کوتاه بودن طول مدت بیکاری از یک سو نشانه ای از وجود پویایی در بازار کار است که این خود به معنای امکان تجربه مشاغل گوناگون توسط افراد است. در این شرایط نیروی کار به شغلی دسترسی پیدا می کند که بیشترین علاقه و بهره وری را در آن دارد.
بیکاری طولانی مدت، انگیزه یافتن شغل را کاهش می دهد و مهارت نیروی کار را تضعیف می کند. شانس خروج از وضعیت بیکاری با بیکاری طولانی مدت کاهش پیدا می کند و در نهایت به دلیل دلسردی از یافتن شغل، نیروی کار از بازار کار خارج شده و به نیروی غیرفعال تبدیل می شود. در سال های گذشته، اقتصاد ایران با این پدیده در بازار کار دست و پنجه نرم کرده است.
در تحلیل وضعیت بازار کار، ملاحظات بسیاری وجود دارد. ممکن است در طول یک دوره زمانی، نرخ بیکاری به میزان قابل ملاحظه ای تغییر کند، اما در سطح اشتغال تغییر چندانی ثبت نشود. ممکن است سطح اشتغال تغییر نکرده باشد، اما بازار کار تحرک قابل ملاحظه ای را تجربه کرده باشد. به همین دلیل، در نظر گرفتن متغیرهای مختلف در تحلیل بازار کار ضروری است.
متغیر طول دوره بیکاری یا دوره جست وجوی شغل از متغیرهایی است که با بررسی آن به تحلیل بهتری از وضعیت بازار کار می رسیم. این مفهوم از دهه 1970 وارد ادبیات اقتصادی شد. باتوجه بیشتر اقتصاددانان در تحلیل اثرگذاری این متغیر بر وضعیت بازار کار، متغیرهای دیگری مثل نااطمینانی در رفتار نیروی کار هم وارد نظریه ها شده است.
*کدام عوامل؟
عوامل اقتصادی و اجتماعی مختلفی بر طول دوره بیکاری اثر می گذارد. در مطالعات، این عوامل به دو دسته فردی و محیطی تقسیم شده است. عوامل اختصاصی یا فردی، به آن دسته از عوامل می گویند که نشان دهنده ویژگی های فردی نیروی کار مثل سن، وضعیت تاهل، سطح تحصیلات و آموزش است. منظور از ویژگی های محیطی عواملی است که در رابطه فرد با جامعه تعریف می شود، مثل میزان و مدت زمان پرداخت کمک هزینه بیکاری و کمک های اجتماعی.
کوتاه بودن طول مدت بیکاری از یک سو نشانه ای از وجود پویایی در بازار کار است که این خود به معنای امکان تجربه مشاغل گوناگون توسط افراد است. در این شرایط نیروی کار به شغلی دسترسی پیدا می کند که بیشترین علاقه و بهره وری را در آن دارد.
یک بررسی ایرانی تلاش کرده طول دوره بیکاری در شهرها و روستاهای کشور را بررسی کند. یافته های پژوهشگران در این بررسی نشان می دهد در هر 2 منطقه مردها، سرپرست های خانوار، متاهل ها و افراد با تحصیلات دیپلم و کمتر از آن، دوره بیکاری کوتاه تری را تجربه کرده اند. هم چنین احتمال بقای بیکاری برای گروه سنی 20 تا 29 ساله، در مقایسه با سایر گروه ها در هر 2 منطقه بیشتر است.
پژوهشگران در این بررسی به این نتیجه رسیده اند که باید آموزش های دانشگاهی را با نیازهای بازار کار هماهنگ کرد. نکته مهم تر اینکه اشتغال دانش بنیان از عوامل کاهش بیکاری فارغ التحصیلان است و این سیاست می تواند به کاهش مدت بیکاری این بخش از نیروی کار جامعه منجر شود.
پژوهشگران در این بررسی توصیه کرده اند با توجه به شکاف قابل توجه جنسیتی طول مدت دوره بیکاری و تحصیل زنان در دانشگاه ها و تمایل آنان به حضور در بازار کار، موانع پیش روی زنان برای دست یابی به شغل برداشته شود.
علاوه بر این، دنبال کردن سیاست هایی که به رونق مشاغل خانگی کمک می کند، از جمله مواردی است که کاهش شکاف جنسیتی را به دنبال خواهد داشت. از دیگر نکات قابل توجه در این بررسی مهاجرت بی رویه نیروی کار روستایی به مناطق شهری به دلیل توسعه نامتوازن منطقه ای است. به همین دلیل پژوهشگران به سیاستگذاران توصیه کردند بازار کار مناطق روستایی را با توسعه جاذبه های خاص گردشگری در این مناطق و سیاست های مشوق کشاورزی سازگار با مزیت رقابتی و محیط زیست ایران، رونق دهند.
برای مطالعه بیشتر مقاله «تعیین کننده های طول دوره بیکاری در مناطق شهری و روستایی ایران» را بخوانید. این مقاله در نشریه نظریه های کاربردی اقتصاد در زمستان سال 1400 منتشر شده است.