نگرانی از آینده بد بسیاری از ایرانی‌ها را به سمت خرید ملک در ترکیه کشانده است

آهن‌ربای ترکیه برای جذب سرمایه ایرانی

کامران ندری/تحلیل‏گر مسائل بانکی/آینده نگر

واکاوی دلایل خرید ملک از سوی ایرانی‌ها در سایر کشورهای دنیا را باید از منظر دلایل اقتصادی، فرهنگی و سیاسی صورت داد. از جمله دلایل اقتصادی می‌تواند وضعیت اقتصادی یا چشم‌انداز اقتصادی کشور باشد که خیلی مناسب نبوده و منجر به این می‌شود که افراد نگرانی نسبت به آینده داشته باشند؛ لذا تلاش خواهند کرد که در یک جای دیگر، کسب و کار بهتری را برای خود فراهم کنند؛ چراکه تصورشان بر این است که در کشور خودشان، اقتصاد رو به افول است و به همین خاطر، به فکر مهاجرت و خروج سرمایه می‌افتند و وقتی که احساس می‌کنند در آینده، درآمد ملی کشورشان کاهش یافته، اشتغال کم می‌شود، تورم افزایش می‌یابد و قدرت خرید آن‏ها تقلیل خواهد یافت، به این صرافت می‌افتند که در یک کشور دیگر که فکر می‌کنند چشم‌انداز اقتصادی بهتری نسبت به ایران دارد، شروع به کار و فعالیت اقتصادی کنند. این یک دلیل اقتصادی است؛ البته دلایل سیاسی و فرهنگی را هم نباید نادیده گرفت. ممکن است که یک نفر از وضعیت سیاسی و فرهنگی در کشور خود رضایت نداشته باشد و علی‏رغم درآمد خوبی که دارد، اما آزادی‌هایی را که دنبال می‌کند در کشور خود پیدا نکرده و تصور کند که یک کشور دیگر از این جهت مناسب‌تر است و می‌تواند به لحاظ فضای باز سیاسی و اجتماعی در مقایسه با کشور خود، تجربه بهتری داشته باشد؛ به همین خاطر ممکن است که این انگیزه برایش ایجاد شود که به دلیل افزایش آزادی‌ها، به کشور دیگری مهاجرت کند. پس این مهاجرت هم می‌تواند دلایل اقتصادی و هم سیاسی داشته باشد.
در شرایط فعلی هر دو عامل اقتصادی و سیاسی اثرگذار است که افراد فکر می‌کنند که در آینده درآمد خوبی در ایران ندارند و چشم‌انداز اقتصادی را منفی می‌بینند و از طرفی، هرچقدر که در این اقتصاد کار و تلاش می‌کنند، نمی‌توانند درآمد خود را آن‏طور که دوست دارند هزینه کنند ولذا این انگیزه‌ مهاجرت برای این دلایل است. قبل از بحث تحریم، فضا به این صورت بود که افراد در ایران، درآمد اقتصادی خوبی داشتند و در اثر آن، اگرچه امکان خرج کردن درآمدها در داخل وجود نداشت، اما مهاجرت محدودتر ولی سفرهای خارجی زیادتر بود. یعنی افراد در ایران درآمد کسب و در خارج خرج می‌کردند؛ چراکه به زعم آن‏ها، امکانات رفاهی و تفریحی در ایران وجود نداشت؛ اگرچه امکان کسب درآمد برای آن‏ها مهیا بود. پس مردم در دوره گذشته، درآمد کسب می‌کردند و برای تفریحاتی که در داخل وجود نداشت، سفر خارجی می‌رفتند ولی الان داستان فرق کرده و درآمد مناسبی که در گذشته وجود داشت تا حدود زیادی کاهش یافته؛ ضمن اینکه چشم‌انداز آینده نیز خیلی روشن و واضح نیست. لذا این افراد شاید خارج از کشور را برای کار و فعالیت مناسب‌تر بدانند. در این میان، دو تا بحث مهاجرت وجود دارد؛ برخی از افراد ملک می‌خرند اما مهاجرت نمی‌کنند ولی با توجه به اینکه شرایط سیاسی را در کشور مناسب تشخیص نمی‌دهند، به دنبال پایگاهی در خارج از کشور هستند؛ اگرچه هنوز کار و فعالیتشان در ایران است؛ ولی چون نگرانی