یکی از دلایل رکود و منفی شدن رشد اقتصاد را سیاستگذاری غلط داخلی هم باید دانست و در این مدت در بخش تولید و خودکفایی اقدامات موثری انجام نشده است.
آینده نگر/ علی قنبری، اقتصاددان
منفی شدن رشد اقتصادی و رکود در کشور در 3 سال گذشته دلایل گوناگونی دارد که تحریمهای آمریکا و عدم فروش نفت از مهمترین آنهاست اما اخیراً بحران کرونا در کشور و جهان را نیز باید به این لیست افزود. سالهاست که ایران در گرداب اقتصاد نفتی فرو رفته و اقتصاد نفتمحور و سهم مستقیم آن تعیینکننده رشد اقتصادی منفی یا مثبت کشور است. روندی که مانع از دستیابی ما به یک اقتصاد واقعی و ورود به باشگاه قدرتهای نوظهور اقتصادی مانند کره جنوبی، چین، مالزی، هند، برزیل، ترکیه و تایوان شده است.
نقش نفت که نمیدانیم باید آن را نعمت دانست یا نقمت، در طول تاریخ آنقدر مهم بوده که همیشه تاثیر تعیینکننده در نرخ رشد کشور داشته است. شاهد مثال این ادعا آن است که هر زمان با کاهش چشمگیر صادرات نفتی زیر تاثیر تحریمهای بینالمللی مواجه بودهایم نرخ رشد سالانه منفی شده است. سقوط بیسابقه بهای نفت و ادامه بحران کرونا و عدم فروش نفت همه بخشهای اقتصادی را تحت تاثیر قرار داده است. در این مدت بودجه کشور کاهش پیدا کرده و شکاف درآمدی و هزینهای افزایش یافته است. دیدیم که در سال گذشته کسری بودجه شدید باعث شد که ما نتوانیم بودجههای عمرانی برای پروژههای توسعهای تخصیص دهیم لذا رشد اقتصاد کشور منفی شد و در نتیجه اقتصاد کشور به شدت لطمه و ضربه خورد.
یکی از دلایل رکود و منفی شدن رشد اقتصاد را سیاستگذاری غلط داخلی هم باید دانست و در این مدت در بخش تولید و خودکفایی اقدامات موثری انجام نشده است. ما برای خودکفایی و اتکا به تولیدات داخلی هنوز به خودباوری نرسیدهایم و همین موضوع به ما لطمه زده است. البته در دوران کرونا و تحریم نیز این سیاستگذاریها به شدت تحت تاثیر قرار گرفتهاند. در حالی که مردم و نیروی کار ستون اصلی تولید و رشد اقتصادی مثبت در کشور هستند. اگر دولت روی نخبه پروری و انگیزهبخشی و حمایت از جوانان مبتکر و خلاق، سرمایهگذاری کند، هم میتوانیم بر شرایط کرونایی غلبه کنیم و هم اقتصاد داخل رشد خواهد کرد و کمتر وابسته به خارج خواهیم بود. سیاستگذاریها و تحریمها موجب شده تا ایران به عنوان یک کشور منزوی و سیاستزده در منطقه عمل کند.
پیشبینی من این است که سال 1400 با توجه به شرایطی که پیش آمده، احتمال برگشت آمریکا به برجام و لغو تحریمها وجود داشته باشد. در این صورت فروش نفت به اندازه قابل توجهی افزایش پیدا خواهد کرد و با توجه به اینکه درآمدهای مالیاتی هم به نحوی به فروش نفت وابسته است، افزایش خواهد یافت و وضع وصولی کشور خاتمه خواهد یافت و رشد مثبتی برای اقتصاد کشور پیشبینی میشود.
بر این اساس، در بخش صنعت که احتمالا رشد 2 یا 3 درصدی خواهیم داشت ولی بخش کشاورزی وضع بهتری خواهد داشت؛ اگر شرایط آب و هوایی ساز مخالف نزند. اگر هم شرایط آب و هوایی بهتر شود و بارندگی زیاد شود، رشد هشت درصدی در بخش کشاورزی را تجربه خواهیم کرد.
در خدمات و گردشگری اما با توجه به شرایط کرونایی ایران و جهان، با عدم جذب توریسم خارجی رشد قابل توجهی را تجربه نخواهیم کرد اما میتوان امیدوار بود که رشد منفی در این بخش متوقف و حرکت به سوی رشد مثبت آغاز شود.