تایوان ابتدا صنعتیسازیِ جایگزین واردات را در پیش گرفته بود و تعرفههای سنگینی بر واردات بسته بود تا از صنایع داخلی خود حمایت کند. اما بهتدریج این رویه را کنار گذاشت و بهجایش روی گسترش صادرات خود سرمایهگذاری کرد و موفق هم شد
آینده نگر/ فرزانه سالمی، کاوه شجاعی
۱.تایوان را بهتر بشناسیم
تایوان، جزیرهای که اقتصادش را به عنوان یکی از ببرهای آسیایی میشناسند، در آبهای شرق چین واقع شده است و بیش از ۲۳ میلیون نفر جمعیت دارد. عنوان ببر آسیایی به خاطر جهش سریع اقتصادی (از جمله رشد بالای ۷ درصد و صنعتیسازیِ سریع) در فاصله دهههای ۱۹۶۰ تا ۱۹۹۰ به اقتصاد تایوان، سنگاپور، کره جنوبی و هنگکنگ اطلاق میشد. بر همین اساس بود که تایوان توانست زیرساختهای مدرن و مجهز، ذخایر ارزی فراوان و تولید ناخالص داخلی قابل توجهی برای خود ایجاد کند و در میان ۱۸۵ اقتصاد جهان، در مقام ۲۵ قرار بگیرد.
تایوان در طول تاریخ خود فراز و نشیبهای زیادی را پشت سر گذاشته است و البته یک مرکز تجاری دریایی نسبتا پررونق در شرق آسیا به شمار میآمده است. یکی از مهمترین تحولات در تایوان، ورود مهاجران چینی به این سرزمین از قرن هفتم میلادی به بعد بود. بومیان جزیره تایوان از نژاد مالایی بودند اما به تدریج با مهاجرت اقوام هان و بعد هم غلبه سلسله چینگ بر تایوان، ترکیب جمعیتی جزیره تغییر کرد و تایوان تحت حاکمیت امپراتوریهای چین قرار گرفت. البته غربیهایی مثل پرتغالیها و هلندیها و حتی اسپانیاییها هم در قرون شانزده و هفده میلادی خود را برای تجارت به تایوان رساندند اما هیچکدام مثل چین به نفوذ لازم نرسیدند. درنهایت، پادشاهی مستقل چینی از سال ۱۶۸۳ تا سال ۱۸۹۵ به صورت بیوقفه در تایوان برقرار بود. اما در اواخر قرن نوزدهم، جنگ چین و ژاپن اتفاق افتاد و باعث شد تایوان طی یک معاهده به ژاپن واگذار شود. در این دوران و در دهههای نخست قرن بیستم هم پیشرفتهایی در این جزیره رقم خورد اما جنگ جهانی دوم همهچیز را تغییر داد و حاکمیت ژاپن بر تایوان هم به پایان رسید و جای خود را به ملیگراهای چین داد که در تضاد با کمونیستهای چین قرار داشتند. آنها در داخل چین با نیروهای مائو زدونگ در حال جنگ بودند و انتقال به تایوان را راهی برای نجات خود میدیدند. آنها ذخایر عظیمی از طلا و سرمایه را از سرزمین اصلی چین با خود به تایوان آوردند. کشمکشهای سیاسی زیادی در این خصوص به وجود آمد اما در نهایت، حاکمیت آنها بر تایوان هم دیری نپایید و در اکتبر سال ۱۹۷۱، سازمان ملل متحد به صورت رسمی کرسی تایوان را از اختیار آنها خارج کرد و به جمهوری خلق چین سپرد. با این وجود، اختلافات تایوان با حاکمیت چین تداوم یافت؛ چیزی که حتی امروز هم نشانههایش دیده میشود.
بعد از جنگ جهانی دوم، اقتصاددانان زیادی پیشبینی کردند که وضعیت اقتصادی تایوان به دلایل مختلفی احتمالا بهبود نخواهد یافت. از جمله این دلایل هم نامتناسببودن درصد زمین به جمعیت در این کشور، کمبود شدید منابع طبیعی و کمبود سرمایه عنوان میشد. اما زمان ثابت کرد که این پیشبینیها غلط بوده است. رشد اقتصادی تایوان در اواسط دهه ۱۹۶۰ میلادی شروع شد و آنقدر چشمگیر بود که حتی به عنوان «معجزه اقتصادی» هم شناخته میشد. در این دوران، تایوان از کمکهای گسترده آمریکا هم بهرهمند شد؛ هرچند که عدم اطمینان به تداوم آنها باعث شد تمرکز روی رشد بسیار زیاد باشد و اقتصاد تایوان از وارداتمحوری به سمت صادراتمحوری حرکت کند.
