در سال ۲۰۱۵ میلادی پکن برنامه «ساخت چین ۲۰۲۵» را آغاز کرد؛ کمپینی برای خودکفایی که مبتنی بر خرید کالاهای بیشتر چینی توسط مصرفکننده داخلی و نیز توسعه تکنولوژیهای لازم برای آن در داخل است
آینده نگر/ منبع: فایننشال تایمز/
*روچیر شارما، استراتژیست ارشد مدیریت سرمایهگذاری جهانی در موسسه مورگان استنلی
رشد اقتصادی چین دارد کم میشود و دوباره این هشدار که «اگر چین زمین بخورد دنیا زمین میخورد» به گوش میرسد. اما به نظر من چین امروز به اندازه قبل نمیتواند دنیا را زمین بزند.
تا مدتی پیش، اکثر اقتصادها داشتند به شکلی نزدیک با رشد چین پیش میرفتند. اما در سالهای اخیر این وابستگی کمتر شد و به خصوص در دوران همهگیری کرونا به وضوح پایین آمد. نسبت بین رشد تولید ناخالص داخلی چین و سایر اقتصادهای بازار نوظهور از سال ۲۰۱۵ تاکنون تغییر چشمگیری داشته و از ۰.۹ به ۰.۲ رسیده است. در سه ماهه دوم سال ۲۰۲۱ میلادی، چین در قیاس با سایر اقتصادهای بازار نوظهور رشد کمتری داشت و این در سه دهه اخیر بیسابقه بود. همین میتواند نشانهای باشد از آنچه که در راه است.
این روزها دولت چین سختگیریها و قرنطینههای کرونایی شدیدی دارد و فشار خود را بر بخشهای حساس اقتصاد و شرکتهای بدهیدار زیاد کرده است. این خودش توضیحی است بر اینکه چرا رشد اقتصادی چین آهسته شده است و چرا بقیه دنیا لزوما با این مشکل مواجه نیستند. اما ارتباط بین رشد در چین و سایر اقتصادها تقریبا از پنج سال پیش شروع به کاهش کرد و آنچه امروز شاهدش هستیم فقط عمق ماجرا را بهتر نشان میدهد.
یکی از جنبههای ماجرا، جنگ سرد تجاری است. چین مدتی است که به سمت خودش برگشته؛ یعنی الگوی رشد مبتنی بر تجارت را کمرنگ کرده و به جایش به الگوی رشد مبتنی بر مصرف داخلی روی آورده است. صادرات به عنوان سهمی از تولید ناخالص داخلی چین از بالای ۳۵ درصد در سال ۲۰۱۰ میلادی به کمتر از ۲۰ درصد در سال جاری میلادی رسیده است. در سال ۲۰۱۵ میلادی پکن برنامه «ساخت چین ۲۰۲۵» را آغاز کرد؛ کمپینی برای خودکفایی که مبتنی بر خرید کالاهای بیشتر چینی توسط مصرفکننده داخلی و نیز توسعه تکنولوژیهای لازم برای آن در داخل است.
واکنش دولت وقت آمریکا به رهبری دونالد ترامپ به این موضوع این بود که چین و آمریکا را به اصطلاح از هم جدا کند. از آن زمان به بعد، هم جو بایدن و هم اروپاییها که منتقد سیاستهای ترامپ هم بودند، درواقع همان شیوه او را در پیش گرفتهاند و به خصوص در زمان همهگیری کرونا به این نتیجه رسیدند که باید راهشان از چین جدا باشد. در همین راستا آنها تلاش زیادی کردند که از رقبای تجاری چین مثل مکزیک، ویتنام و تایلند کالاهای بیشتری بخرند.
در سالهای پیش از بروز بحران کرونا، چین تشکیلدهنده حدود ۳۵ درصد از رشد تولید ناخالص داخلی جهانی بود. اما این رقم در سال ۲۰۲۰ کاهش یافت و الان هم حدود ۲۵ درصد است. پنج سال پیش، چین داشت با دو برابرِ رشدِ متوسط در میان اقتصادهای بازار نوظهور پیش میرفت. اما حالا این تفاوت کاهش یافته است. چین این روزها با کاهش شدید جمعیتش و همین طور بدهیهای بزرگ مواجه است و احتمالش هست که در سالهای آینده نسبت به سایر بازارهای نوظهور رشد کمتری را تجربه کند.
در همین حال، سایر پیشبرندگان رشد جهانی دارند قوت بیشتری میگیرند و هر یک در کشورهای مختلف دنیا تاثیرهای متفاوتی میگذارند. انقلاب دیجیتال دارد تقاضا برای نیمهرساناها و سایر محصولات هایتِک (تکنولوژی پیشرفته) را بالا میبرد. این یعنی صادرات کشورهایی مثل تایوان و کره جنوبی افزایش خواهد یافت. همچنین افزایش جریان اطلاعات دارد در حفظ رشد اقتصادی جهانی نقش موثری ایفا میکند.
از سوی دیگر، تکنولوژی اینترنت موبایل به شدت اقتصاد بازارهای بزرگتر و غیرپیشرفتهتر از جمله هند و اندونزی را متحول کرده است. درآمد دیجیتال به عنوان سهمی از تولید ناخالص داخلی در این کشورها در چهار سال اخیر، سه برابر شده است. هند یکی از کشورهایی است که تجارتش با چین به عنوان سهمی از اقتصاد دارد کاهش مییابد.
بخش زیادی از این مسئله ناشی از خدمات آنلاین است که با سرعت و به صورت همزمان در بازارهای نوظهور رشد کردهاند و در این زمینه به چین وابسته نبودهاند. تکنولوژی موبایل در سطح جهانی تشکیلدهنده ده درصد از رشد درآمد کلی است؛ و در بازارهای نوظهور دارد با سرعت گسترش مییابد.
با این اوصاف، جدایی جهان از چین خیلی هم دوردست به نظر نمیرسد و احتمالش هست که دوره جدیدی از رشد در میان اقتصادهای نوظهور مشاهده شود. آنها پیشتر برای تامین قطعات یا مواد اولیه مورد نیاز خود وابسته به چین بودند اما حالا گزینههای دیگری هم وجود دارد که میتواند آینده آنها را متحول کند. اینکه میگوییم چین امروز اهمیت کمتری در اقتصاد جهانی دارد به این معنا نیست که چین به کل اهمیتش را از دست داده است. چین هنوز بزرگترین شریک تجاری اکثر کشورهای دنیاست. اما تاثیرش بالاخره زمانی در آینده کاملا کم خواهد شد. بنابراین اگر چین زمین بخورد، لزوما همه زمین نمیخورند.