حرکت سریع به سمت خرید آنلاین در سال ۲۰۲۰ بدون شک زندگی ما را از جهات مختلف آسانتر خواهد کرد. اما ما فقط به عنوان مصرفکننده در این دنیا زندگی نمیکنیم. ما عضو جوامعی هستیم که قرنها به فروشگاههای فیزیکی متکی بودهاند و این فروشگاهها تا همین دیروز کارفرمای بخش مهمی از مردم به حساب میآمدند
آینده نگر/ جیسُن دل ری، خبرنگار ارشد بخش تجارت الکترونیک وُکس
*منبع: Vox
در چهارم مارس گذشته (۱۴ اسفند) در مسیرم به سمت دفتر نیویورک وکس مدیا، یک لیوان قهوه خریدم. (آن زمان نمیدانستم این آخرین روزی است که در جریان سال نابکار ۲۰۲۰ سر کار میروم.) قهوهام 3.89 دلار شد و البته نه پولی از جیبم درآوردم و نه از کارت اعتباریام استفاده کردم. علتش این بود که من این خریدم را در فروشگاهی انجام دادم که اصلا صندوقدار نداشت. صاحب فروشگاه غول تجارت الکترونیک، آمازون بود. حالا پس از ۹ ماه، آن روز معنایی نمادین در ذهنم پیدا کرده و آن را پیشدرآمد تغییرات عظیمی میبینم که این روزها داریم تجربه میکنیم: شکل و محل خریدکردن ما به کل تغییر کرده است.
طی هفتههای بعد از آن چهارم مارس، با همهگیرشدن کرونا و نیاز شدید به ماسک، دستمالتوالت، صابون و مایع ضدعفونی، خانواده من و میلیونها آمریکایی دیگر به استفاده بیشتر و بیشتر از آمازون و دیگر اپها و وبسایتهای خرید آنلاین روی آوردند. مواد غذایی سوپرمارکتی، انواع پازل، پرینتر و حتی دمبل را هم به این لیست اضافه کنید.
نکته اینجا بود که دولت در زمانهایی دستور تعطیلی فروشگاههای کوچک و غیرضروری را صادر میکرد، و در این دورانها اگر میخواستید چیزی غیرضروری بخرید تنها راهش خرید از غولهای زنجیرهای - مثل تارگت و والمارت - بود یا باید آنلاین خرید میکردید. در نتیجه آمازون، تارگت، والمارت و دیگر غولها سود کردند و فروشگاههای کوچک زنجیرهای و بوتیکهایی که پوشاک و دیگر محصولات غیرضروری میفروختند مجبور شدند تعطیل بمانند. فقط در آمریکا در سال ۲۰۲۰ حدود ۱۰ هزار فروشگاه برای همیشه تعطیل شدند.
وقتی ما بعدها به سال ۲۰۲۰ نگاه کنیم آن را سالی به خاطر خواهیم آورد که خرید آنلاین از «آینده خردهفروشی» تبدیل به «حال خردهفروشی» شد. این سالی بود که دولتها ما را مجبور کردند که هفتهها و ماهها بیخیال خرید آفلاین شویم و حتی وقتی که فروشگاهها باز شدند عده زیادی از ما به خرید آنلاین ادامه دادیم.
عده زیادی از افراد قبلا در برابر خرید آنلاین مقاومت میکردند و حالا بعد از چند ماه اجبار کرونا، از این شکل خرید دل نمیکنند. چرا؟ چون عموما روی کاناپه نشستن و گشت و گذار آنلاین در فروشگاه آسانتر از رفتن به فروشگاه واقعی است. حرکت خردهفروشی از آفلاین به آنلاین قرار بود چند سال طول بکشد و حالا چند ماهه انجام شده است. این زندگی کاری میلیونها آمریکایی را به کل دگرگون خواهد کرد. افول فروشگاههای زنجیرهای کوچک و مالها وضعیت کار و بیکاری افراد و حتی شکل محلهها را عوض خواهد کرد.