رونق اقتصادی تایوان در دهه ۱۹۶۰ میلادی و دهههای بعد از آن، تا حد زیادی ناشی از اصلاحات ارضی بود که باعث رشد شدید بخش کشاورزی شد. رونق مناطق روستایی باعث توسعه صنعتی در تایوان هم شد و به تدریج، این کشور به سمت صنایع علممحور حرکت کرد. توسعه خصوصیسازی، برنامهریزیهای مناسب دولتی و نیز جذب سرمایهگذاریهای خارجی در کنار توسعه تجاری همگی به رشد شدید اقتصاد تایوان یاری رساندند.
روند صنعتیسازی تایوان درواقع بیشتر از بخش نساجی و کارخانههای کوچک که وسایلی مانند تجهیزات ورزشی تولید میکردند شروع شد. در این زمینه، اقتصاد تایوان با اقتصاد کره شباهت داشت چون از کارخانجات کوچک با تولیدات ارزان - مثل اسباببازی- به سمت تولید وسایل دیگر حرکت کرد. درواقع شرکتهای تایوانی به تدریج به سمت تولید نیمهرساناها و تجهیزات الکترونیک از جمله رادیو، تلویزیون و کامپیوتر نیز روی آوردند و این نقطهعطفی در تاریخ اقتصادی تایوان بود. در اواسط دهه ۱۹۸۰ میلادی، تایوان به یکی از بزرگترین تولیدکنندگان کامپیوتر و لوازم کامپیوتر در جهان تبدیل شد و در عین حال، در توسعه صنایع فولاد و کشتیسازی نیز پیشرفت بزرگی داشت. تایوان همچنین در زمینه فنآوری اطلاعات به سرعت پیشرفت کرد. در فاصله سالهای ۱۹۸۱ تا ۱۹۹۵، اقتصاد تایوان به صورت متوسط رشد سالانه ۷.۲۵ درصدی داشت که موفقیت بزرگی به شمار میآمد. همچنین اقتصاد تایوان همچنان بیشتر حول شرکتهای کوچک و متوسط میگشت و از این جهت، سرنوشتی متفاوت با اقتصادهای پررشد دیگر در آسیا پیدا کرد.
تایوان ابتدا صنعتیسازیِ جایگزین واردات را در پیش گرفته بود و تعرفههای سنگینی بر واردات بسته بود تا از صنایع داخلی خود حمایت کند. اما به تدریج این رویه را کنار گذاشت و به جایش روی گسترش صادرات خود سرمایهگذاری کرد و موفق هم شد؛ به طوری که خیلی سریع توانست حتی در زمینه تجارت از ژاپن جلو بزند و الگویی برای توسعه در برابر وابستگی شود؛ رویکردی که در کشورهای در حال توسعه در نقاط مختلف دنیا مثلا آمریکای لاتین مورد توجه قرار گرفت.
یکی از کارهای جالبی که دولت تایوان انجام داد این یود که مناطق پردازش صادرات را به وجود آورد؛ مناطقی که در آنها به شرکتهای خارجی اجازه تاسیس کارخانه داده میشد و معافیتهای مالیاتی نیز برای آنها در نظر گرفته میشد؛ اما در مقابل، نیروی کار محلی نیز آموزش میدید و شرکتهای بومی از این طریق ایجاد میشد.
در دهه ۱۹۹۰ میلادی اقتصاد تایوان دچار کُندی شد، اما درنهایت از بحران مالی آسیایی سال ۱۹۹۷ نیز به سلامت عبور کرد. البته تایوان قرن بیست و یکم را نیز با رکود شروع کرد اما باز هم توانست از بحران سال ۲۰۰۸ میلادی زنده بیرون بیاید.
