چرا فرانسه و انگلیس دوباره به جان هم افتادند؟

آینده‌ای شبیه به گذشته

آینده نگر/ منبع‏: فایننشال تایمز

بوریس جانسون نخست ‏وزیر انگلیس می‌خواهد وانمود کند که حواسش به همه مشکلات امروز انگلیس هست، اما درواقع چیزی که بیشتر از همه چیز فکرش را مشغول کرده دعوا و مرافعه‌های پیاپی با فرانسه - این رقیب قدیمی اروپایی- بوده‏. رقابت و جدال‌های لفظی بین این دو رقیب دیرینه حالا دارد به یک مشکل بزرگ بین‌المللی هم بدل می‌شود‏. یک بار موضوع سر ایرلند شمالی است، یک بار سر سهم ماهی‏گیری و هزاران بار سر مسائل سیاسی نامربوط‏. کار به جایی رسیده که هر اختلاف نظر کوچکی بین پاریس و لندن خیلی سریع به مجموعه‌ای از حملات و تهدیدها بین دولت‌های دو کشور تبدیل می‌شود‏. البته همه می‌دانند که مشکل از ایرلند شمالی یا از ماهی‏گیری نیست؛ مشکل اصلی برگزیت است‏. بوریس جانسون نخست وزیر انگلیس مجبور است کاری کند که روند خروج این کشور از اتحادیه اروپا به خیر و خوشی بگذرد (که آن هم جای تردید دارد)‏. از آن طرف، امانوئل ماکرون رئیس جمهور فرانسه می‌داند که برگزیت نمی‌تواند (و نباید) به خیر و خوشی بگذرد‏. این مصیبتی بزرگ برای اروپا و چه ‏بسا جهان است‏.

برگزیت به خودی خود باعث بروز مشکلات زیادی از لحاظ اقتصادی و سیاسی در مناسبات دو کشور شد؛ اما این قضیه جنبه‌های دیگری نیز دارد‏. نامه‌ای که اخیرا محتویاتش افشا شده و از سوی ژان کاستکس نخست ‏وزیر فرانسه خطاب به اتحادیه اروپا فرستاده شده، بخش زیادی از ماجرا را توضیح می‌دهد‏. او در این نامه اعلام کرده که ضروری است که افکار عمومی اتحادیه اروپا به هزینه سنگین خروج کشورشان از اتحادیه اروپا پی ببرند‏. این مسئله در شرایطی که برخی کشورهای دیگر اتحادیه اروپا هم به سرشان زده که از این اتحادیه خارج شوند، اهمیت خودش را نشان می‌دهد‏. اتحادیه اروپا در جریان برگزیت دردسرهای زیادی را متحمل شد‏. اما یک واقعیت بزرگ دیگر هم وجود دارد‏: انگلیسی‌ها از رای‌دادن به برگزیت و خروج از اتحادیه اروپا پشیمان‌اند و آن را ایجادکننده هزینه‌های بسیار سنگین و برگشت‌ناپذیر برای انگلیس می‌دانند‏. با این حال، دولت این کشور از انجام اقدام لازم برای بهتر کردن اوضاع عاجز است‏.

چنین وضعی برای آینده بوریس جانسون به شدت خطرناک است‏. دولت او زمستانی را پیش رو دارد که با افزایش شدید تورم و افزایش قیمت گاز و حتی کمبود برخی مواد مصرفی (به دلیل اختلال در زنجیره‌های تامین جهانی) همراه خواهد بود‏. بنابراین جانسون چاره‌ای نمی‌بیند که روی رقابت و درگیری با فرانسه و ماکرون بیشتر متمرکز شود تا حداقل بخشی از مشکلات را به گردن رقیبش بیاندازد‏. اینکه کالاهای مصرفی به میزان کافی و با سرعت کافی به بنادر انگلیس نمی‌رسند ناشی از برگزیت است؛ اما پیدا کردن مقصرهای دیگر هم برای آن در آینده سود زیادی برای دولت انگلیس دارد‏.

اما آینده امانوئل ماکرون هم اصلا درخشان و جالب نیست‏. او هم تحت فشارهای سیاسی شدید قرار دارد و در ماه آوریل نیز انتخابات ریاست جمهوری فرانسه در پیش است‏. رقیب اصلی راستگرای او یعنی اریک زمور روی این موضوع تبلیغ کرده که انگلیسی‌ها توانسته‌اند در غائله برگزیت پیروز میدان باشند و این ناقض همه مواضع دولت ماکرون مبنی بر ضرر دیدن انگلیس (یا هر کشور اروپایی دیگر) به هنگام خروج از اتحادیه اروپا است‏.

نکته دیگر هم به پیمان امنیتی جدید اوکاس برمی‌گردد که اخیرا بین استرالیا، انگلیس و آمریکا امضا شد و فرانسه به کل در آن کنار گذاشته شده بود‏. فرانسه تصور می‌کرد که انگلیس در دوران پس از برگزیت موضوعیت خود را در عرصه بین‌المللی از دست داده و پاریس می‌تواند جایگاه لندن را در مسائل بزرگ جهانی اشغال کند‏. اما این پیمان امنیتی نشان داد که این‏طور نیست‏.

اینکه دو قدرت اروپایی با این شدت به جان هم بیفتند البته در طول تاریخ موضوع بی‌سابقه‌ای نبوده و بارها اتفاق افتاده است‏. اما در شرایطی که برخی صاحب‏نظران از افول موقعیت اروپا در سطح جهان صحبت می‌کنند،‌ رقابت‌ سنگین بین انگلیس و فرانسه ظاهرا فقط باعث دردسرهای بیشتر است‏. کار به جایی رسیده که از لزوم تشکیل کمیته مشترکی از سران دو کشور برای کاهش تنش‌ها و افزایش همکاری‌ها صحبت به میان آمده است؛ چیزی شبیه توافق‏نامه‌ای که در اوج دوران رقابت دو کشور در سال ۱۹۰۴ به امضا رسید‏. البته به نظر نمی‌رسد که دو کشور برای چنین همکاری‌ای آمادگی داشته باشند‏.

رقابت پاریس و لندن حالا دارد به اتحاد کشورهای غربی از جمله در گروه هفت نیز ضربه می‌زند و هدف مشترک غرب برای مقابله با چین و روسیه را دچار مشکل می‌کند‏. حتی احتمالش هست که انگلیس و فرانسه به ژاپن و کره جنوبیِ اروپا بدل شوند که از یک سو متحد آمریکا هستند و از سوی دیگر دائم در حال رقابت شدید با یکدیگر به سر می‌برند‏. این دو رقیب آسیایی فعلا از رقابت دست برنداشته‌اند؛ آیا امیدی هست که دو رقیب سرسخت اروپایی یعنی فرانسه و انگلیس وضعیت بهتری در آینده داشته باشند؟ این هم جای تردید دارد‏.