پیش از آنکه روسیه به اوکراین حمله کند، بحث انرژی در میان کشورهای اروپایی مطرح بود. در میان این کشورها، وضعیت آلمان از همه پیچیدهتر است. این کشور نیمی از گاز خود را از طریق روسیه تامین میکند. اما اگر روسیه نباشد، آلمان باید چه کار کند؟
ترجمه: نسیم بنایی، آینده نگر/ اکونومیست
روز 27 مارس بود که اولاف شولتز، صدراعظم آلمان در یک برنامه تلویزیونی شرکت کرد. وقتی مجری برنامه گفت طبق پیشبینیهای تحلیلگران اقتصادی، اگر آلمان واردات انرژی از روسیه را بلافاصله قطع کند، رشد اقتصادیاش دچار مشکل نخواهد شد، با واکنش شدید شولتز مواجه شد. او به سرعت گفت: «آنها اشتباه میکنند.» او در ادامه صحبتهایش اضافه کرد چنین اقدامی نوعی «بیمسئولیتی» محسوب میشود و ما را به نتیجه اشتباه میرساند.
هفتههاست که کارشناسان اقتصادی با وزرای آقای شولتز بحث میکنند تا در مورد عواقب قطع واردات آلمان از روسیه به جمعبندی برسند. آنها میخواهند ببینند اگر آلمان واردات انرژی را متوقف کند چه اتفاقی برایش رخ خواهد داد. اما هنوز به نتیجه نرسیدهاند. هم دولت و هم اهالی صنعت و کسبوکار در آلمان معتقدند قطع رابطه روسیه و آلمان میتواند منجر به خیزش ناگهانی بیکاری، افزایش بیسابقه فقر و در نهایت رکود اقتصادی در آلمان شود. اما برخی از کارشناسان اقتصادی که مستقل از دولت فعالیت دارند، موضع مخالف را در پیش گرفتهاند و اصرار دارند عواقب چنین کاری قابل مدیریت خواهد بود.
روز 30 مارس بود که دولت بالاخره تصمیم گرفت بخشی از واردات گاز از روسیه را مدیریت کنند. در واقع دولت قصد دارد مجموعهای از برنامهها را به اجرا درآورد تا رفتهرفته وابستگیاش را به گاز و انرژی روسیه کاهش دهد. البته روسیه هم تهدید کرده که این ارتباط را قطع میکند چرا که آلمان در کنار سایر اعضای گروه 7، درخواست دوستیِ این کشور را نپذیرفتهاند. روسیه از این کشورها درخواست کرده گاز را به جای یورو یا دلار، با روبل معامله کنند. اما اعضای گروه 7 از جمله آلمان این درخواست را قبول نکردهاند. به این ترتیب تحریمها شرایط را برای روسیه سختتر کرده و این کشور هم سعی دارد شرایط را برای بقیه سختتر کند.
واردات غیرانسانی
اما در حالیکه خرید گاز از روسیه ادامه دارد، برخی افراد در مورد اخلاقی بودنِ آن بحث کردهاند. آلمان ماهانه نفت، گاز و زغال سنگ روسیه را به ارزش 2 میلیارد دلار را وارد میکند. این پول قطعاً میتواند به دولت ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه کمک کند تا جنگ با اوکراین را پیش ببرد. شولتز میگوید توقف واردات انرژی، بیش از آنکه به روسیه آسیب برساند به آلمان ضرر وارد خواهد کرد. این در حالی است که دولتهای اروپایی از شولتز درخواست کردهاند این رویه را متوقف کند. برخی پژوهشها نشان میدهند توقف واردات انرژی از روسیه میتواند منجر به کوچک شدن اقتصاد آلمان و آسیبهای جبرانناپذیر شود. این همان چیزی است که شولتز به آن باور دارد.
همه چیزهایی که گفته میشود، برآوردها و تخمینهایی است که میتواند اشتباه باشد. به همین خاطر است که آلمان هنوز نتوانسته اقدام درستی در این زمینه داشته باشد. برخی تحلیلگران گفتهاند قطع گاز و انرژی از روسیه مثل بازی کردن با آتش است و بدون تردید به کشورهای عضو اتحادیه اروپا آسیب خواهد رساند. بسیاری از تولیدات در این منطقه در صورت فقدان انرژی روسیه، متوقف خواهد شد. این برآوردهای بدبینانه باعث شده آلمان در زمینه توقف واردات انرژی عقبنشینی کند و اقدام دقیقی نداشته باشد.
یکی از مطالعات دانشگاهی نشان میدهد توقف واردات گاز روسیه منجر به کاهش 3 درصدی اقتصاد آلمان خواهد شد. مشکل بزرگ آلمان «گاز» است. قطعاً آلمان میتواند نفت و زغال سنگ خود را از جای دیگری هم وارد کند. اما نیمی از گاز آلمان را روسیه تامین میکند. به این ترتیب معضل اصلی، گاز است. آلمان میتواند با کشورهای جایگزین و همچنین انرژی هستهای حدوداً 70 درصد از گاز خود را تامین کند. اما اینها برآوردهای غیردقیق است.
همه میدانند که یافتن جایگزین برای تامین گاز آلمان کار سادهای نیست اما این تنها راهکاری است که این کشور دارد. برخی تحلیلگران با اشاره به موقعیتهای تاریخی در گذشته نظیر موقعیت آمریکا در جنگ جهانی دوم، معتقدند آلمان میتواند خیلی زود جایگزین برای تامین گاز خود پیدا کند. بدون تردید گاهی نیاز به قربانی کردن و اکنون آلمان در همان موقعیتی قرار دارد که باید برخی چیزها را قربانی کند. قطعاً جنبههای پنهان و نامشخصی از این ماجرا وجود دارد که هنوز نسبت به آن اطمینان و قاطعیت نداریم. احتمالاً با افزایش خشونت در جنگ میان روسیه و اوکراین، بالاخره کشورهایی مثل آلمان مجبور میشوند کاری را انجام دهند که از نگاه دیگران، اخلاقی و انسانی محسوب میشود. پس حتی اگر شدنی هم نباشد و یا سخت باشد، باز هم آلمان راهی جز توقف واردات انرژی از روسیه و یافتن تامینکنندگان جدید ندارد.