یک پدر، پنج فرزند و چند امپراتوری

گریز به هامبورگ، فتح دنیا

زهرا چوپانکاره/ ترجمه:آینده نگر

داستان خانواده اتو و رسیدنشان به ثروت مانند برخی دیگر از داستان‌های کارآفرینان با فرار و مهاجرت آغاز می‌شود؛ در این داستان، محور اصلی فرار از آلمان شرقی به آلمان غربی بود. ورنر اتو، موسس Otto GmbH و پدر خانواده در دوران امپراتوری آلمان به دنیا آمده بود. در جوانی کسب و کار خودش را به راه انداخت؛ یک مغازه کوچک خرده‌فروشی در شچچین که در آن زمان در قلمرو امپراتوری آلمان بود و حالا بخشی از خاک لهستان به شمار می‌رود. با قدرت گرفتن حزب نازی اوضاع آلمان تغییر کرده بود. اتو در اوایل دهه 30 میلادی به خاطر پخش اعلامیه‌های ضد هیلتر به دو سال زندان محکوم شد. بعد از آزادی یک مغازه سیگارفروشی راه انداخت و با همسر اولش اوا هافنر ازدواج کرد که حاصلش تولد دختر بزرگش اینگویلد بود و بعد هم پسرش مایکل. خانواده اتو دوران جنگ جهانی دوم را هم دوام آورد اما پس از جنگ اتو و خانواده از آلمان تحت تسلط شوروی به آلمان غربی گریختند و ساکن هامبورگ شدند. در این شهر بود که سال 1948 اتو یک کارخانه تولید کفش تاسیس کرد، کارخانه‌ای که تنها یک سال دوام آورد و سال 1949 اعلام ورشکستگی کرد. در همان سال هم اتو و همسرش از هم جدا شدند.
سال 1950 ایده تازه‌ای از راه رسید. اتو خودش تعریف کرده بود: «آن زمان، وقتی که در حال بررسی برای شروع یک کار تازه بودم و همچنان به تجارت کفش فکر می‌کردم، یک کاتالوگ به دستم رسید. یک کاتالوگ سفارش پستی کفش روی میز بود که به صورت کاملا تصادفی برایم ارسال شده بود. با خودم گفتم: این کار خودم است، ورود به تجارت ارسال پستی کفش.»
این‌گونه بود که افسانه اتو زاده شد. نخستین کاتالوگ در همان سال 1950 منتشر شد: شامل 14 صفحه با 28 مدل کفش مختلف، در فقط 300 نسخه که کار تولید آن‏ها به صورت دستی انجام شده بود و عکس‌ها هم به صورت دستی داخل این نسخه‌ها چسبانده شده بودند. نسخه اولیه کاتالوگ امروز در خانه تاریخ جمهوری فدرال آلمان (یک موزه تاریخ معاصر) در شهر بن موجود است. این کاتالوگ مجموعه‌ای از شرکت‌های بین‌المللی خرده‌فروشی و خدماتی را بنیان گذاشت که حالا هزاران نفر را در استخدام دارند. هم‌زمان با توسعه کاتالوگ و در بر گرفتن اقلام دیگری مانند پارچه، اثاث منزل و کالاهای مصرفی دیگر، گروه اتو هم کم‌کم تبدیل به یکی از بزرگ‏ترین شرکت‌های سفارش پستی کالا در دنیا شد که تعداد دفاتر مستقرش به 19 کشور رسید. سال 1952 اتو با همسر دومش یوتا بکر ازدواج کرد، حاصل این ازدواج پسر دومش فرانک بود. این ازدواج هم خیلی زود به نقطه پایان رسید. دهه 60 نوبت به همسر سوم رسید: مارن اشتاکن؛ در دهه 60 از این ازدواج سوم دو فرزند آخر اتو به دنیا آمدند: کاتارینا و الکساندر.
ورنر اتو که همواره در پی چالش‌های تازه بود، سال 1969 شرکت ای‌سی‌ای (ECE) را بنیان گذاشت، شرکت املاک و ساخت و ساز مراکز خرید. در آن زمان اتو 60 سال داشت. سال 2000 پسر کوچکش الکساندر امور این شرکت را در دست گرفت و بعدها گفت پدرش قبل از اینکه حتی اصطلاح «جهانی شدن» باب شود به تجارت در چنین دنیایی فکر کرده بود: «همزمان با اینکه کسب و کار سفارش پستی اتو در حال توسعه بود، پدرم به صورت ویژه به ایالات متحده علاقه نشان داد و اغلب به آن‏جا سفر می‌کرد تا ببیند از شرکت‌های بزرگ سفارش پستی آن‏جا چه چیزهایی می‌تواند بیاموزد.» الکساندر می‌گوید فرمول موفقیت شرکت ای‌سی‌ای بسیار ساده است: مکان. «پیش از هر نکته دیگری، مهم‌ترین قانون شرکت ای‌سی‌ای، مکان و موقعیت است؛ ما تنها بر روی موقعیت‌های مکانی سطح بالا تمرکز می‌کنیم.»
ورنر اتو سه بار ازدواج کرد، پنج فرزند از خود به جا گذاشت و 102 سال زندگی کرد. او تبدیل به یکی از چهره‌های شاخص در حوزه تجارت آلمان شد و فرزندانش هریک با مسیری که رفتند و به لطف آنچه پدر برایشان به جا گذاشت از سرشناس‌ترین و ثروتمندترین شهروندان آلمان به شمار می‌روند.