در پایان سال ۲۰۱۹ در امریکا فقط حدود ۱۳ درصد کل خردهفروشیها - بجز اتومبیل و بنزین - آنلاین انجام میشد. در پایان سال ۲۰۲۰ این رقم به ۲۰ درصد رسیده است، یعنی ۱ دلار از هر ۵ دلار.
آمازون بدون تردید برنده اصلی این تغییر دراماتیک بوده است و امسال کسب و کار خردهفروشیاش در آمریکا حدود ۳۹ درصد رشد کرد و سهمش از کل بازار آنلاین خردهفروشی این کشور به ۳۹ درصد رسید. با وجود مشکلات اولیه در بخش ظرفیت انبارها و تاخیر در ارسالها، تنش با کارگران و همچنین میلیاردها دلاری که خرج اقدامات احتیاطی علیه کرونا کرد، آمازون رکود فروش و سود را شکست و نشان داد که آنچنان آماده است که حتی در شلوغی روزهای منتهی به کریسمس هم میتواند چند ساعته خریدها را تحویل دهد. شبکه ارسال کالای آمازون به طرز باورنکردنی طی ماههای اخیر قوی شده و همچنان به گسترش خود ادامه میدهد.
البته آمازون تنها نیست. والمارت و تارگت هم سالی عالی داشتند و حتی توانستند در فروش آنلاین بخشی از بازار را - هر چند نه به اندازه آمازون - از آن خود کنند. بخشی از موفقیت آنها از فروش آنلاین خواروبار و دیگر محصولات اساسی طی ماههای اولیه کرونا بود.
کسب و کارهای کوچک هم طی این دوران مجبور شدند فروش خود را آنلاین کنند. البته آنها مجبور بودند به پلتفرمهایی روی بیاورند که کار عرضه و فروش آنلاین را برایشان انجام میدهند. شرکت کانادایی Shopify که ابزارهای تجارت الکترونیک را در اختیار کسبوکارهای کوچک و متوسط میگذارد طی ۹ ماه اول سال ۲۰۲۰ (نسبت به دوره مشابه سال پیش) ۱۰۰ درصد رشد کرد. نکته اینجا بود که فروشگاههای فیزیکی نمیتوانند به سرعت کسب و کار تمیز آنلاین راه بیندازند و این باعث شد ارزش بازار شاپیفای طی یک سال سه برابر شود و به ۱۴۰ میلیارد دلار برسد، ۵۰ درصد بیشتر از ارزش بازار تارگت غولپیکر با ۵۸ سال سابقه.
سایت Etsy هم که بازار آنلاین کالاهای دستساز به حساب میآید و هنرمندان و کسب و کارهای کوچک از آن برای فروش استفاده میکنند با سودی عالی ۲۰۲۰ را پشت سر گذاشت. تعداد زیادی از خریداران آنلاین در نیمه اول ۲۰۲۰ به اتسی هجوم بردند تا ماسکها دستساز بخرند و همانجا مشتری دیگر محصولات عرضه شده در اتسی شدند. تا سهماهه سوم ۲۰۲۰ فروش ماسک حدود ۱۱ درصد فروش کل اتسی را شامل میشد. طی همین دوره، درآمد اتسی نسبت به سال گذشته صد درصد رشد کرد.
البته برای فروشندهها در اتسی و شاپیفای اوضاع به اندازه وضعیت اتسی و شاپیفای عالی نبود. اگر شما کسب و کار کوچکی هستید که میخواهید ویترینی آنلاین در شاپیفای برپا کنید هم باید درصدی از فروش خود را به این شرکت بدهید و هم برای جلب مشتری باید به دیگر غولها - مثل گوگل یا فیسبوک - هزینه تبلیغات بدهید. اتسی در حال حاضر میزبان ۳.۶ میلیون فروشنده است. این یعنی کسب و کارهای کوچک برای دیده شدن واقعا باید پول خرج کنند.
