کشورهای آسیایی میدانند که به رغم رقابت اقتصادی و سیاسی شدیدی که بین آمریکا و چین وجود دارد، خیلی بعید است که این دو قدرت در آینده واقعا و به صورت کامل از هم جدا شوند
آینده نگر/ کیون چونگ، استاد علوم سیاسی دانشگاه کانگون در کره جنوبی
از زمانی که رقابت بر سر قدرت و نفوذ در آسیا بین ابرقدرتهای شرق و غرب تشدید شده، کشورهایی مثل کره جنوبی که متحد آمریکا هستند اما منافع تجاری زیادی در رابطه با چین دارند، بیش از دیگران در وضعیت دشوار قرار گرفتهاند. به نظر میرسد که واشینگتن به کمشدن نفوذ خودش و برنامههای چین برای افزایش نفوذ در آسیا آگاه شده و میخواهد ائتلافی را در مواجهه با چین تشکیل بدهد و قصد دارد کره جنوبی را هم جزو این ائتلاف قرار بدهد.
در این میان، پکن به این موضوع آگاه است که درهمتنیدگی اقتصادهای شرق آسیا با چین به آنها این اجازه را نخواهد داد که به طور کامل در ائتلاف با آمریکا (علیه چین) قرار بگیرند. البته تمام این اما و اگرها باعث نشده که آمریکا از تلاش برای متحدیابی در میان کشورهای آسیا و اقیانوسیه دست بردارد. دولت جو بایدن به ایدئولوژی نظم لیبرال به رهبری آمریکا اعتقاد دارد و میخواهد آن را در آسیا اجرا کند. به همین جهت، تلاش برای کاهش نفوذ ژئوپلیتیکی چین و افزایش قدرت سخت خود در منطقه را مورد توجه قرار داده است.
مهمترین ابزاری که آمریکا سعی کرده در این راه از آن استفاده کند، گروه همکاریهای چهارگانه امنیتی (کواد) است که هند، ژاپن و استرالیا نیز در کنار آمریکا در آن حضور دارند. واشینگتن تمایل دارد که در آینده، این اتحاد چهارگانه امنیتی به بخشی از معماری امنیتی شبکهای مطلوبش در آسیا بدل شود.
اما یک مشکل در این راه وجود دارد. برخی از متحدان و شرکای آمریکا در منطقه نمیخواهند به این گروه بپیوندند. به نظر میرسد نامشخصبودنِ آینده رقابت بین چین و آمریکا برای آنها نگرانی زیادی ایجاد میکند و انتظاراتی هم که ممکن است در آینده از آنها برود منبع دیگری برای نگرانی است. آنها میدانند که به رغم رقابت اقتصادی و سیاسی شدیدی که بین آمریکا و چین وجود دارد، خیلی بعید است که این دو قدرت در آینده واقعا و به صورت کامل از هم جدا شوند و راههای کاملا متفاوتی را طی کنند. شکی نیست که هر کشوری که خودش را در مسیر رقابت آنها قرار داده باشد ضررهای اقتصادی را متوجه خود خواهد دید. این نکته به خصوص وقتی اهمیت پیدا میکند که بدانیم رقابت با چین در حال حاضر به موضوع پیشبرنده در سیاست خارجی آمریکا بدل شده، اما لزوما برای همه کشورها شرایط مشابهی وجود ندارد.
در این میان شاید بتوان گفت که تشدید صفبندی در شرق آسیا از طریق اتحادهایی مثل اتحاد چهارگانه امنیتی فایده خاصی ندارد. اگر آمریکا میخواهد در برابر چین کاری از پیش ببرد، باید بین کشورهای دارای موقعیت مشابه و کشورهای دارای ذهنیت مشابه تفاوت قائل شود. دسته اول، آنهایی هستند که از تبعات رقابت ابرقدرتها بر کشور خودشان هراس دارند. دسته دوم، آنهایی هستند که نمیخواهند نظم موجود در جهان عوض شود. این دو گروه از کشورها، عملا اولویتهای مختلفی را در سیاست خارجی دنبال میکنند و همواره منافع اقتصادی را در این راستا در نظر میگیرند. بنابراین انتظاری هم که از آنها برای نقشآفرینی در بازی قدرت بزرگان میرود، حتما تفاوت دارد. معماری لایهلایه امنیتی منطقهای قاعدتا باید با توجه به همین مسائل انجام بگیرد.
کره جنوبی یکی از کشورهایی در آسیا است که در بازی قدرت میان آمریکا و چین هنوز جایگاه مشخصی ندارد؛ اما اولویت سیاست خارجی خود را تعیین کرده و تمام جهتگیریهای خود را بر اساس آن معلوم میکند. این اولویت هم چیزی نیست جز کره شمالی. دولت مون جائه-این تردیدی ندارد که باید خلع سلاح شبه جزیره کره و بهبود مناسبات با همسایه شمالی و پیشبرد مذاکره با پیونگ یانگ را در پیش بگیرد و بنابراین، موضوعات دیگر در درجه بعدی اهمیت قرار میگیرند.
تا زمانی که اولویت سیاست خارجی کره جنوبی همین باشد، سئول مناسبات خود با چین را به خاطر آمریکا خراب نخواهد کرد. البته پیچیدگیهای زیادی در مناسبات خود دو کشور چین و کره جنوبی وجود دارد که لزوما به رابطه با امریکا مربوط نمیشوند.
درباره آینده نقشآفرینی کشورهایی مثل کره جنوبی در رقابت بین چین و آمریکا نمیتوان از حالا اظهار نظر بیشتری کرد، اما به نظر میرسد تغییرات احتمالی در اولویتهای خود این کشورها در آینده میتواند وزنه را به سمت همکاری با یکی از این دو قدرت سوق بدهد. اگر یکی از کشورهای منطقه به ضلع سوم رقابت بین آمریکا و چین بدل شود هم اوضاع کاملا تغییر خواهد کرد و باید در انتظار اتحادهای جدید بود.