کشورهای ثروتمند برای پایاندادن به همهگیری باید هزینه واکسیناسیون کشورهای فقیر را تأمین کنند
از وقتی که ایالات متحده در دسامبر سال گذشته ایمنیسازی در قبال ویروس کرونا را شروع کرد، تزریق بیش از 297 میلیون دوز واکسن در سراسر کشور مدیریت شده است. تا هنگام نوشتن این مطلب، 41 درصد ساکنان آمریکا بهطور کامل واکسینه شدهاند و بدون ماسک به کسبوکارها، کافهها و پارکها بازگشتهاند. آنها تنها نبودند: در معدودی از کشورهای ثروتمند با نرخ واکسیناسیون بالا نیز، ازجمله بریتانیا (39 درصد) و امارات متحده عربی (63 درصد)، زندگی بدون مانع در حال برگشتن به وضعیت معمول است.
اما مساحت گستردهای از جهان واکسینهنشده باقی مانده است و ظهور گونههای جدید و خطرناک ویروس کرونا بیعدالتی شدیدی را در دسترسی جهانی به واکسن ایجاد کرده است. در هند، جایی که فقط کمی بیش از سه درصد جمعیت بهطور کامل علیه کووید ـ 19 واکسن زدهاند، گونهای از ویروس شایع شده است که باعث شده اماکن مخصوص سوزاندن اجساد قربانیان در برخی شهرهای هند بهصورت بیستوچهارساعته باز باشند و آتششان روشن باشد. حکایتهای مرگبار مشابهی نیز در سایر کشورهای در حال توسعه با نرخ واکسیناسیون پایین در جریان است، ازجمله در برزیل (11 درصد)، کلمبیا (7 درصد) و نپال (3 درصد).
توافق وسیعی هست درباره اینکه تنها راه پایاندادن به همهگیری ویروس کرونا واکسیناسیون کشورهای جهان در برابر آن است. اما هنوز برنامه حمایت عملیای از دستیابی به این واکسیناسیون مطرح نشده است. نتیجه این میشود که جهان به دو بخش تقسیم خواهد شد: یک بخش واکسینهشده و بخش دیگر کشورهایی که تهدید شیوع ویروس کرونا در آنها طی سالهای پیش رو باقی خواهد ماند. ابتکارهای گذشته روشن میکند که واکسینهکردن کل جهان کار ممکنی است اما انجام آن نیازمند همکاری بیش از یک کشور است، ازجمله ایالات متحده. کشورهای پیشرو جهان برای یاریرساندن به افزایش قدرت خرید کشورها و بالابردن ظرفیت تولید واکسن در کشورهای مختلف میتوانند در هفتههای و ماهها پیش رو تلاش کنند که همهگیری به پایان برسد و آنگاه برای سالهای آینده در زمینه ترویج بهداشت عمومی برنامهریزی کنند.
واکسن برای جهان
واکسینهکردن جهان علیه بیماری کووید ـ 19 و واکسینه نگهداشتن آن وظیفه کوچکی نیست. بهمنظور رسیدن به ایمنی کافی در مقابل این ویروس تخمین زده شده است که حدود 70 درصد جمعیت هر کشوری باید واکسینه شوند یا آنتیبادی این ویروس در بدنشان وجود داشته باشد. درحالیکه تقریباً دو میلیارد دوز این واکسن در سرتاسر جهان توزیع شده است، میلیاردها دوز دیگر مورد نیاز است. تنها 1.2 درصد جمعیت در آمریکا و 4.8 درصد جمعیت در آسیا و 14 درصد جمعیت در آمریکای جنوبی تاکنون واکسن زدهاند.
«کوواکس» که یک ابتکار عمل جهانی است برای تأمین واکسن کشورهای با درآمد کم و متوسط، تنها توانسته برای 27 درصد از جمعیت این 92 کشور عضو خود واکسن فراهم کند و بهشدت با کمبود بودجه و تأمین واکسن مواجه است. در عین اینکه چنین مشکلی برای کوواکس وجود دارد، جهان باید نگاه خود را به شیوه واکسیناسیون و تأمین واکسن تغییر دهد. تقریباً 20 سال پیش، من بخشی از گروهی بودم که به مؤسسه بینالمللی تسهیل بودجه برای ایمنیسازی که بخشی از یک ائتلاف جهانی برای واکسیناسیون بود کمک میکرد. آن تجربه و ابتکارهای واکسیناسیون دوران اخیر روشن کرده است که یک برنامه واکسیناسیون موفق علیه کووید ـ 19 باید سه مانع اصلی را در نظر داشته باشد و برای رفع آنها برنامهریزی کند: عرضه، توزیع و تأمین بودجه.
