وانگ هانینگ یکی از روشنفکران قدیمی چین است که ابتدا کار خود را با «چگونگی لیبرال کردن چین» آغاز کرد و طی 30 سال توانست خود را به کانون اندیشه این کشور برساند. وظیفه این مرد، طراحی پیامهای دولت چین برای داخل و خارج است.
آینده نگر
یک سال پیش از اعتراضات میدان تیانآنمن چین در سال 1989، دانشگاههای این کشور درگیر بحثی داغ درباره نحوه لیبرالتر کردن این کشور بودند. از دید بعضی از روشنفکران، غرب الگویی برای این کار بود. برای عدهای هم شورویِ میخاییل گورباچف نقطه آغازینی برای این تغییر بود. در اوج این بحثها، یعنی در ماه اوت سال 1988، یک دانشمند علوم سیاسی عینکی از چین راهی آمریکا شد تا شش ماه فرصت مطالعاتی خود را در این کشور، به ویژه در دانشگاه آیوا، آغاز کند. او نقدهای زیادی به آمریکا داشت، اما تحسین فراوانی را هم نثار چند وجه از این کشور کرد: دانشگاهها، نوآوری و انتقال ساده قدرت از یک رئیس جمهوری به رئیس جمهوری دیگر در این کشور. این عضو 32ساله حزب کمونیست چین در آن زمان عنوان کرد سرمایهداری را «نمیتوان دستکم گرفت.»
این چهره وانگ هانینگ است و در حال حاضر یکی از اعضای 7گانه کمیته پولیتبورو، پیکره اصلی حکمرانی حزب کمونیست، است. او که در حال حاضر مدیریت ایدئولوژی و پروپاگاندای این کمیته را در اختیار دارد، مسئول ساختن پیامی بسیار متفاوت از دوران جوانی خود است: دموکراسی حقیقی در چین وجود دارد و دموکراسی آمریکا قلابی و قدرت این کشور در حال رنگ باختن است. برای حزبی که جنگ ایدئولوژیکی فزایندهای با آمریکا دارد، این پیام جای تعجب ندارد. البته نقش وانگ در این کشمکش اندکی عجیب است. از نوشتههای ابتدایی او، نمیتوان چنین برداشت کرد که با چهرهای ملیگرا با افق دید محدود روبهرو هستیم. او هم ضعفهایی را در نظام آمریکا میدید اما در مورد آنها اغراق نمیکرد و مشکلاتی را هم در نظام چین میدید. نکته بسیار جالب راجع به وانگ این است که او این پیام را در دوران زمامداری سه رهبر مختلف چین توسعه دادهاست. رهبر کنونی چین، شی جینپینگ، این نقش حیاتی را به او سپردهاست، گرچه این دو نفر آشنایی قدیمی نیستند. یکی از روزنامههای دولتی چین او را «مشاور شماره یک» حزب نامیدهاست.
مغز متفکر چین به چه میاندیشد؟
مشاور شماره یک حزب بودن، سمتی بسیار مبهم است. سخنرانیهای کمشمار وانگ اطلاعات کمی از نقش پشت پرده او افشا میکنند. شی جینپینگ تا دو سال پیش و آغاز شروع همهگیری کووید-19 سفرهای خارجی زیادی میرفت و وانگ عمدتا در این سفرهای خارجی همراه او بود. این مسئله نشان میدهد که او در دیپلماسی خارجی هم نقشی دارد. رسانههای هنگکنگی وابسته به حزب اطلاعات بیشتری از او ارائه کردهاند. آنها شکل دادن و تعریف کردن سیاستهای هر یک از رهبران چین طی بیش از دو دهه اخیر را به وانگ نسبت دادهاند: از «نقش 3گانه حزب» که در دوران ژیانگ زِمین به منظور از بین بردن تابوی مالکیت خصوصی در حزب استفاده شد تا «چشمانداز علمی توسعه» در دوران هو ژینتائو که اقتصاد را بیشتر با محیط زیست همراه میکرد و «رویای چینی» شی برای رسیدن به چینی ثروتمند و قدرتمند.
قطعا این نقش نیازمند تردستیهای سیاسی فراوانی است. وانگ که یکی از اعضای حلقه درونی شی است، باید فاصله خود را با هو و ژیانگ حفظ میکرد زیرا نزدیکان این دو رهبر قبلی چین هدف پاکسازیهای شی بودهاند. این ژیانگ بود که وانگ را در سال 1995 از کرسی تدریس در دانشگاه فودانِ شانگهای به مقر حزب در پکن آورد. اینکه وانگ در اصل یک چهره دانشگاهی است، نه سیاستمدار، ممکن است در رشد او علیرغم نبردهای داخلی حزب تاثیر گذاشته باشد. همه گروههای حزب به تواناییهای او به عنوان یک نظریهپرداز و استفادهای منعطف از این نظریهها، باور دارند.
در پایان سال جاری که قرار است کنگره حزب کمونیست چین تکلیف رهبری شی را پس از پایان دوره 10 ساله مشخص کند، وانگ باید برای دوره جدید کاری خود تصمیمی بگیرد. او که اکنون 66 سال سن دارد شاید در کمیته پولیتبورو به مدت 5 سال دیگر باقی بماند. با اینحال ایدئولوگهایی جدید در حال رشد در چین هستند، مثلا ژیانگ ژینکان که در سال 2020 ریاست مرکز پژوهشی سیاستهای حزب را از وانگ تحویل گرفت.
شاید او آماده تغییر مسیر باشد. خودش در خاطرات مربوط به سال 1994 چنین نوشتهاست: «زمانی که کسی برای مدت طولانی مشغول به کار بوده است، طرز تفکرش به مرور زمان حالتی ثابت به خود میگیرد و دیگر گشادهذهنی سابق را نخواهد داشت.» ماشین پروپاگاندای وانگ که دائما پیام وفاداری به شی را برای دیگران مخابره میکند نشاندهنده این است که طرز تفکر ثابت مشکلی است که در سرتاسر نظام سیاسی چین وجود دارد.