اینگویلد
اینگویلد گوئتز، بزرگ‏ترین فرزند ورتر اتو و نخستین دخترش، سال 1941 و پیش از فرار خانواده به سمت آلمان غربی متولد شد. او در دانشگاه علوم سیاسی خواند و سال 1969 یک موسسه انتشاراتی را در شهر کنستانس (جنوب آلمان) بنیان گذاشت. خیلی زود مشخص شد که عشق و اشتیاق اصلی او هنر است. سال 1972 او گالری Art in Progress را در شهر زوریخ بنیان گذاشت که البته نمی‌توان آن را از دیدگاه‌های سیاسی‌اش هم تفکیک کرد. این گالری خیلی زود تبدیل به مقر اصلی حلقه هنرمندان، اجراها و نمایشگاه‌های آوانگارد شد. او کار گالری‌داری را دنبال می‌کرد تا سال 1984 که بخشی از ثروت خانوادگی به او رسید. از آن زمان به بعد کار روزمره گالری‌داری را کنار گذاشت و خودش را وقف جمع‌آوری هنرهای معاصر کرد. او حالا 80 ساله است و خانه و موزه‌ای که در مونیخ بنا کرده به یکی از المان‌های این شهر تبدیل شده است که 5 هزار اثر هنری در خود دارد. اینگویلد را یکی از برترین کلکسیونرهای آثار هنری معاصر در دنیا می‌شمارند.

مایکل
مایکل اتو دومین فرزند ورنر است و نخستین پسرش. او یکی از دو فرد راه‏یافته خاندان اتو به فهرست میلیاردرهای دنیا است. مایکل با 78 سال سن ریاست هیئت مدیره گروه اتو را بر عهده دارد. برخلاف خواهر بزرگ‏ترش که از ابتدا تلاش کرد مسیر خودش را در پیش بگیرد، مایکل از ابتدا همراه کسب و کار پدر بود. او پس از بازنشستگی پدرش از کار به مدت 26 سال مدیریت اجرایی گروه اتو را در دست داشت و از سال 2007 به بعد به هیئت مدیره پیوست تا فارغ از امور روزمره اجرایی به کار ادامه دهد. گروه اتو که او پس از پدرش شناخته‌شده‌ترین چهره آن به شمار می‌رود حالا مالک بیش از 40 شرکت در حزوه‌های خرده‌فروشی، املاک و خدمات مالی است.

فرانک
فرانک اتو تک‌فرزند دومین ازدواج ورنر بود. خط مرزی میان خواهر و برادر بزرگ‏تری از ازدواج اول و خواهر و برادر کوچک‌تر از ازدواج سوم پدرش. او 64 ساله است و در آلمان پیش از هر چیز به عنوان کارآفرین حوزه رادیو و تلویزیون خصوصی شناخته می‌شود و بنیان‌گذار شرکت Frank Otto Medien که چندین ایستگاه رادیو و تلویزیونی را در تملک دارد. او در دوران پس از فرار خانواده به هامبورگ به دنیا آمد و به عنوان مرمت‌کار کاغذ و گرافیک در موزه هنر و صنایع دستی هامبورگ آموزش دید و بعد هم به آکادمی هنرهای زیبای موتزیوس رفت. مدتی هم به عنوان موزیسین و تولیدکننده موسیقی مشغول به کار بود. سال 1987 رادیو OK، دومین رادیوی خصوصی مستقر در هامبورگ را تاسیس کرد و تا امروز هم عمده سهامدار آن محسوب می‌شود. سال 1993 او در شراکت با تیم وارنر و سونی یکی از موسسان کانال معروف اروپایی تخصصی موسیقی شد، کانال ویوا (VIVA).

کاتارینا
کاتارینا اتو- برنشتاین و مادرش هم البته از سهامداران گروه اتو محسوب می‌شوند اما کاتارینا پیش از هر چیز در دنیای سینما شناخته شده است. کاتارینا مدرک لیسانسش را از دانشگاه کلمبیا گرفت و فوق لیسانسش را در رشته فیلم از همان دانشگاه دریافت کرد. او از جوانی به عنوان ستون‌نویس برای برخی نشریات از جمله نسخه آلمانی ووگ می‌نوشت و پس از دوران تحصیلش در دانشگاه کلمبیا توسط دان بوید، کارگردان بریتانیایی استخدام شد تا برای ساخت مستندی با نام «پروژه برلین» در سال 1989 به این شهر بروند. وقتی که گروه به برلین رسید، کاتارینا، زاده هامبورگ شاهد فروریختن دیوار برلین و اتحاد دو آلمان شد. اتفاقی که سبب شد او فیلم «بازگشت به خانه» را در سال 1990 بسازد. او به عنوان تهیه‌کننده در فیلم‌های بسیاری حضور داشته است و مدیریت شرکت Film Manufacturers Inc. را بر عهده دارد.

الکساندر
اگر مایکل، چهره سرشناس فامیل اتو در گروه اتو باشد، الکساندر را باید جانشین پدر در شرکت املاک ای‌سی‌ای دانست. او عمده سهام این شرکت را در اختیار دارد و عمده تمرکز خودش و این شرکت بر سرمایه‌گذاری‌های انبوه در حوزه مراکز خرید است. او سال 1967 به دنیا آمد و مدرک کارشناسی و بعد کارشناسی ارشد مدیریت کسب و کار را از دانشگاه هاروارد دریافت کرد.