نقد احمدرضا فرشچیان، عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران از مکانیزم و میزان مشوق‌های صادراتی طی سال های گذشته

مکانیزم و میزان مشوق های صادراتی تاثیرگذار نیست

بخشی از لایحه بودجه 1401 تاکید دارد هرگونه مشوق صادراتی منوط به بازگشت ارز حاصل از صادرات است، اما مساله اصلی‌ای که در این باره مطرح می شود به خود این مشوق ها برمی گردد نه منوط شد آن به بازگشت ارز حاصل از صادرات.

به هرحال، بازگشت ارز حاصل از صادرات براساس دیدگاه های مختلف، ممکن درست باشد. بازگرداندن ارز از مسئولیت های صادرکنندگان است و صادرکننده ای که کالایی را به کشوری دیگر فرستاده، در شرایط فعلی موظف است آن را به کشور بازگرداند. بحث اصلی که در این میان مطرح می شود، خود مشوق های صادراتی است. در واقع بازگرداندن ارز حاصل از صادرات را منوط به چیزی کرده اند که وجود ندارد و تنها درباره آن شوی بیهوده می دهند.

همانطور که گفتم طی سال های گذشته مشوق صادراتی وجود نداشته است. دولت اگر می خواهد به دنبال بازگشت ارز حاصل از صادرات با مکانیزم مشوق صادراتی باشد، بهتر از اعلام کند که ابتدا ظرف یکی دو سال گذشته چه میزان پرداخت کرده و مکانیزم این پرداخت ها چه بوده است.

اگر تنها به همین سال های اخیر نگاه کنیم، متوجه می شویم که عدد مصوب شده پراخت نشده و روند و مکانیزم این پرداخت ها صحیح نبوده است. در واقع آنچه مصوب می شود، چند صد میلیارد تومان است، اما در نهایت رقم های 10 یا 20 میلیارد تومان پرداخت شده است.

برای سال جاری هم رقم 950 میلیارد تومان مصوب شده، یعنی چیزی نزدیک هزار میلیارد تومان. اول اینکه این 950 میلیارد تومان یعنی حدود 30، 40 میلیون دلار. آیا دولت واقعا در نظر دارد با 30، 40 میلیون دلار برای صادرات 30، 40 میلیارد دلاری مشوق ایجاد کند؟ این میزان چند درصد از کل صادرات است و چه تاثیری خواهد گذاشت؟ بنابراین همین عددی که خودشان در نظر گرفته اند اصلا به عنوان مشوق در میزان صادرات کشور تاثیر گذار نیست. در نهایت که همین رقم هم پرداخت نمی شود. از طرفی هم صادرکننده باید 2، 3 سال مدام به دنبال آن باشد تا بتواند این مشوق را دریافت کند که فرایندی بسیار خسته کننده است.

بنابراین بیشتر به نظر می رسد که مسئولان به دنبال اعلام اعداد و ارقام هستند و به تاثیرگذاری کاری ندارند. اگر دولت واقعا به دنبال مشوق صادراتی است، باید از همان روز اول اقدام کند. به طور مثال دولت می تواند هزینه صادرکننده را با اقدامی مثل کاهش هزینه بندری، هزینه گمرکی، گواهی کالاهای صادراتی کاهش دهد. در این شکل، به طور مستقیم و در زمان وقوع فعل صادرات، یارانه پرداخته شده است. نه به این شکل که به فردی پول دهند و بگویند که بعدا صادرات داشته باشد. حالا بعد باید دید که آیا این شخص صادرات داشته است یا خیر. نمی شود مشوق هایی به افراد به امید انجام دادن صادرات پرداخت شود. پرداخت ها باید مستقیم به فعل انجام شده صورت بگیرد. البته که در نهایت اگر تمام این ها انجام شود، باز هم رقمی که در نظر گرفته شده تاثیرگذار و مشوق نیست اما می تواند به مقداری تسهیل کننده باشد.

آخرین باری که به خاطرم می آید، حدود 10، 12 سال پیش بود که مشوق های صادراتی پرداخت شد و بعد هم به صورت اجباری به عنوان سهام بورسی به صادرکنندگان داده شد. طی سال های گذشته من ندیدم شرکت های فعال صادراتی توانسته باشند مشوق صادراتی‌شان را دریافت کنند.