اتلاف منابع شرکت ها با بی توجهی به تخلف ها

حسابرسان داخلی یا گزارشگران فساد؟

در نخستین سال های قرن بیست و یکم، اخبار مربوط به رسوایی مالی در  دو شرکت بزرگ به نام های «انرون» و «وردکام» جهان را شوکه کرد. به دنبال آن، رسوایی های حسابداری شرکت «تسکو»  و رسوایی های مالی در مراکزی مثل مرکز توان بخشی ذهنی غرب لندن، رخدادهایی بود که گزارش دهندگان اقدامات خطاکارانه را مورد توجه قرار داد.

انجمن حسابرسان بریتانیا، گزارش دهی اقدامات خطاکارانه را وضعیتی تعریف کرده که در آن کارمندان، پیمانکاران یا تامین کنندگان از طریقی غیر از کانال های عادی مدیریت، اقدام ها و فعالیت های مشکوک را گزارش می کنند. اقدامات خطاکارانه طیف گسترده ای دارد که به طور کلی اعمال غیرقانونی و غیراخلاقی را شامل می شود.

در سال های گذشته از قرن 21، گزارش دهی اقدامات خطاکارانه در پژوهش های دانشگاهی با توجه به نقش این گزارش ها در کاهش پیامدهای منفی و افزایش شفافیت و پاکدستی مورد توجه قرار گرفت. بررسی ها نشان می داد اقدامات خطاکارانه سالانه 5 درصد از منابع و درآمد شرکت ها و سازمان ها را هدر می دهد. مراکز علمی و دانشگاهی اعلام کردند گزارش دهی اقدامات خطاکارانه، روش مهمی در جلوگیری و شناسایی اقدامات ناکارآمد است، با این حال، دیده می شود که گاه افراد تمایلی به گزارش دهی اقدامات خطاکارانه از خود نشان نمی دهند. 

باتوجه به نقش متنوع و گسترده حسابرسان داخلی در شرکت ها، این گروه از اقشاری اند که در مورد گزارش دهی اقدامات خطاکارانه، نقش آفرینی می کنند. با این حال، این گروه هم از قاعده عدم تمایل به گزارش دهی، مستثنا نیست. به طور کلی، حدود و ثغور نقش و مسئولیت های حسابرسان داخلی برای گزارش دهی اقدامات خطاکارانه، پیچیده و مستلزم تحقیق و بررسی است. از نظر حرفه ای، اعتقاد بر این نیست که کار و وظیفه حسابرسان داخلی، شناسایی یا جلوگیری از اقدامات خطاکارانه است، با این حال، بدیهی است که حسابرسان داخلی در دوران حرفه ای خود با چنین موقعیت هایی رو به رو شده و مجبور به تصمیم گیری می شوند.

یک بررسی ایرانی تلاش کرده عوامل موثر بر گرایش حسابرسان داخلی در گزارش دهی اقدامات خطاکارانه در ایران را بررسی کند. این بررسی دیدگاه های 458 نفر را که همگی دارای تجربه به عنوان حسابرس داخلی یا عضو کمیته حسابرسی در شرکت های بورسی، بخش خصوصی، نهادهای خصولتی و ترکیبی بوده اند، مطالعه کرده است. یافته های پژوهشگران ایرانی نشان می دهد گرایش حسابرسان داخلی در ایران به گزارش اقدامات خطاکارانه، متاثر از قوانین و مقررات حمایتی، خودکارآمدی و هنجارهای توصیفی است. پژوهشگران می گویند با توجه به نقش قوانین، حمایت مالی و قانونی از حسابداران داخلی در زمان گزارشگری اقدامات خطاکارانه ضروری است. آن ها به مسئولان پیشنهاد کردند نهاده های حرفه ای مثل انجمن حسابرسان داخلی و سایر دستگاه ها مثل سازمان بورس و سازمان حسابرسی، استانداردهای لازم برای افزایش درک و آگاهی حسابرسان داخلی در گزارش دهی اقدامات خطاکارانه را تدوین و درباره آن اطلاع رسانی کنند.

برای مطالعه بیشتر مقاله «بررسی عوامل موثر بر گرایش حسابرسان داخلی به گزارش دهی اقدامات خطاکارانه» را بخوانید. این مقاله در نشریه بررسی های حسابداری و حسابرسی در زمستان سال 1400 منتشر شده است.