اوضاع افغانستان که همسایه ماست کاملاً عوض شده و یکی از پدیدههایی که سخت تحتتأثیر این تغییر قرار میگیرد رسانههای این کشور هستند.
یون آلسوپ / کارشناس رسانه/آینده نگر
حوالی ساعت چهار و نیم بعدازظهر روز 30 اوت 2021، جیک تپر در برنامه خود در سیانان مصاحبهای داشت با لاتویا کانترل، شهردار نیو اورلئان که درباره توفانی که شهرش را زیر و رو کرده بود صحبت میکرد، و وسط مصاحبه برنامه را قطع کرد و رفت به پنتاگون که در آنجا ژنرال کنت کمکنزی، فرمانده کل ارتش آمریکا اعلام کرد که خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان کامل شد. تپر وقتی که آنتن پخش به برنامه او برگشت، گفت: «خب، این یک خبر فوری است که برایتان میگویم؛ جنگ در افغانستان تمام شد.» خبرنگاران امنیت ملی، رسانههای آنلاین، گزارشگران سیاسی و متخصصان نیز همین پایان را اعلام کردند و روزنامه نیویورک تایمز نیز یک تیتر درشت سرتاسری زد به این ترتیب: «طولانیترین جنگ آمریکا با خروجی آخرین نیروها از افغانستان به پایان میرسد». با این حال، برخی از مفسران این مسئله را در چارچوب دیگری بررسی کردند. افرادی از جناح راست تأکید کردند که جنگ تمام نشده است بلکه آمریکا فقط تصمیم گرفته است که نبرد در آنجا را متوقف کند. سایر مفسران روی هزینههایی که با ترک افغانستان، پشت سر آمریکاییها باقی میماند تأکید میکردند.
همانطور که بارها نوشته شده است، روزنامهنگاران افغانستانی با آینده تاریکی مواجه هستند. طالبان که این کشور را گرفتهاند روزنامهنگاران را ساکت کردهاند، آنها را تهدید کردهاند و حتی به قتل رساندهاند و در این میان، خطرات خیلی زیادی بهخصوص برای زنان وجود دارد. روزنامهنگاران کابل را ترک کردند یا از آنجا گریختند و وقتی که شهر سقوط کرد، بسیاری از کارکنان رسانهها تلاش کردند از کشور خارجی شوند که برخی از آنها موفق شدند و سایرین نتوانستند. در همان اوایل اشغال طالبان، رهبران این گروه ادعا کردند که آنها دیگر مثل گذشته عمل نخواهند کرد ــ حرفی که بخشی از کارزار گسترده روابطعمومی آنها بود و خیلی رویش تأکید شد ــ و به آزادی رسانه احترام میگذارند مادام که مخالف ارزشهای اسلامی یا انسجام ملی نباشد. یکی از سخنگویان طالبان جلوی بهشته ارغند، خبرنگار زن شبکه طلوعنیوز ــ بزرگترین شبکه تلویزیونی خصوصی افغانستان ــ نشست و با او مصاحبه کرد. اما واقعیتهایی که اتفاق افتاد این لفاظیها و صحبتها را نقش بر آب کرد. چندی بعد، مقامات طالبان زنان را از کار در تلویزیونهای دولتی منع کرد و گزارشهای زیادی منتشر شد درباره حمله به خبرنگاران داخلی و خارجی و نیز تعرض به خانههای روزنامهنگاران. هفته گذشته، جنگجویان طالب زیار خان یاد از طلوعنیوز را که داشت در کابل گزارش تهیه میکرد ضرب و شتم کردند. آنها تلفن همراه او را ضبط کردند و از دوستانش خواستند به او تلفن کنند تا نشانی خانه یاد را پیدا کنند. جنگجویان خانه زلمای لطیفی را که مدیر شبکه رادیویی و تلویزیونی انعکاس بود جستوجو کردند و ماشین و اسلحهها و رایانههای این شبکه را توقیف کردند. لطیفی در خانه حاضر نبود که دستگیر شود و جایی مخفی شده است. ارغند نیز چند روز پس از مصاحبهاش از افغانستان خارج شد. او به برایان استلتر، خبرنگاران سیانان، گفت: «من هم مثل میلیونها نفر از مردم از طالبان میترسم.»
سعد محسنی، مدیرعامل شرکت مالک شبکه طلوع نیوز به دن بیلفسکی، خبرنگار روزنامه تایمز، گفته است که طلوع نیوز مثل ابلهها دارد کار خودش را ادامه میدهد و هر نیرویی که از این شبکه فرار میکند، نیروهای بعدی جایگزینش میشوند. خود او هم شگفتزده است که طلوع نیوز تعطیل نشده است. محسنی میگوید که طالبان میتوانند ناگهان مردم را بدون برنامه تلویزیون رها کنند اما از یک چیز نگران است: وقتی طالبان بتوانند بر تمام افغانستان مسلط شوند و انسجام و اقتدار خود را به دست بیاورند، آن موقع آنها تلاش خواهند کرد که بیست سال دموکراسی و آزادی رسانه را در این کشور از بین ببرند. آنا نلسون، مدیر اجرایی گزارشگران بدون مرز در آمریکا به استلتر میگوید که نگران است افغانستان تبدیل به یک سیاهچاله خبری شود و شرایط طوری شود که دیگر از آن هیچ اطلاعی به بیرون نرود.
وقتی که نیروهای آمریکایی در حال خروج از افغانستان بودند، فرود بژان، خبرنگار رادیو آزاد اروپا، توییت کرد که روزنامهنگاران افغانستانی و سایر روزنامهنگاران همین حالا هم از ترس طالبان کارهایی میکنند که در نهایت به سانسور آنها و رسانههایشان ختم خواهد شد؛ کارهایی مثل شکستن سیمکارتها، حذفکردن عکسها، معلق کردن حسابهای کاربری آنها در رسانههای اجتماعی و کارهای دیگری که از ترس طالبان انجام میشود. از شبکههای رادیویی و تلویزیونی خواسته شده است که پروپاگاندای طالبان را پخش کنند. یکی از تهیهکنندگان شبکههای تلویزیونی خصوصی به رسانههای روسی گفته است که فکر نمیکند که طالبان قواعد رسمی رسانهها را زیر پا بگذارد «بهخصوص حالا که کنترل تمام رسانهها را در اختیار دارد».
منبع: کلمبیا ژورنالیسم ریویو