در فصل آخر سال ۲۰۲۰ حجم ذخایر دلاری در بانک های مرکزی دنیا به پایین ترین سطح طی ۲۵ سال اخیر رسید در حالی که حجم ذخایر استیبل کوین با رشد ۹۰۰ درصدی همراه بود
آینده نگر/ ترجمه مونا مشهدی رجبی/ منبع: مارکت واچ
پنجاه سال قبل جهان برای همیشه تغییر کرد و به تعبیر رسانه ها، بمبی در نظام پولی دنیا منفجر شد. بمبی که باعث شد تا نظام پولی مورد تایید دنیا از سال ۱۹۴۴ تا سال ۱۹۷۱ تغییر کند و دنیا را به سمت و سوی تازه ای ببرد. نظام پولی برتون وودز در سال ۱۹۴۴ و بعد از پایان یک دهه بحران اقتصادی در دنیا ایجاد شد و طلا به عنوان پشتوانه پولی دنیا انتخاب شد. بر طبق اصول برتون وودز نرخ ثابت ارز در تمامی دنیا حاکم و ارزش هر واحد پول با طلا سنجیده می شد. اما با تغییر نیازهای دنیا، افزایش حجم تجارت و در نهایت بیشتر شدن جریان سرمایه های خصوصی در دنیا دیگر نظام پولی برتون وودز نمی توانست پاسخگوی نیازهای اقتصاد باشد و جهان در مسیر دیگری گام برداشت.
سایت مارکت واچ در گزارشی که به مناسبت پنجاهمین سالگرد گذر از سیستم پولی برتون وودز در دنیا تهیه کرده بود نوشت: «اصلی ترین دلیل این تغییر را می توان ایجاد تغییرات اساسی در اقتصاد دنیا در سال ۱۹۷۱ نسبت به سال ۱۹۴۴ (سالی که سیستم پولی برتون وودز در دنیا تایید شد) دانست و نکته مهم اینجاست که امروز هم اوضاع اقتصادی با سال ۱۹۷۱ تفاوت زیادی دارد. امروزه ارزهای دیجیتال در دنیا رواج زیادی دارد، مخالفت های زیادی با سلطه دلار در اقتصاد دنیا می شود و بارها تاکید شده است که دنیا نیاز به واحد پول یکسان دارد. در این شرایط سوال مهمی که به وجود می آید این است که آیا دنیا به سمت تغییر نظام پولی حرکت می کند؟ آیا ما در حال گذر از دوره سلطه دلار در اقتصاد جهان هستیم؟»
نیازهای تازه اقتصاد دنیا تغییر نظام پولی را اجتناب ناپذیر کرده بود
در روز ۱۵ اوت سال ۱۹۷۱، ریچارد نیکسون رئیس جمهوری امریکا تبدیل دلار به طلا را برای همیشه متوقف کرد. با وجود اینکه او قصد پایان دادن به نظام نرخ ارز ثابت برتون وودز را نداشت ولی آنچه در عمل اتفاق افتاد تغییری بزرگ در اصول پولی و مالی در دنیای مدرن بود. در آن زمان جریان سرمایه های خصوصی در خارج از مرزهای کشورها افزایش یافته بود و سیستم نرخ برابری ثابت برای ارزهای اصلی دنیا دیگر قابل اجرا نبود. در سال ۱۹۷۱ دنیا به دنبال یک نظام پولی سهل تر نسبت به نظام نرخ برابری ثابت پول با طلا بود. نظامی که ضمن تامین نیازهای مالی و پولی در دنیا بستر را برای ثبات اقتصادی بیشتر، تجارت سهل تر و سرعت بالاتر تبدیل ارزها فراهم کند ولی با توجه به تغییراتی که این روزها در جهان اتفاق افتاده است به نظر می رسد نیاز برای تغییرات بزرگتری در راه است.
اما مسئله دیگر اینجاست که شرایط این روزهای اقتصاد دنیا تشابه زیادی با وضعیت اقتصادی دنیا در سال هایی دارد که گذر از برتون وودز اتفاق افتاد. اولین تشابه در نرخ تورم است. آمارها نشان می دهد از اواسط دهه ۱۹۶۰ میلادی نرخ تورم افزایش یافت و در سال ۱۹۷۰ به ۶ درصد رسید. در نتیجه این تورم فزاینده حجم ذخایر دلاری در کشورهای مختلف دنیا افزایش یافته بود و تبدیل شدن دلار به ارز مرجع در جهان منطقی به نظر می رسید.
