برنامهها و رقابتهای فضایی بر آینده همه کشورهای جهان اثر میگذارد و برای سیاستگذاران ایرانی که گاهی دست به اقدامات فضایی میزنند نیز جالب است.
جف شسول / مورخ رویدادهای فضایی/ترجمه آینده نگر
جمعیتی که فضانورد را تشویق میکردند ــ حدود ۲۵۰ هزار نفر در واشنگتن و چهار میلیون نفر در نیویورک ــ از طرق مختلفی لباس پوشیده بودند. برخی از آنها کلاه فضانوردی پوشیده بودند که از مقوا و پلاستیک ساخته شده بود. دیگران که میخواستند کمتر خودنمایی کنند، دکمههای شعار «مرد جلوی خط مقدم سال» را که شعار جان گلن در زمان جان اف کندی بود روی لباسهای خود زده بودند. شصت سال پیش، جان گلن اولین آمریکاییای بود که به مدار زمین سفر کرد و مرزهای تازهای را برای اکتشاف انسان در فضا گشود. این مرزها تا رفتن انسان به ماه و فراتر از آن پیش رفت. پرواز «فرندشیپ ۷» تمام این کارها را امکانپذیر ساخته بود.
کاری که گلن شروع کرد آغاز یک دهه نفسگیر و درخشان بود: راهرفتن در فضا، سفرهایی به دور ماه، شش بار فرود بر سطح ماه. سپس مرزها متوقف شدند. از سال ۱۹۷۲ هیچ انسانی از مدار زمین خارج نشده است. نسلهایی که میانسالی خود را سپری میکنند، هیچ خاطرهای از حضور آمریکاییها روی ماه ندارند.
این وضعیت میتواند تغییر کند. اگر نقشههای ناسا ادامه یابد، برنامه «آرتمیس» خواهد توانست تا سال ۲۰۲۵ اولین زن و اولین رنگینپوست را بر سطح ماه بنشاند. ناسا میگوید این تازه شروع ماجراست. این سازمان ۱۰ فرود بر سطح ماه را پیشبینی کرده است. رئیس ناسا، بیل نلسون، کارزاری تبلیغاتی را شروع کرده است که از سایر کشورهای برای اینکه ردپایشان ثبت شود پیشی بگیرد؛ نهتنها ردپا بلکه پایگاهی نیز در ماه ساخته شود. ناسا اعلام کرده است: «بهزودی ما به ماه خواهیم رسید. بهزودی ما فضانوردان آمریکایی را به مریخ خواهیم رساند.»
اما چرا هنوز جای نگرانی هست؟ مطمئناً پدیدههای خیلی جالبی روی مریخ وجود دارند. آخرین وسیله اکتشافی ناسا، مریخنورد «استقامت»، و همکارش که یک بالگرد ظریف است، بالگرد «نبوغ»، این را روشنتر از همیشه نشان دادهاند. آنچه کمتر مشاهده میشود، نقش و ارزش کاشفان انسانی است. خیلی از آمریکاییها فکر میکنند که ماشین برای انجام این وظایف کافی است. سال گذشته یک نظرسنجی نشان داد که عموم مردم به اکتشافات فضایی توجه میکنند اما نه اینکه انسانها این اکتشافات را انجام دهند.
در سال ۱۹۶۱، وقتی که کندی در حال فرستادن فضانوردان به ماه بود، یکی از سناتورها هشدار داد که دولت کارهای ترویجی زیادی دارد که انجام دهد. این حرف مطمئناً امروز هم مصداق دارد. نلسون در مقام ریاست ناسا اصرار زیادی بر تأمین بودجه این سازمان دارد اما کنگره راغب به نظر نمیرسد. بایدن بهنوبه خودش از پروژه «آرتمیس» حمایت کرده است اما تمرکز بیشتر او روی ظرفیتهای تجاری و نظامی کشور در فضا است و همچنین این دیدگاه را دارد که از اقدامات فضایی باید برای مشاهده تغییر اقلیم استفاده کرد. کاملاً هریس، معاون رئیسجمهور که ریاست شورای ملی فضایی را نیز بر عهده دارد، بهندرت به سفر انسان به فضا اشاره میکند و در عوض روی «مسئولیت نگاهکردن به سیارهای که خانه ماست» مصر است.
و اینها منطقی که به نظر میرسند. خطرهای زیادی سیاره ما را تهدید میکند و کمترین کار برای کاهش آسیبها به اتمسفر آن میکنیم. اما استدلال اکتشاف انسانی در سفر به فضا دستکم از استدلالی که کاخ سفید و ناسا میآورند بهتر است. اگر دولت آمریکا نتواند به برنامههایی که قول داده است جامه عمل بپوشاند و بر حضور انسان بهجای اختراعاتمان در فضا اصرار نورزد، امتیازات خود را از دست میدهد و ایالات متحده بهاحتمال زیاد از ماه و رقابتهای فضایی که فراتر از آن را مد نظر دارد کنار گذاشته میشود.
مهمترین رقیب در بین رقبا چین است. هدف این کشور روشن است: شی جینپینگ گفته است که چین یک قدرت فضایی بزرگ میشود. مریخنورد چین راه خود را پیش رفته و به موفقیتهای چشمگیری نیز رسیده است. همچنین چین کاوشگر خود را به نیمه تاریک ماه فرستاده است و اولین کشوری است که دست به این کار زده است. ایستگاه فضایی چین در حال تکمیل است، درحالیکه ایستگاه بینالمللی فضایی که نزدیک به دو دهه از راهاندازی آن گذشته است به پایان عمر خود نزدیک میشود و ناسا به شرکتهای خصوصی گفته است که جایگزینهای آن را بسازند و اداره کنند. چین نیز مثل ایالات متحده امیدوار است که یک ایستگاههای تحقیقاتی بر سطح ماه بنا کند. چین برخلاف آمریکا دلیلی برای اینکه نتواند مشکلش را حل کند ندارد. این کشور یک همکار نیز دارد: روسیه. این دو کشور همین حالا هم تلاشهایی را برای کارهای مشترک شروع کردهاند.
منبع: نیویورک تایمز