هشدار کارشناسان نسبت به افزایش واردات از ترکیه

سقوط لیر به نفع اقتصاد ایران است یا به زیان؟

سقوط ادامه‌ دار نرخ برابری لیر ترکیه در مقابل دلار آمریکا به دلیل سهم پررنگ ترکیه در تجارت ایران و نیز رقابت جدی دو کشور در بازار عراق، قصه و ماجرایی تازه برای تجارت خارجی ایران و نرخ ریال محسوب می‌شود. اما سوال اصلی این است که سقوط لیر به نفع اقتصاد ایران است یا به زیان؟ ترکیه پس از چین، عراق، امارات عربی متحده مهمترین بازار صادراتی کالاهای ایرانی است. مطابق اعلام گمرک ایران، ارزش صادرات ایران به ترکیه در ۱۱ ماهه سال ۱۳۹۹ حدود ۲ میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار بوده است. این رقم پیش از شیوع کرونا، کاهش صادرات گاز ایران و افزایش فشار تحریم‌های آمریکا طی ۱۱ ماهه سال ۱۳۹۸ نزدیک به چهار میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار بوده است. همچنین سخنگوی گمرک ایران اعلام کرده است در 8 ماه ابتدایی سال جاری (1400) واردات این کشور از ترکیه 24 درصد رشد و صادرات نیز 128 درصد رشد داشته است.

اما در چنین شرایطی که ایران با افزایش صادرات به ترکیه رو به رو هست، استمرار سقوط نرخ برابری لیر می‌تواند مزیت قیمتی کالاهای صادراتی ایران به ترکیه را کاهش دهد و در مقابل موجب تشویق واردات بیشتر کالا از ترکیه به ایران شود که در نهایت به افزایش کسری تجاری ایران در برابر ترکیه منجر می‌شود؛ این کسری مطابق اعلام اتاق بازرگانی ایران و ترکیه در سال ۲۰۱۹ حدود ۲.۳ میلیارد دلار بوده و بر پایه آمار گمرک ایران در ۱۱ ماهه سال گذشته خورشیدی ۱.۶ میلیارد دلار بوده است.

همچنین عراق در سال ۲۰۲۰ مقصد ۵.۴ درصد صادرات ترکیه به ارزش ۹.۱ میلیارد دلار بوده است؛ چهارمین مقصد کالاهای ترک پس از آلمان، بریتانیا و آمریکا. همزمان عراق به مقصد ۲۰ درصد صادرات ایران بدل شده و پس از چین دومین مقصد کالاهای ایرانی است. مطابق گزارش گمرک ایران، طی ۱۱ ماهه سال ۱۳۹۹ نزدیک به ۶.۸ میلیارد دلار کالای ایرانی به عراق صادر شده است. ترکیه همچنین در فاصله سال‌های ۲۰۱۹-۲۰۱۸ در کنار امارات عربی متحده و چین در حال گسترش‌ترین بازار وارداتی و صادراتی عراق بوده و رقابتی جدی با ایران را برای توسعه سهم بازار خود در عراق آغاز کرده است. در چنین شرایطی، ادامه سقوط نرخ برابری لیر با دلار می‌تواند نفوذ کالاهای ترکیه در بازار عراق را به زیان کالاهای ایرانی تسهیل کند. بدین ترتیب با وجود ادامه تحریم‌های آمریکا و رکود حاصل از شیوع کرونا، سقوط ادامه‌دار لیر تامین ارز از بازار ترکیه و عراق را برای ایران دشوار خواهد کرد و این احتمال به وجود خواهد آمد که سقوط لیر ترکیه به کاهش بیشتر نرخ برابری ریال نیز منجر شود.

اردوغان در ماه‌های اخیر در چندین سخنرانی خود را به عنوان مخالف نرخ بهره بالا معرفی کرده است. استدلال وی و موافقان آن بر این اصل استوار است که با کاهش نرخ بهره می‌توان سرمایه‌گذاری و در نتیجه تولید و صادرات این کشور را افزایش داد. اما در نقطه مقابل مخالفان باور دارند که کاهش نرخ بهره در شرایط کنونی که کشور با تورم تقریبا 20 درصدی دست و پنجه نرم می‌کند می‌تواند تورم را در ماه‌های آینده تشدید کند به طوری که بر اساس پیش بینی بانک سوسیت ژنرال در صورت این اتفاق نرخ تورم در ترکیه به شدت افزایش خواهد یافت و حتی تبدیل به ابرتورم می‌شود. از همین رو این موضوعات موجب نارضایتی شهروندان از سیاست‌های اقتصادی دولت شده است. بر اساس تئوری‌های اقتصادی کاهش ارزش پولی ملی به معنای رشد صادرات و کاهش واردات است این موضوع برای ترکیه که به عنوان کشور صادرات‌محور تعریف می‌شود می‌تواند تا حدودی نتایج مثبتی داشته باشد. به ویژه آنکه این کشور صادرات سالانه 500 میلیون دلاری را هدف‌گذاری کرده است. البته باید دید که این کشور می تواند از این فرصت بهره ببرد یا خیر؟ زیرا در سال های گذشته که در ایران هم به دلیل سقوط ارزش پول ملی چنین شرایطی حاکم شد، ایران نتوانست از این فرصت بهره ای در جهت جهش صادرات ببرد.