وضعیت این روزهای دنیا با توجه به دامنه وسیع بحران اقتصادی ناشی از همه گیری کرونا تشابه زیادی به دهه ۱۹۷۰ میلادی دارد. آمارها نشان می دهد طی ۱۲ ماه گذشته نرخ تورم در دنیا برابر با ۵.۴ درصد بود در حالی که نرخ تورم تجربه شده در ۱۲ ماه منتهی به اوت سال ۲۰۲۰ تنها برابر با ۱.۴ درصد بود. از طرف دیگر آمارها نشان می دهد حجم ذخایر استیبل کوین در ذخایر ارزی بانک مرکزی در کشورهای دنیا رشد کرده است که شاید بتواند بستری را برای تغییری بزرگ فراهم کند. از طرف دیگر تفاوت شرایط امروز با روزهای دهه ۱۹۷۰ این است که سطح ذخایر دلاری در دنیا کاهش زیادی پیدا کرده است. آمارها نشان می دهد در فصل آخر سال ۲۰۲۰ حجم ذخایر دلاری در بانک های مرکزی دنیا به پایین ترین سطح طی ۲۵ سال اخیر رسید در حالی که حجم ذخایر استیبل کوین در بانک های مرکزی رشد قابل توجهی را تجربه کرد. در فصل آخر سال ۲۰۲۰ ذخایر استیبل کوین در دنیا ۹۰۰ درصد رشد کرد و به ۱۰۰ میلیارد دلار رسید. اما بیت کوین هنوز نتوانسته است سهم زیادی از ذخایر ارزی را به خود اختصاص دهد زیرا ارزش آن نوسان زیادی دارد و این نوسان های زیاد مانع از تبدیل شدن آن به یک واحد پولی برای حفظ ارزش دارایی ها شده است.
اوسمه جایکو، تحلیلگر اقتصاد پولی بر این باور است که دنیای این روزهای ما با شرایطی که در سال ۱۹۷۱ وجود داشت تفاوت زیادی دارد و عرضه انبوه ارزهای مجازی، پول های دیجیتال و استیبل کوین ها باعث شده است تا جهان به سمت تغییرات بزرگتری حرکت کند. به نظر می رسد سیستم پولی قدیمی دنیا دیگر پاسخگوی نیازهای مردم جهان نیست و باید تغییراتی در این سیستم ایجاد شود. البته هنوز نمی توان این طور ارزیابی کرد که بیت کوین و اتریوم می توانند سهم زیادی در معاملات پولی دنیا داشته باشند ولی بدون شک سهم استیبل کوین ها با سرعت زیادی در حال افزایش است.
ارزهای دیجیتال نظام پولی دنیا را متحول کردند
با توجه به تحولاتی که این روزها در نظام پولی دنیا در جریان است، می توان این طور ارزیابی کرد که تحولات بزرگی در جریان است. تحولاتی که می تواند همچون سال ۱۹۷۱، نظام پولی دنیا را برای همیشه تحت تاثیر قرار دهد. جانت یلن وزیر خزانه داری امریکا بر ضرورت به رسمیت شناختن استیبل کوین ها تاکید کرد. منتقدان بر این باورند که توسعه استفاده از استیبل کوین ها می تواند خطر بزرگی برای ثبات مالی دنیا ایجاد کند به خصوص که دلار و دیگر دارایی های نقدشونده، پشتوانه سهم زیادی از استیبل کوین های موجود در بازار نیست.
کنت راگوف استاد اقتصاد دانشگاه هاروارد می گوید دلیل افزایش استقبال دنیا از استیبل کوین ها و ارزهای مجازی را می توان ناراحتی کشورهای دنیا از سلطه امریکا بر دلار و استفاده از آن به عنوان ابزار تهدید و تحریم دانست. کشورهای اروپایی و چین بر این باورند که تبدیل شدن دلار به ارز غالب مورد استفاده در دنیا سبب شده است تا امریکا سیستم پولی دنیا را کنترل کند و این برای کشورهای توسعه یافته و بزرگی مانند کشورهای اروپای غربی و اقتصاد در حال توسعه و وسیعی مانند چین اصلا قابل قبول نیست. استیبل کوینها می توانند راه فراری برای این شرایط ایجاد و دنیا را از سلطه دلار امریکا خارج کنند.