جهان در وهله اول باید بر این تمرکز کند که چطور میلیاردها دوز واکسن مؤثر را (برخی از واکسنهای کنونی حرف و حدیثهای زیادی درباره اثرگذاریشان منتشر شده است) که برای ایمنشدن مردم جهان لازم است تأمین کند. هنوز علاوه بر دوزهایی که تاکنون تولید شده، دوزهای خیلی بیشتری لازم است که ساخته شود. افزون بر این، عرضه واکسن موردنیاز برای مردم جهان نیاز به این دارد که قراردادهایی برای تأمین واکسن با شرکتهای سازنده واکسن ازجمله فایزر، مدرنا و شرکتهای دیگر ببندند. کشورها، ازجمله ایالات متحده، مازاد واکسنهای خود را به کشورهای فقیر بخشیدهاند. رییسجمهوری آمریکا، جو بایدن، 80 میلیون دوز واکسن را تا آخر ماه ژوئن به خارج از کشور میفرستد و اروپا نیز برنامه دارد که 100 میلیون واکسن دیگر را به همین ترتیب به خارج از اتحادیه ارسال کند. اخیراً کاخ سفید قول داده است که 25 میلیون واکسن را در سریعترین زمان ممکن به خارج از کشور خواهد فرستاد.
درحالیکه مسیری پایدار و کافی برای بهبود تأمین واکسن در سطح جهانی در مقیاسی که لازم است وجود ندارد، چنین همکاریهایی از جانب آمریکا و اروپا ارزشمند است و مخصوصاً در کوتاهمدت میتواند امیدوارکننده باشد. رسیدن به سطح لازم برای ایمنی مردم جهان نیاز به درجه مشخصی اثربخشی دارد. فعالیتهای خیریه در این عرصه نباید باعث آسیبزدن شود: واکسنها باید بهاندازه کافی سالم و مؤثر باشند تا بتوانند با معیارهای سازمان جهانی بهداشت تطابق داشته باشند و خود کشورهای کمککننده هم باید در تلاشهایشان برای کمک به واکسیناسیون جهانی مراقب باشد که بر آتش بیعدالتی و ملیگرایی ندمند.
علاوه بر اینها، رهبران جهانی با حمایت کوواکس میتوانند با خرید بیشتر واکسنها زنجیره عرضه واکسن را رونق ببخشند و همچنین نهادهای نظامی و علمی و بلوکهایی از کشورها را برانگیزند که به این کار کمک کنند و از پیش واکسنهای اثرگذار را با قراردادهایی که با نهادها و شرکتها میبندند پیشخرید کنند. وقتی که تولیدکنندگان فعلی واکسن با کاهش تقاضا از جانب کشورهای اروپایی و آمریکا مواجه میشوند، میتوانند ظرفیت بیشتری را به تولید واکسن برای کشورهای در حال توسعه و سازمانهای چندملیتی اختصاص بدهند. حمایت خریداران میتواند باعث ترغیب تولیدکنندگان واکسن برای افزایش تولید آنها شود.
حمایت جهانی همچنین میتواند هزینه واکسن را کاهش دهد. در حال حاضر، در قیمتگذاری واکسن چندگانگی وجود دارد: برخی از کشورهای ثروتمند برای هر دور واکسن 30 دلار پرداخت میکنند درحالیکه کشورها در آفریقا برای هر دوز بین 3 تا 10 دلار میپردازند. وقتی که کشورها خریدهای خود را در نهادهایی مثل کوواکس تجمیع کنند، میتوانند با قیمتهای کمتری این واکسنها را بخرند. علاوه بر این، سازندگان باید بتوانند هزینههای جانبی خود را کاهش دهند تا سفارش واکسن افزایش پیدا کند. چنین قیمتهای کمی باید با جریان عرضه و تقاضای پایداری نزد سازندگان همراه باشد تا آنها بتوانند کاهش حاشیه سود خود را از طریق خریدهای کشورهای ثروتمند جبران کنند.
