اگرچه سرمایهگذاری انجام شده در بخش حملونقل هوایی ایران، متناسب با اهمیت و نقش راهبردی آن نبوده، آمار موجود نشان میدهد که از ظرفیتهای موجود این بخش نیز استفاده مناسبی صورت نمی گیرد و از سرمایهگذاریهای انجام شده طی سالهای گذشته بهره گیری لازم به عمل نیامده است.
یکی از مهمترین شاخصهای رشد اقتصادی هر کشور، وضعیت رشد حملونقل هوایی آن است. به رغم اهمیت این موضوع، داده های گردآوری شده نشان دهنده سهم بسیار اندک بخش هوایی در جابه جایی مسافران کشور است. براساس داده های گردآوری شده در سال 1394 در راستای آخرین مطالعات موجود از طرح جامع حملونقل کشور، شیوه های جادهای، ریلی و هوایی به ترتیب 97.7 ،1.2 و 1.1 درصد از سهم جابه جایی مسافران کشور را به خود اختصاص داده اند. این وضعیت تا به امروز نیز تغییر قابل توجهی نداشته است. مرکز پژوهش های مجلس در گزارشی به واکاوی راهبرد اصلاح شبکه حمل و نقل هوایی کشور پرداخته است.
طبق این گزارش، آمار منتشر شده از رشد منفی حملونقل هوایی ایران در سال 2019 (مشابه شرایط اقتصادی کشور در آن سال) و جایگاه چهارم کشور در بین کشورهای منطقه غرب آسیا (طبق منطقه بندی یاتا) از حیث فراوانی مسافران داخلی و بین المللی (بجز مسافران اتصالی) حکایت دارد. این درحالی است که ایران از نظر جمعیتی اولین کشور بین 11 کشور یاد شده بوده و از منظر تولید ناخالص داخلی پس از عربستان سعودی دومین کشور است.
اگرچه سرمایهگذاری انجام شده در بخش حملونقل هوایی ایران، متناسب با اهمیت و نقش راهبردی آن نبوده، آمار موجود نشان میدهد که از ظرفیتهای موجود این بخش نیز استفاده مناسبی صورت نمی گیرد و از سرمایهگذاریهای انجام شده طی سالهای گذشته بهره گیری لازم به عمل نیامده است. در سال 1398 از بین 60 فرودگاه با کاربری تجاری کشور، 15 فرودگاه سهم 90 درصدی از جابه جایی مسافر داشته و 45 فرودگاه دیگر مجموعاً سهمی برابر 10 درصد داشته اند. حال آنکه عموماً بین فرودگاه های کم مسافر با یکی از دو فرودگاه اصلی تهران یا مشهد مسیر پروازی صرفاً با هدف اتصال شهرهای مبدأ ـ مقصد برقرار است و تکمیل شبکه و افزایش دسترس پذیری کل شبکه مد نظر نبوده است. وضعیت استفاده از زیرساخت های فرودگاهی موجود در کشور نشان می دهد تعداد زیاد فرودگاه های بدون استفاده یا با حداقل عملکرد در کشور از یک سو و خیل مسافران و صاحبان کالا که جهت رسیدن به مقصد نهایی پرواز مناسبی برایشان وجود ندارد ـ یا روزهای متمادی باید منتظر اولین پرواز بمانند ـ از مصادیق عدم بهره برداری مناسب از زیرساخت های موجود صنعت هوایی کشور است.
از عوامل مهم در میزان استفاده از زیرساخت های این بخش و بهره وری این صنعت، نوع طراحی شبکه هوایی کشور است. تغییر الگوی فعلی شبکه حملونقل هوایی کشور می تواند نقش بسزایی در افزایش بهره وری ایفا کند.
براساس مطالعات سال 1399 سازمان هواپیمایی کشوری با عنوان «بهینه سازی و ارتقای شبکه حملونقل هوایی کشور» بیشترین نیاز کشور برای توسعه شبکه هوایی داخلی ناوگان 80 تا 120 نفره برآورد شد. درحالی که در دو دهه اخیر، به دلیل عدم پیاده سازی شبکه قطب ـ اقماری، اولویت شرکت های هواپیمایی برای خرید ناوگان، عمدتاً هواپیمای 120 تا 180 نفره بوده است. مفهوم شبکه S&H با تأکید بر افزایش تواتر پروازی، کاهش زمان سفر و انتظار در فرودگاه واسط (قطب) را درپی خواهد داشت. بهره گیری از ناوگان کم ظرفیت (20 ،50 یا 100 صندلی) برای تناسب بیشتر عرضه و تقاضا در مسیرهای گوناگون و اقتصادی نمودن پروازها براثر بالارفتن ضریب اشغال صندلی ها از الزامات کاربست این نوع شبکه است. نکته مهم آنکه تعدد فرودگاه های قطب، منجر به افزایش پوشش مناطق کشور در پروازهای بین المللی و با ناوگان متناسب تر خواهد گردید.