وی بر این باور است که استیبل کوین ها پتانسیل زیادی برای دولت ها ایجاد می کنند ولی چالش هایی را هم برای سیاستگذاران در عرصه پولی به همراه دارند به همین دلیل است که قانونگذاران عرصه اقتصاد پولی باید محتاطانه عمل کنند و از نظام قانونی به عنوان راهی برای حفاظت از ساختار اقتصادی خود بهره ببرند. ضمن اینکه از فرصت هایی که این فضا برای آنها ایجاد کرده است استفاده کنند.
چالش قانونگذاری ارزهای مجازی
کنت راگوف که در سال های ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۳ میلادی به عنوان اقتصاددان ارشد صندوق بین المللی پول فعالیت می کرد بر این باور است که استیبل کوین ها تا تبدیل شدن به یک ارز پرمصرف و جایگزین دلار راه درازی در پیش دارند. هنوز بازار استیبل کوین ها چندان شفاف نیست و زمانی می توان از استیبل کوین ها به عنوان ارز جایگزین دلار نام برد که شفافیتی معادل ابزارهای مالی موجود در دنیا را داشته باشند. او می گوید: «مهمترین مسئله در دنیای ارزهای دیجیتال قانونگذاری این فضا است. باید نظام پولی دیجیتال به گونه ای قانونگذاری شود که بانک های مرکزی بتوانند به عنوان پشتوانه این بازار حس امنیت مالی و پولی را تجربه و این حس را به اقتصاد نیز القا کنند. فعلا در اولین مرحله پول های دیجیتال بانک های مرکزی باید به بازار عرضه شود که برخی از کشورها از جمله چین استفاده آزمایشی از آن را آغاز کرده و در کشورهای دیگری مانند هند و امریکا مطالعات اولیه در این زمینه انجام شده است. دولت چین در نظر دارد از شروع المپیک تابستانه، یوان دیجیتال را به عنوان تنها ارز مورد استفاده مردم معرفی و استفاده از پول کاغذی را ممنوع کند. هند اعلام کرده است از انتهای امسال عرضه آزمایشی روپیه دیجیتال را شروع می کند و مطالعات اولیه برای عرضه دلار دیجیتال هم در امریکا شروع شده است.»
مجمع جهانی اقتصاد هم اخیرا اعلام کرده است برای رسیدن به الگویی مشابه برتون وودز برای ارزهای مجازی باید زیرساخت های زیادی تغییر کند و قوانین زیادی در این حوزه تنظیم و اجرا شود. این مسیر از سال ۲۰۰۸ با جدیت پیگیری شده بود و در صورتی که همه گیری کرونا جهان را درگیر نمی کرد، شاید رسیدن به آن نقطه سریعتر اتفاق می افتاد ولی در شرایط فعلی حداقل یک دهه دیگر زمان نیاز است تا دنیا بتواند به آن شرایط برسد.
اولین ارز دیجیتال در سال ۲۰۰۸ وارد بازار شد. در آن زمان ساتوشی ناکاموتو هدف خود از عرضه اولین رمزارز را ایجاد یک فرم خصوصی پول بدون دخالت بانک مرکزی یا بانک های تجاری کشورها عنوان کرد. از آن زمان تاکنون هزاران ارز مجازی در دنیا ایجاد شده است ولی هیچیک از آنها نتوانسته تمام وظایف پول را در اقتصاد بر عهده بگیرد و به عنوان یک واحد پول استفاده شود.
کنت راگوف در انتهای مصاحبه خود با وبسایت مارکت واچ تاکید کرد تاکنون ارزهای مجازی بیش از اینکه باری از دوش دنیا بردارند، به اقتصاد دنیا آسیب وارد کردند، زمینه را برای فعالیت های غیر قانونی و مجرمانه و مشکلات اقتصادی زیادی برای افرادی که بدون آگاهی وارد این بازار شدند فراهم کردند.
در پایان باید گفت که دنیا در آستانه تغییرات بزرگی است که این تغییرات در جریان چهارمین انقلاب صنعتی و توسعه سریع تکنولوژی اتفاق خواهد افتاد و جهان تازه ای را ایجاد خواهد کرد. جهانی که با آنچه می شناختیم تفاوت های زیادی خواهد داشت.