البته وقتی دوران کرونا به پایان برسد حتما بعضی چیزها به حالت طبیعی ۲۰۱۹ باز خواهد گشت. رستورانهای محبوب دوباره میزبان مردم خواهند شد، توریسم و سفر راه خواهد افتاد و کنسرت و مسابقات ورزشی دوباره جمعیت را به خود جذب خواهند کرد. اما بخشی از تغییرات همیشگی خواهند ماند. مثلا وقتی که میخواهیم کالاهای مصرفی اساسی را بخریم - مثل خمیردندان، صابون و دستمال توالت - رفتن به فروشگاه هیچ مزیتی نسبت به خرید آنلاین نخواهد داشت.
تنها نکته منفی خرید آنلاین کالاهای ارزانقیمت مسئله ارسال آنهاست. تعداد زیادی از فروشگاههای آنلاین به شما میگویند تا از حد خاصی بیشتر خرید نکنید ارسال شما رایگان نخواهد بود. برای رفع این مشکل، البته میتوانید مشترک سرویسهای VIP آمازون یا والمارت شوید که تمام کف خرید برای ارسال رایگان را حذف میکنند.
شرکتهایی که نتوانستند از فرصت کرونا برای فروش آنلاین استفاده کنند - یا در آستانه کرونا اوضاع مناسبی نداشتند - از ۲۰۲۰ ضربه سنگینی خوردند. مثلا فروشگاههای زنجیرهای Macy’s ژانویه پیش اعلام کرده بود ۱۲۵ تا از ۸۰۰ فروشگاه خود را تعطیل خواهد کرد، از کرونا ضربه سنگین خورد و حالا دست کم ۴۰ فروشگاه دیگر را هم تعطیل خواهد کرد. افول طبقه متوسط آمریکایی، ضعف در خدمات مشتریان و ناتوانی در متمایز جلوهدادن خود باعث شده بود میسیز و فروشگاههای زنجیرهای مشابه در مسیر سقوط قرار بگیرند و کرونا میخی بر تابوت آنها بود. حالا مشتریان آنها یا جذب ارزانفروشها شدهاند یا جذب فروشگاههای آنلاین.
طبق یک برآورد حدود نیمی از تمام فروشگاههای بزرگی که در مالهای آمریکایی قرار دارند تا پایان سال ۲۰۲۱ تعطیل خواهند شد و این یعنی شاهد بیکاری خیل عظیمی از مردم خواهیم بود. این فروشگاههای زنجیرهای حدود یک سوم فضای مالها را اشغال کردهاند و این یعنی تا پایان ۲۰۲۱ مالها هم به سمت بحران حرکت خواهند کرد.
خب، حالا از اینجا به کدام سمت حرکت خواهیم کرد؟ دگرگونی در شکل خرید کردن ما که ۲۰۲۰ به آن سرعت بخشید بدون شک زندگی ما را از جهات مختلف آسانتر خواهد کرد. اما ما فقط به عنوان مصرفکننده زندگی نمیکنیم. ما عضو جوامعی هستیم که قرنها به فروشگاههای فیزیکی متکی بودهاند. فروشگاههای فیزیکی طی این قرنها کارفرمای بخش مهمی از مردم بودند و حالا بعد از پایان بحران کرونا و رکود ناشی از آن مجبورند خود را از نوع ابداع کنند. ما، دوستانمان، خانوادهمان یا همسایگانمان که در فروشگاهها مشغول به کار بودیم آینده روشنی را پیش رو نمیبینیم. در حوزه خردهفروشی بخش بیشتر و بیشتری از استخدامها مربوط به انبار فروشگاههای آنلاین خواهد بود: جایی که شایدش درآمدش بدک نباشد اما شکل کار و چشماندازش فرساینده خواهد بود.
با آنکه موفقیت سایتهایی مثل شاپیفای در سال ۲۰۲۰ این امید را زنده نگه داشته که میتوان کسب و کار کوچکی بود و خارج از دیوارهای آمازون آینده دیجیتال داشت، اما نمیتوان این حقیقت را کتمان کرد که سال ۲۰۲۰ سال قدرتمندتر شدن آمازون بود. آمازونی که آمده خردهفروشها را به نابودی بکشاند. با هر خرید آنلاین ما، این غول بزرگتر و بزرگتر خواهد شد.