سیاسی دارند، دوست دارند اقامت و پاسپورت کشور دیگری را هم داشته باشند و در یک کشور دیگر، زندگی خود را بسازد و یا کار کنند. البته یک عده هم وضعیت خوبی دارند و علی‏رغم تحریم‌ها درآمد خوبی حاصل کرده و شاید حتی تحریم‌ها سبب شده باشد که درآمد آن‏ها بهتر از قبل باشد، ولی چون چشم‌انداز سیاسی را مناسب نمی‌بینند، به دنبال پایگاهی در خارج از کشور هستند و خانه خریداری و سرمایه‌گذاری می‌کنند تا پاسپورت یک کشور دیگر را داشته باشند و اگر احیانا در داخل ایران مشکلی به وجود آمد، بتوانند مهاجرت کنند. پس این نوع از سرمایه‌گذاری صرفا به خاطر آن نیست که افراد قصد مهاجرت داشته باشند؛ بلکه هدف این است که اگر اوضاع سیاسی در ایران به هم بخورد، بتوانند خارج شوند. البته برخی دیگر هم که مهاجرت به سایر کشورها را ترجیح می‌دهند، درآمد کافی ندارند و شاید سرمایه‌ای هم نداشته باشند، اما مهاجرت می‌کنند تا در کشور دیگر تحصیل و کار کنند و بتوانند درآمد داشته باشند. دسته سومی هم وجود دارد؛ آن‏ها که درآمد مناسبی دارند ولی پیش‌بینی می‌کنند که ارزش پولشان کم شود و به همین دلیل، خریدی را در یکی از کشورهای منطقه انجام می‌دهند تا بتوانند پاسپورت و اقامت آن کشور را دریافت کنند و از این پاسپورت برای روزهای مبادا و ضروری استفاده کنند. یعنی اگر در آینده وضع اقتصاد خوب شود، برای استفاده از آزادی‌های آن طرف با پاسپورت و اقامت خود رفت و آمد کنند.
به هر حال انگیزه‌ها و دلایلی که باعث می‌شود افراد در خارج کشور ملک بخرند و سرمایه‌گذاری کنند، در این موارد می‌گنجد که حالا هریک، می‌تواند انگیزه اصلی برای افراد باشد که برای فهم دقیق‌تر آن، باید تحقیق میدانی صورت داد. اما همه، یک نقطه مشترک دارند و آن، نگرانی نسبت به وضعیت اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی ایران است که این نگرانی باعث می‌شود این‏گونه تصمیم بگیرند. در مقابل کشورهایی هم هستند که می‌خواهند سرمایه جذب کنند، پس امکاناتی را برای افرادی که در کشور خود احساس رضایت ندارند، در نظر می‌گیرند تا آن‏ها را جذب کنند و برای رسیدن به این هدف هم، تسهیلاتی را برای کسانی که قصد سرمایه‌گذاری در این کشورها دارند در نظر می‌گیرند؛ یعنی با خرید ملک به آن‏ها پاسپورت می‌دهند و آزادی‌ها را در کشور خود ایجاد می‌کنند تا شهروندانی که در کشور خود احساس تنگنا دارند، از آن بهره‌مند شوند. نکته دیگر بالا رفتن قیمت ملک در ایران است. وقتی که قیمت ملک بالا برود، افراد به دنبال محل دیگری برای جلوگیری از کاهش ارزش پول خود می‌گردند. مثلا فردی احساس می‌کند که نمی‌تواند در ایران، ملکی را خریداری کند ولی در ترکیه با همان پول می‌تواند مالک خانه شود و اقامت هم بگیرد و آن‏ را اجاره بدهد؛ ضمن اینکه پاسپورت یک کشور ثالث را هم دریافت خواهد کرد و به اروپا هم قادر به تردد خواهد بود. پس این مزایا سبب می‌شود تا رغبت پیدا کند، چراکه امکان سرمایه‌گذاری کم‌ریسک در ایران وجود ندارد و قیمت ملک مناسب در ایران بالا رفته است؛ ولی در ترکیه افراد می‌توانند ملکی را خریداری کنند. پس باید دلایل متعدد را در تحلیل نوع رفتار ایرانی‌ها برای خرید ملک در ترکیه بررسی کرد.