بخشهای اقتصاد تایوان
کشاورزی و شیلات: تایوان همواره بخش کشاورزی پررونقی داشته است و علتش هم خاک حاصلخیز آتشفشانی است که در این کشور به وفور یافت میشود. اصلا همین حاصلخیزی بود که در قرن هفتم میلادی، تعداد زیادی مهاجر چینی را به تایوان جذب کرد. در زمانی که ژاپن عملا تایوان را مستعمره خود کرده بود، مقادیر زیادی برنج و شکر از تایوان به ژاپن میرفت. در زمان جنگ جهانی دوم نیز بنا به نیاز موجود، کشاورزی بهشدت گسترش یافت.
اما از آغاز قرن بیست و یکم میلادی، ورق برگشت و کشاورزان تایوانی متوجه شدند که اوضاع برایشان دیگر مثل سابق نیست. مهمترین علت آن، پیوستن تایوان به سازمان تجارت جهانی در سال ۲۰۰۲ بود که رقابت شدیدی برای کشاورزان تایوانی به همراه آورد و نکته دیگر هم اندازه کوچک زمینهای کشاورزی در این جزیره بود. دامپروری و کاشت میوه البته در دهههای اخیر هم در تایوان توانسته توسعه را تجربه کند. البته نمیتوان همین نظر را در مورد بخش شیلات داد. به رغم جزیرهبودنِ تایوان، بخش ماهیگیری و شیلات وضعیت خوبی ندارد و مثلا ماهیگیران مجبورند در آبهای دوردست صید کنند.
درمجموع، بخش کشاورزی تایوان به اندازه پتانسیلی که دارد رشد نکرده است و بخش کوچکی از اقتصاد این کشور را به خود اختصاص داده است. علاوه بر برنج، مهمترین محصولات کشاورزی تایوان را میتوان بامبو، کلم، هندوانه، قارچ، پیازچه و سبزیجات دانست. این در حالی است که تولید نیشکر در تایوان کاهش نشان داده است.
بخش انرژی: در قرن نوزدهم میلادی، تایوان محل سوختگیری کشتیها بود و از زغال سنگ داخلی برای این کار استفاده میکرد. سایر مواد معدنی استخراجی از تایوان شامل طلا، سولفور و مرمر میشد اما همگی آنها امروزه به میزان اندکی استخراج میشوند و صنعت زغال سنگ نیز به خط پایان خود نزدیک میشود. ذخایر نفت و گاز تایوان نیز بسیار کم است. نفت حدود دوپنجم استفاده هیدروکربنی تایوان را تشکیل میدهد و زغالسنگ نیز تشکیلدهنده یکسوم آن است. تایوان در حال حاضر بیشتر، از خاورمیانه نفت وارد میکند. همچنین واردات گاز طبیعی تایوان در قرن بیست و یکم به شدت افزایش نشان داده است و مهمترین صادرکنندگان گاز به تایوان هم قطر، مالزی و اندونزی هستند.
۲.آیا تجارت با تایوان دشوار است؟
بانک جهانی در رتبهبندی سال ۲۰۲۰ خود تایوان را به لحاظ آسانی بازرگانی و راهاندازی کسب و کار در رده ۱۵ قرار داده است این یعنی تجارت با تایوان دستکم برای کشورهای غربی آسان است.
۳.فرصتهای سرمایهگذاری در تایوان
وزارت بازرگانی آمریکا در گزارشی در مورد سرمایهگذاری در تایوان ورود به این حوزهها را پیشنهاد داده است:
۱- تجهیزات صنعت برق، ۲- ماشینآلات، ۳- تجهیزات درمانی، ۴- تجهزات مخابراتی، ۵- مواد غذایی: برای صادرات مواد غذایی به تایوان میتوان به صدور گوشت گاو، پنیر، میوه تازه، گوشت مرغ و آجیل فکر کرد.
۴.چالشهای سرمایهگذاری در تایوان
تایوان بازار پیچیدهای دارد و مشتریان در این کشور با روندهای جهانی حرکت میکنند. شرکتهای بزرگ خارجی دهههاست در آن حضور دارند و چینیها و دیگر آسیاییها هم در حوزه کالای ارزانقیمت بیرقیب هستند. به همین خاطر بازار تایوان به شدت بر قیمت حساس است و تنها در صورتی که میتوانید کالای باکیفیت ارزان وارد این کشور کنید به این بازار فکر کنید.
۵.استراتژی ورود به بازار تایوان
برای آنکه جنس خود را در بازار تایوان بفروشید باید مجوزهای فراوانی دریافت کنید و به همین خاطر حتما یک کارگزار یا شرکت پخش محلی را استخدام کنید تا این کارها را برایتان انجام دهد.
