باید در نظر داشت که برای ورود به این عصر جدید در درجه اول باید اطلاعات در مورد بخشهای اصلی و مهم اقتصاد دیجیتال را افزایش داد و به این باور رسید که کسب دانش و اطلاعات اولین قدم برای موفقیت در این عصر تازه است
آینده نگر/ منبع: هاروارد بیزینس ریویو
در این روزها کمتر مقاله و سایتی را میتوان دید که در مورد اقتصاد دیجیتال و چهارمین انقلاب صنعتی در دنیا صحبت نکرده باشد. چهارمین انقلاب صنعتی در دنیا که انقلاب تکنولوژی هم نامیده میشود در نتیجه توسعه استفاده از اینترنت در دنیا اتفاق خواهد افتاد و بستر را برای توسعه اقتصاد دیجیتال فراهم میکند. اما سوال این است که اقتصاد دیجیتال چیست و از چه زمانی این مفهوم در دنیا معرفی شده است؟
اقتصاد دیجیتال به اقتصادی اطلاق میشود که بر مبنای تکنولوژی محاسباتی دیجیتال کار میکند. در واقع کشورهایی بر مبنای اقتصاد دیجیتال کار میکنند که فعالیتهای اقتصادی و تجاری در آنها با کمک اینترنت انجام میشود. به همین دلیل نامهای دیگری هم برای اقتصاد دیجیتال وجود دارد که از جمله آنها میتوان به اقتصاد اینترنتی، اقتصاد جدید یا اقتصاد وب اشاره کرد. اقتصاد دیجیتال که ارتباط تنگاتنگی با اصول اقتصاد سنتی در دنیا دارد در نتیجه حضور میلیاردها کاربر اینترنت در دنیا اعم از افراد خاص، فعالان کسب و کار، بازرگانان و افرادی که در حوزه تولید اطلاعات فعالیت میکنند ایجاد میشود. این حضور میلیاردی باعث ایجاد فرصت کسب درآمد نه تنها در منطقهای که فرد در آن ساکن است بلکه در بازاری به بزرگی دنیا میشود و شرایط تازهای را برای اقتصاد کشورها ایجاد میکند که البته نیاز به قانونگذاریها و سیاستگذاریهای تازهای هم دارد.
در نشریه هاروارد بیزینس ریویو در مورد اقتصاد دیجیتال این طور نوشته شد: «اقتصاد دیجیتال در نتیجه توسعه تکنولوژیهای مخابراتی و اطلاعاتی در دنیا و کاربرد وسیع آن در تمامی بخشهای اقتصاد و کسب و کارها ایجاد شد و زمینه را برای افزایش راندمان مشاغل فراهم کرد. با این فضای تازه اقتصادی، بخش زیادی از تعاریفی که در مورد ساختار کسب و کارها و فعالیتهای اقتصادی به طور سنتی وجود داشت تغییر کرد، در این شرایط تازه نحوه خدمات رسانی به مشتریان تغییر کرده است و اطلاعات و توانایی تحلیل آنها بیش از قبل اهمیت پیدا کرد. چالشهای مربوط به قانونگذاری در اقتصاد دیجیتال در بسیاری از کشورها مشاهده میشود به خصوص در کشورهای در حال توسعه که به تازگی در حال ورود به این دنیای تازه هستند ولی باید پذیرفت که این تغییر اجتناب ناپذیر است و جهان در مسیری حرکت میکند که راه بازگشتی برای آن وجود ندارد.»
بخشهای اصلی اقتصاد دیجیتال کدام است
یکی از شناختهشدهترین مقالات مرتبط با اقتصاد دیجیتال توسط توماس مزنبورگ در سال ۲۰۰۱ منتشر شد. او اجزای اصلی اقتصاد دیجیتال را این طور تعریف کرد: «اقتصاد دیجیتال از سه بخش اصلی تشکیل شده است. اولین بخش زیرساختهای لازم برای کسب و کار دیجیتال یا الکترونیک است که شامل سختافزار، نرمافزار، خدمات و امکانات مخابراتی، شبکههای مجازی و در نهایت سرمایه انسانی آگاه به این فضا است. بخش دوم به کسب و کار الکترونیک و قوانین لازم برای شکلگیری و فعالیت آن اختصاص دارد که در این بخش میتوان به این مسائل توجه کرد که چگونه یک کسب و کار الکترونیک کار میکند. باید در نظر داشت که تمامی مراحل کار در این دنیای تازه از طریق کامپیوتر و اتصال به شبکه جهانی اینترنت انجام میشود و وجود این شبکههای ارتباطی عامل اصلی توسعه کسب و کار الکترونیک محسوب میشود. در نهایت سومین بخش تجارت الکترونیک است که به انتقال کالاها میپردازد. به عنوان مثال زمانی که یک کتاب آنلاین به فروش میرسد، چگونه کالای فروخته شده در اختیار خریدار قرار میگیرد و چگونه زمینه برای ادامه خرید آنلاین از مجموعه فراهم شود.»
