ایران به طور کلی در اکتشاف خیلی ضعیف عمل کرده و چاه های نفت و گازی که قبلا اکتشاف کرده را هم نمی تواند با بهره روی بالا استخراج کند، چرا که تجهیزات و تکنولوژی لازم را ندارد و از طرفی هم بعد از تحریم ها سراغ میادین جدید نرفته است.
روز اول فروردین وزیران نفت 2 کشور کویت و عربستان توافق کردند برای تامین نیاز گاز داخلی 2 کشور و آزاد کردن نفت مازاد میدان آرش که آنها الدوره می خوانندش، اقداماتی را شروع کنند. پس از این اتفاق سعید خطیب زاده، سخنگوی وزارت خارجه ایران توافق جدید عربستان و کویت را غیرقانونی اعلام و تأکید کرد حق ایران برای بهرهبرداری از این میدان همچنان محفوظ است و براساس مذاکرات پیشین، هرگونه اقدام در بهرهبرداری و توسعه این میدان باید با هماهنگی و همکاری هر سه کشور انجام شود. اما موضوع اصلی این است که ایران به طور کلی در اکتشاف خیلی ضعیف عمل کرده و چاه های نفت و گازی که قبلا اکتشاف کرده را هم نمی تواند با بهره روی بالا استخراج کند، چرا که تجهیزات و تکنولوژی لازم را ندارد و از طرفی هم بعد از تحریم ها سراغ میادین جدید نرفته است.
اما در این بین و درباره میدان گازی آرش، هنوز شفاف سازی هم صورت نگرفته است و صحبت هایی درباره مالکیت آنها وجود دارد. البته این بحث، بحثی از معاهدات بین المللی است و به فاصله از دریا و مسایلی از این دست مربوط می شود. با این حال، همانطور که گفتم، ایران از همان میدان هایی که در اختیار دارد هم بهره برداری درستی نمی کند. در حال حاضر ما با قطر میادین مشترک زیادی داریم، اما استفاده نمی کنیم، چه برسد به این که به سراغ میادین جدید بخواهیم برویم.
به دلایل سرمایه ای، تحریم و نبود تکنولوژی لازم، ایران نتوانسته در این زمینه اقدامات در خوری انجام دهد و به همین دلیل کشورهای دیگر از این وضعیت استفاده می کنند. دیپلماسی ایران در منابع مشترک خیلی ضعیف است. حتی چند وقت پیش میادین مشترکی در دریای خزر کشف شد، این ها منابع کشور و بیت المال هستند، اما هیچ اقدامی برای بهره برداری از آنها انجام نشد. لازم است گروه هایی تخصصی در وزارت نفت روی این میادین کار کنند، شفاف سازی صورت بگیرد و مردم مطلع باشند. اما می بینیم که حتی درباره میادین مدام صحبت های متناقض مطرح می شود. برخی می گویند، این میدان برای ایران نیست، اما اگر واقعا ایران در این میدان گازی آرش سهمی دارد، باید زودتر اقداماتی انجام دهند. در غیر این صورت دو کشور کویت و عربستان چون سرمایه و تکنولوژی های غربی را در اختیار دارند، به راحتی می توانند از این منابع استفاده کنند.
قطر در چند سال گذشته سه کارخانه و پالایشگاه گازی راه انداخت و به سرعت در حال استفاده از آنهاست. اگر ایران اقداماتی انجام ندهد، همه گازها خارج می شود و دیگر نمی تواند از این میادین بهره برداری کند. امیدواریم برجام زودتر امضا شود و تکنولوژی های لازم و سرمایه وارد کشور شود تا بتوان حداقل از میادین قبلی بهره برداری بیشتری به عمل آورد. البته تنها بحث بهره برداری از میادین گازی مشترک نیست، ایران در همه سطوح خام فروشی دارد. ما متان به دست آمده از میادین گازی را تنها برای گاز شهری مصرف می کنیم و حتی مشتقات زیادی از گاز را جدا نمی کنیم، تقریبا تنها پروپان و بوتان جدا می شود، اما مقدار زیادی مشتقات وجود دارد که ایران نمی تواند آنها را جدا کند. علاوه بر این، خالص سازی هم مطرح است. ایران در تولید متان، نفر دوم یا سوم در جهان است، اما ما متان خلوص بالا برای آزمایشگاه ها را از چین وارد می کنیم. در بحث خالص سازی ایران بسیار ضعیف است و این عین خام فروشی است. همچنین، هلیوم یکی از مشتقات مهم است که ایران نمی تواند آن را جدا کند. در ایران به دلیل عدم وجود تکنولوژی امکان خالص سازی و جدا سازی گاز وجود ندارد. این در حالی است که به طور مثال خالص سازی متان از 98 درصد به 99.99 درصد به یکباره می تواند ارزش افزوده 100 برابری ایجاد کند.