اکثر کسب و کارها در تایوان کوچک یا متوسط هستند و در حوزه بازرگانی و تولید خبرهاند. میتوانید با یکی از آنها برای انجام کارهایتان قرارداد ببیند.
۶.آداب مذاکره با تجار تایوانی
با آنکه تایوان یک اقتصاد پیشرفته مبتنی بر بازار به حساب میآید فرهنگ تجاریاش هنوز به شدت مبتنی بر اطمینان، آبرو و سنت است. بخش عمده بازار در اختیار کسب و کارهای کوچک و متوسط است و اکثر آنها توسط خانوادهها اداره میشود.
بخش زیادی از کسب و کار در تایوان بر روابط شخصی استوار است و شما نباید در مذاکرات عجله کنید. به جای آن سعی کنید طرف تایوانیتان را بهتر بشناسید و با او رابطه قویای برقرار کنید. یک راه گرمکردن رابطه تجاری در تایوان دادن هدیه است.
اهمیت آبرو: برای تایوانیها اهمیت دارد که در مذاکرات یا روابط تجاری شرمسار نشوند و آبرویشان نرود. به همین خاطر نسبت به طرف مقابل هم چنین حسی دارند: مثلا اگر در مذاکره ببینند دارید اشتباه میکنید ممکن است اشتباه شما را به رختان نکشند تا احساس خجالت نکنید.
احترام و کارت ویزیت: موقعی که در تایوان کسی به شما کارت ویزیتش را داد آن را با دو دست بگیرید و با دقت مطالعهاش کنید، بعد در جیبتان بگذارید.
به بزرگتر جمع احترام بگذارید: سخنرانی خود را خطاب به فرد بزرگتر جمع انجام دهید و قبل از نشستن او ننشینید.
لباس پوشیدن: حتما موقع مذاکرات محافظهکارانه لباس بپوشید (کت و شلوار).
به کسی دست نزنید! شانه یا سر هیچکسی را لمس نکنید (بهخصوص بچهها که در تایوان بهشدت مورد احترام هستند).
صدایتان را بالا نبرید: بلندی صدایتان باید در حد طرف تایوانی باشد وگرنه فکر میکنند میخواهید تهدیدشان کنید.
بدون دعوت جایی نروید: فقط در صورتی که طرف تایوانی دعوتتان کرد به خانهاش بروید چون از غافلگیری خوششان نمیآید. در مهمانی میتوانید از هنر، خانواده و جاهای دیدنی شهر حرف بزنید.
هدیه دادن و گرفتن: هدیه دادن در فرهنگ تجاری تایوان رایج است. آن را با دو دست بدهید و با دو دست بگیرید. تایوانیها عموما جلوی شما هدیه را باز نخواهند کرد تا اگر از آن خوششان نیامد شما شرمسار نشوید. مواد خوراکی یا محصولاتی با آرم شرکت شما جزو هدیههای خوب به حساب میآیند.
7.تراز تجاری تایوان
از دهه ۱۹۸۰ تاکنون اکثرا تراز تجاری تایوان مثبت بوده و صادرات این کشور بسیار بیشتر از واردات آن بوده است.
8.به تایوان چه صادر کنیم؟ چه از آن وارد کنیم؟
تایوان در سال ۲۰۲۰ حدود ۳۴۷.۲ میلیارد دلار کالا به سراسر جهان صادر کرد. این رقم به نسبت سال ۲۰۱۶ افزایشی ۲۴.۴ درصدی و در مقایسه با سال ۲۰۱۹ افزایشی ۵.۴ درصدی داشته است.
