید دید با وضعیت بودجه سال جاری تا چه میزان امکان تحقق این وعدهها در شرایط فعلی برای دولت فراهم خواهد شد.
بازار طلا بر خلاف دیگر بازارهای مالی که تحت تاثیر اتفاقات داخلی بودند، به شدت متاثر از وقایع بینالمللی به ویژه جنگ روسیه و اوکراین بود. نرخ طلا در سال ۱۴۰۰ نزدیک به ۱۲ درصد رشد داشت و قیمت جهانی آن از ۱۷۰۰ دلار به 2 هزار دلار رسید و بعد با افت قیمت نرخ حدود ۱۹۰۰ دلار را تجربه کرد. اما پیشبینیهای بینالمللی حاکی از این است که تداوم آتش افروزی روسیه در اوکراین میتواند قیمت جهانی طلا را تا 2200 دلار هم افزایش دهد.
آتشبس در جنگ روسیه و اوکراین و نتیجه بخش بودن مذاکرات وین و بسیاری عوامل دیگر میتواند تاثیر مستقیم بر بازارهای سرمایهگذاری در ایران داشته باشد، اما این بازارها تا زمانی که مشکلات اقتصادی ایران پابرجا هستند، همچنان بیثبات بوده و نمودارها و منحنیهای آماری آنها متاثر از اتفاقات کوچک و بزرگ داخلی و خارجی خواهند بود.