در نهایت باید در نظر داشت که برای ورود به این عصر جدید در درجه اول باید اطلاعات در مورد بخشهای اصلی و مهم اقتصاد دیجیتال را افزایش داد و به این باور رسید که کسب دانش و اطلاعات اولین قدم برای موفقیت در این عصر تازه است.
روباتها همکاران تازه انسانها هستند
در دنیای دیجیتال فرایند تولید به کلی تغییر میکند و در سالهای اخیر در مورد این تغییر صحبت شده است. توسعه اتوماسیون و استفاده از روباتها در فعالیتهای اقتصادی و اخیراً استفاده از آنها در کارهای خدماتی مانند رستورانها و حتی بیمارستانها نشان میدهد که فضای کار در دنیا به کلی تغییر کرده است و این تغییر نتیجه توسعه اقتصاد دیجیتال در دنیا است. البته این روند تغییر تازه شروع شده است و انتظار میرود با سرعت بیشتری در پسا کرونا ادامه پیدا کند.
در گزارش هاروارد بیزینس ریویو آمده است: «روباتها جایگزین انسانها در کارخانههای تولیدی میشوند و ماشینها بخش زیادی از مسئولیت کارگران امروزی را انجام میدهند. در دنیای اقتصاد دیجیتال دیگر انسانها به دلیل توانایی بدنی نمیتوانند مشغول به کار شوند و مزیت آنها در توان فکری و تحلیلی است. مسئلهای که امروزه انسانها را از ماشینها جدا میکند. بیکار شدن شمار زیادی از کارگران ساده در دنیایی که به دلیل دیجیتالی شدن صنعت و اقتصاد ایجاد شده، امری غیر قابل اجتناب است و به همین دلیل است که ارائه آموزش به این افراد بیکارشده برای ورود به بازارهای تازهای که ایجاد شده است، یکی از وظایف مهم دولتها در عصر دیجیتال است.»
در اولین گام بعد از حرکت به سمت اقتصاد دیجیتال، ما شاهد تغییر در کارخانههای تولیدی و صنعتی خواهیم بود. کارخانههایی که دیگر انسانها در آن دیده نمیشوند و روباتها و ماشینها بخش زیادی از کار را انجام میدهند و تعداد کمی از افراد نظارت بر عملکرد ماشینها را بر عهده دارند. در نتیجه در اقتصاد دیجیتال دیگر نیروی کار ساده ارزشی ندارد و امتیاز به مهارت و توانمندیهای فکری و ذهنی داده میشود.
در نتیجه میتوان این طور بیان کرد که تولید در دنیای دیجیتال تکنولوژیمحور و سرمایهمحور خواهد بود و نیروی کار سهم کمی در تولید خواهد داشت. اما این تغییر چه اهمیتی برای اقتصادهای دنیا دارد؟ آیا این تغییر روی سطح رفاه و ارزش تولید ناخالص داخلی کشورها هم تاثیر میگذارد؟
قدرت رقابتپذیری کشورها افزایش پیدا میکند
به گزارش مرکز مطالعاتی GED آلمان در زمانی که روباتها جایگزین انسانها در کارخانههای تولیدی و صنعتی شوند و کامپیوترها و ماشینها در صنایع حضور پررنگ تری داشته باشند، مزیت رقابتی کشورهای در حال توسعه در حوزه تولید از بین میرود. این مسئله فشار بزرگی به اقتصاد این کشورها و سطح رفاه مردم وارد میکند.
هم اکنون وجود نیروی کار ارزان قیمت و زیاد در کشورهای درحال توسعه باعث شده است تا بسیاری از کارخانههای تولیدی و صنعتی غربی به این کشورها منتقل شوند و به تولید در این کشورها بپردازند. همین سیاست بستر رشد اقتصادی کشورهای در حال توسعه را فراهم کرده است و افزایش ارزش تولید ناخالص داخلی این کشورها و افزایش شمار کالاهای تولید این کشورها در بازار جهانی به دلیل سیاست استفاده از نیروی کار ارزان آنها بود.