رونقدادن به عرضه واکسن نیاز به انتقال مسئولانه فناوریها نیز دارد به این علت که کشورهای در حال توسعه خودشان میتوانند ساخت واکسن را شروع کنند. همانطور که کابینه جو بایدن اطلاع داده، مقدمات این انتقال فناوری به برخی از کشورها فراهم شده که از طریق صرفنظر کردن از حق اختراع واکسنها انجام خواهد شد. اما روند ساخت واکسن در کشورهای دیگر آنقدر کند است که تا سال آینده بعید است عرضه جهانی واکسن شتاب قابلتوجهی بگیرد.
فراتر از صرفنظر از حق اختراع واکسنها، رهبران جهان باید فوراً ترغیب تولیدکنندگان به ساخت واکسنهای مؤثر و سالم را شروع کنند و این سازندگان را تشویق کنند که فناوریهای خود را به شرکایشان در اقتصادهای در حال توسعه منتقل کنند. چنین آرایشی اصلا چیز جدیدی نیست: شرکتهای داروسازی توافق مشابهی را برای مبارزه با هپاتیت سی و سایر بیماریهای خطرناک انجام دادهاند. کشورهای ثروتمند برای ترویج این قسم ابتکار عملها میتوانند بر پرداخت هزینه مجوز این داروها از طریق کوواکس یا مکانیسمهای دیگر توافق کنند. و برای اینکه چنین توافقی را به سرانجام برسانند و به موفقیت نزدیک کنند، این کشورها میتوانند به افزایش همکاری و بالابردن ظرفیت زنجیره عرضه مواد اولیه و تجهیزات و تولید واکسن کمک کنند.
چالش توزیع
با اینکه توافقی بر سر دغدغههای تولید واکسن در سطح جهان وجود دارد اما توجه کمی به این میشود که واکسن از طریق چه نهادهایی باید توزیع شود و به کشورهای نیازمند تحویل داده شود. توزیع واکسنهای کووید ـ 19 بهاحتمال زیاد چالشهای خیلی بیشتری در کشورهای با درآمد کمتر نسبت به کشورهای با درآمد بالا خواهد داشت. برای نمونه، در هند کارکنان نظام سلامت واکسنها را در مناطق روستایی که برق پایداری ندارند تحویل میدهند، درصورتیکه همکاران آنها در کشور برزیل باید بستههای واکسن را در شرایطی توزیع کنند که دولت توان رسیدن به آن شرایط را بهراحتی ندارد. رژیم دوتایی بودن دوزهای واکسن و نیاز به ذخیره آن در دمای پایین باعث شده است که شرایط ارسال و تحویل واکسنها سخت باشد و هزینه این کار بالا رود.
خوشبختانه کشورهای جهان تجربه کنترل آچآیوی ایدز را دارند و شاهد بودهاند که چطور کشورهای ثروتمند در مهار ایدز به کشورهای فقیرتر کمک کردند و نهادهای بینالمللی و خیریه نیز در این کار وارد شدند و توانستند در نهایت این بیماری را کنترل کنند. کشورهای ثروتمند در کنار نهادهای بینالمللی و ائتلاف واکسن و دیگر همکاران آنها باید به مدیران بهداشتی در کشورهای با درآمد متوسط و درآمد پایین کمک کنند تا زیرساختهای واکسیناسیون خود را توسعه دهند. چنین حمایتهایی شامل تربیت و استخدام کارکنان بیشتری در نظام بهداشتی کشورها خواهد بود و همچنین ساختن زنجیره سرد و سایر زیرساختها و همچنین شیوههایی که ایمنسازی را در جامعه دنبال میکند. در عین اینکه ایجاد زیرساختهای در کشورهای با درآمد پایین محدودتر است، کارزارهای واکسیناسیون در کشورهای پیشرفته میتواند درسهای مفیدی برای افزایش دسترسی به واکسن و به کمترین حد رساندن مقاومت در برابر واکسیناسیون را به همراه داشته باشد. در آمریکا و جاهای دیگر، رهبران سیاسی باید کارزارهای واکسیناسیون را ترویج کنند و بکوشند که جنبشهای ضد واکسن به حاشیه بروند و تا حد امکان بیشترین افراد جمعیت کشورشان واکسن بزنند تا هرچه زودتر کل جمعیت به ایمنی لازم برای برگشتن به روند عادی زندگی و کسبوکارها برسند.