مهمترین صادرات تایوان در سال ۲۰۲۰
(به ترتیب ارزش به دلار)
۱- تجهیزات الکتریکی: ۱۷۴.۶ میلیارد دلار (۵۰.۳ درصد کل صادرات)
۲- ماشینآلات از جمله کامپیوتر: ۴۴.۸ میلیارد دلار (۱۲.۹ درصد)
۳- مواد پلاستیکی: ۱۸.۶ میلیارد دلار (۵.۴ درصد)
۴- تجهیزات پزشکی: ۱۶.۸ میلیارد دلار (۴.۸ درصد)
۵- وسایل نقلیه: ۱۰.۱ میلیارد دلار (۲.۹ درصد)
۶- آهن و فولاد: ۷.۵ میلیارد دلار (۲.۲ درصد)
۷- مواد شیمیایی آلی : ۷.۲ میلیارد دلار (۲.۱ درصد)
۸- محصولات آهنی و فولادی: ۷.۱ میلیارد دلار (۲ درصد)
۹- سوختهای معدنی : ۶.۲ میلیارد دلار (۱.۸ درصد)
۱۰- مس: ۴.۱ میلیارد دلار (۱.۲ درصد)
مهمترین واردات تایوان در سال ۲۰۲۰
در سال ۲۰۲۰ واردات تایوان ۲۸۷.۴ میلیارد دلار بود که نسبت به سال ۲۰۱۶ افزایشی ۲۵.۵ درصدی داشته است. میزان واردات این کشور نسبت به سال ۲۰۱۹ افزایش اندک ۰.۵ درصدی نشان میدهد.
۱- تجهیزات الکتریکی: ۹۳.۳ میلیارد دلار (۳۲.۵ درصد)
۲- ماشینآلات از جمله کامپیوتر: ۴۳.۲ میلیارد دلار (۱۵ درصد)
۳- سوختهای معدنی از جمله نفت: ۲۹.۶ میلیارد دلار (۱۰.۳ درصد)
۴- تجهیزات پزشکی: ۱۴ میلیارد دلار (۴.۹ درصد)
۵- خودرو: ۹.۷ میلیارد دلار (۳.۴ درصد)
۶- پلاستیک: ۷.۷ میلیارد دلار (۲.۷ درصد)
۷- آهن و فولاد: ۷.۲ میلیارد دلار (۲.۵ درصد)
۸- مواد شیمیایی آلی: ۷.۱ میلیارد دلار (۲.۵ درصد)
۹- دیگر محصولات شیمیایی: ۶.۲ میلیارد دلار (۲.۲ درصد)
۱۰- مس: ۴.۹ میلیارد دلار (۱.۷ درصد)
9.شرکای تجاری تایوان
(به ترتیب ارزش صادرات/ واردات به دلار)
واردکنندهها
در سال ۲۰۲۰ کشورهای چین، آمریکا، هنگکنگ و ژاپن مقصد بخش عمده صادرات تایوان بودند:
۱- چین: ۲۹.۷ درصد کل صادرات تایوان (۱۰۳.۱ میلیارد دلار)
۲- آمریکا: ۱۴.۷ درصد (۵۰.۹ میلیارد دلار)
۳- هنگکنگ: ۱۴.۲ درصد (۴۹.۳ میلیارد دلار)
۴- ژاپن: ۶.۸ درصد (۲۳.۵ میلیارد دلار)
۵- سنگاپور: ۵.۵ درصد (۱۹.۲ میلیارد دلار)
۶- کره جنوبی: ۴.۴ درصد (۱۵.۲ میلیارد دلار)
۷- ویتنام: ۳ درصد (۱۰.۶ میلیارد دلار)
۸- مالزی: ۲.۷ درصد (۹.۵ میلیارد دلار)
۹- هلند: ۱.۸ درصد (۶.۱ میلیارد دلار)
۱۰- آلمان: ۱.۷ درصد (۶.۱ میلیارد دلار)
صادرکنندهها
در سال ۲۰۲۰ کشورهای ژاپن، کره جنوبی، استرالیا و آلمان بیشترین کسری تراز تجاری را به تایوان وارد کردند یعنی صادراتشان به این کشور بیشتر از واردتشان به آن بود:
۱- ژاپن: ۲۲.۶ میلیارد دلار کسری تراز تجاری برای تایوان
۲- کره جنوبی: ۵.۵ میلیارد دلار کسری
۳- استرالیا: ۴.۸ میلیارد دلار کسری
۴- آلمان: ۴.۲ میلیارد دلار کسری
۵- عربستان: ۴ میلیارد دلار کسری
۶- کویت: ۲.۴ میلیارد دلار کسری
۷- اندونزی: ۲.۲۴ میلیارد دلار کسری
۸- روسیه: ۲.۲۲ میلیارد دلار کسری
۹- قطر: ۲.۲۲ میلیارد دلار کسری
۱۰- سوئیس: ۱.۷ میلیارد دلار کسری