ولی در سالهای آتی شرایط تغییر خواهد کرد و فعالیت کارخانههای صنعتی در کشورهای در حال توسعه مزیتی برای آنها نخواهد داشت زیرا سهم نیروی کار در هزینههای تولید به شدت کاهش پیدا میکند. در نتیجه انتقال کارخانههای تولیدی از کشورهای در حال توسعه به کشورهای صنعتی که از تکنولوژی بالاتری برخوردار خواهند بود اتفاق میافتد.
در این وضعیت قدرت رقابتپذیری کشورهای ثروتمند غربی افزایش پیدا میکند زیرا این کشورها توان مالی و دانش لازم برای تغییرات دیجیتال در صنایع را دارند و این توانمندی هم به بهترین شکل استفاده خواهند کرد.
قدرت رقابت پذیری کشورها اهمیت دارد
موسسه مطالعاتی GED در مورد دلیل اهمیت قدرت رقابت پذیری کشورها که تحت تاثیر سطح توسعهیافتگی اقتصاد دیجیتال در این کشورها اتفاق میافتد نوشت: «قدرت رقابت پذیری یک کشور برای ایجاد ثروت در کشور و افزایش سطح رفاه مردم اهمیت زیادی دارد. در صورتی که یک کشور اقتصادی رقابت پذیر داشته باشد، شرکت های فعال در این کشور میتوانند کالاها و خدمات تولیدی خود را در داخل کشور یا در خارج از کشور به فروش برسانند. در این شرایط فرصت های شغلی کافی در کشور ایجاد میشود و کارکنان میتوانند از درآمد کافی برای امرار معاش و تفریح بهرهمند شوند.»
هرچه قدرت رقابت اقتصاد کشور افزایش بیشتری پیدا کند، توان تولید کالاها و خدمات در کشور بیشتر میشود و ارزش تولید ناخالص داخلی هم با سرعت بیشتری رشد میکند. درواقع کشورهایی که اقتصاد دیجیتال توسعه یافته و فعال داشته باشند، از سطح رفاه بالاتری برخوردار هستند و استاندارد زندگی مردم در این کشورها بالاتر است. با این تفاصیل میتوان این طور ارزیابی کرد که برای داشتن رفاه و رشد اقتصادی، حرکت به سمت اقتصاد دیجیتال و همسو شدن با تحولات تکنولوژیکی امری ضروری است.
سیاستگذاری نظام مالیاتی اقتصاد دیجیتال اولویت مهم دولتها است
سیاستگذاری نظام مالیاتی در حوزه اقتصاد دیجیتال امروزه به یکی از اصلیترین و مهمترین اولویتهای دولتها تبدیل شده است. دولتهایی که در سال ۲۰۲۰ میلیاردها دلار به اقتصاد دنیا تزریق کردهاند و انتظار میرود در سالهای بعد هم اقتصاد و مردم به حمایت مالی آنها نیاز داشته باشند، باید بتوانند از کسب و کارهای در حال رشد و ثروتمند فعال در حوزه اقتصاد دیجیتال مالیات دریافت کنند تا بودجه لازم برای انجام مسئولیتهای خود را داشته باشند. در داووس مطرح شد که در این سالها ایجاد یک نظام مالیات کارآمد بیش از قبل اهمیت دارد زیرا در فضای در حال تغییر دنیا، دولتها به عنوان اصلیترین حامی اقتصاد معرفی شدهاند و آنها باید درآمد کافی برای انجام مسئولیتهای خود داشته باشند.
بحث اصلی در اصلاح نظام مالیاتی در اقتصاد دیجیتال، قانونگذاری در جهت ثبت فعالیتهای اقتصادی دیجیتال و دریافت اطلاعات درآمد و هزینه آنها به صورت سالانه مشابه شرکتهای فعال در فضای اقتصاد سنتی است. در این صورت است که میتوان پایهای برای تعیین نظام مالیاتی برای شرکتهای فعال در حوزه اقتصاد دیجیتال ایجاد کرد. باید در نظر داشت دنیا هنوز تا رسیدن به نتیجه نهایی در مورد نظام مالیاتی مناسب برای این بخش فاصله زیادی دارد ولی با توجه به ضرورت این مساله، تلاشی جهانی برای شکل گیری این نظام جدید شروع شده است.