برای تحلیلگرانی که طی سال اخیر انواع نظریههای توطئه و دروغها و تئوریهای عجیب درباره کرونا را از سراسر جهان شنیدهاند اینها خیلی عجیب نباشد. اما ماجرای اخیر نشانه مشکلات عمیقتری در هند است.
آینده نگر/ سومیت گانگولی، استاد علوم سیاسی در دانشگاه ایندیانا
در اواسط اردیبهشت فیلمی از بابا رامدِو (Baba Ramdev) در اینترنت پخش شد که در آن او با نشان دادن وضعیت فاجعهبار کرونا در بیمارستانهای هند، به پزشکی مدرن حمله میکند و آن را «علم احمقانه» میخواند. بعید است به هند علاقهمند باشید و بابا رامدو را نشناسید: مرد معنوی/معلم یوگا/تاجر/غول صنعت داروهای سنتی (آیوروِدا) که با دولت هندوی نارندرا مودی، نخستوزیر هند هم رابطهای نزدیک دارد و جزو قدرتمندترین سلبریتیهای کشور به حساب میآید.
طبیعتا سخنان افراطی بابا رامدِو با واکنش تند «جامعه پزشکان هند» مواجه شد و خشم فزاینده عمومی حتی باعث شد هارش واردان، وزیر بهداشت از رامدو بخواهد که حرفهایش را پس بگیرد. رامدو هم به سرعت بیانیهای منتشر کرد و کمی عذرخواهی کرد و البته از ایدهاش در ناکارآمد بودن علم پزشکی دوباره دفاع کرد. واردان هم دوباره او را سرزنش کرد و غائله مثلا خوابید.
برای تحلیلگرانی که طی سال اخیر انواع نظریههای توطئه و دروغها و تئوریهای عجیب درباره کرونا را از سراسر جهان شنیدهاند اینها خیلی عجیب نباشد. اما ماجرای اخیر نشانه مشکلات عمیقتری در هند است.
اول اینکه انتقاد وزیر بهداشت از بابا رامدِو بیش از آنکه نشانه دفاعش از پزشکی مدرن باشد به خاطر الزامات سیاسی بوده است. این همان وزیر بهداشتی است که یک بار از مزایای یوگا و داروهای سنتی در مقابله با کرونای سبک و بینشانه گفته بود و همین کمک کرده بود که ترس مردم از بیماری پایین بیاید. «جامعه پزشکان هند» آن زمان از وزیر بهداشت خواست حرفش را پس بگیرد چرا که اوج کرونا باعث شد که مردم به درمانهای جایگزین روی بیاورند.
هند البته در اتکا به سیستمهای درمانی بومی سابقهای طولانی دارد. در نوامبر ۲۰۱۴ مودی در اولین سال به قدرت رسیدنش وزراتخانه جدید «آیورودا، یوگا، طبیعتدرمانی، طب یونانی، سیدا، طب تبتی و هموپاتی» را تاسیس کرد تا این درمانها را به عنوان جایگزینهایی برای درمانهای علمی ترویج کند. این سیستمهای درمانی البته مدافعان سرسخت خود را دارند و حتما مزایایی دارند اما جنبههای اندکی از آنها به شیوه علمی امتحان شده است. نتایج تحقیقات عملی روی این شیوههای درمانی نشان میدهد که استفاده از این متدها و داروهای سنتی نتایج غیرقطعی و بعضا متناقض دارد.
هندیها برای این علاقه خود به روشهای درمانی جایگزین دلایل فراوانی دارند. شاید مهمترین آنها به لحاظ روانی مرتبط دانستن پزشکی علمی با دوران استعمار بریتانیاست. فراموش نکنیم که مهاتما گاندی، پدر استقلال هند هم به واکسیناسیون نگاهی منفی داشت چرا که آن را انگلیسیها آورده بودند.
هند امروز نهادهای علمی درجه یک و امکانات سطح بالای پزشکی دارد اما طی سالهای اخیر دانشستیزی بر فرهنگ سیاسی این کشور سایه انداخته است. بخصوص پس از آنکه حزب مودی (BJP) در سال ۲۰۱۴ قدرت را در دست گرفت این روند تقویت شده است. آش آنچنان شور شده که در جریان اجلاس مشهور «کنگره علمی هند» در سال ۲۰۱۹ چند سخنران اعلام کردند که هند باستان پیشگام ابداعاتی مثل هواپیما و لقاح مصنوعی بوده است. مودی در همان اجلاس مدعی شد که جراحی پلاستیک در دوره ودایی ( هزاره یکم و دوم پیش از میلاد تا سده ششم پیش از میلاد) توسعه یافته است.
این ادعاها شاید در دورانی دیگر بامزه به نظر میرسید اما در ماههای بحرانی کرونا چنین نگاهی به علم و پزشکی میتواند عده زیادی را به کام مرگ بکشاند. و سیاستمداران حزب BJP در این مورد کم نگذاشتهاند: عدهای از خاصیت پیشگیرانه سرگین گاو گفتهاند و دیگران از درمان کرونا توسط ادرار گاومیش دفاع کردهاند. البته شاید هدف سیاستمداران BJP از این ادعاها هوشمندانهتر از چیزی است که فکرش را میکنید: آنها تلاش میکنند در دوران بلاتکلیفی و درماندگی ناشی از کرونا، حمایت سیاسی هندوها را بخرند.
در چنین وضعیتی اقدامات بابا راندو منطقی به نظر میرسد. در دورهای که پزشکی مدرن درمانی برای کرونا ندارد و دولت هند هم نمیتواند بحران را بخواباند، پتانجلی، شرکت بابا رامدو داروی Coronil را به بازار میفرستد و مدعی میشود توانسته بیماران مبتلا به کرونا را درمان کند. تحت فشارها دولت رامدو را مجبور کرد که دارویش را تحت عنوان بالابرنده ایمنی بدن در برابر کرونا بازاریابی کند نه درمانکننده یا پیشگیریکننده. نتایج آزمایشها نشان داد که این دارو هیچ تاثیری روی کرونا ندارد و چندین ایالت فروش آن را به عنوان داروی تقلبی ممنوع کردند. اما رامدو بیکار ننشست و در فوریه ۲۰۲۱ اعلام کرد که سازمان بهداشت جهانی به دارویش مجوز داده است. این ادعا هم چند روز بعد رد شد. هرج و مرج درمان کرونا در هند همچنان ادامه دارد.