اردوغان به خوبی میداند که بزرگترین تهدید علیه دولتش، وخامت اوضاع اقتصادی کشور است و به همین دلیل اعلام کرد دولت برای بهبود معیشت مردم بسته کمکی جدیدی را به صاحبان کسب و کارهای کوچک ارائه میدهد. اما منتقدان میگویند برای این کارها خیلی دیر شده است
آینده نگر/ منبع: نیویورک تایمز
کاسبان و مغازهداران در شهرهای بزرگ ترکیه روزهای سختی را میگذرانند. سختگیریها در خصوص لزوم تعطیلماندن مغازهها به خصوص در آخر هفتهها و قرنطینههای گاهبهگاه باعث شده ضرر و زیان شدیدی به آنها وارد شود؛ در حدی که تظاهراتی هم برای اعتراض به محدودیتهای کرونایی در استانبول برگزار شد.
اما مشکل اقتصاد ترکیه فراتر از قرنطینه و کروناست. دو سالی هست که ترکیه با کاهش دائمی ارزش واحد پول خود لیر مواجه است و نرخ تورم دورقمی نیز دائم در حال افزایش بوده است. به اینها اضافه کنید رکود اقتصادی را که ترکیه به شکل اجتنابناپذیری در دوران کرونا دچارش شده است. کشورهای زیادی در حال تجربه موج دوم کرونا هستند و ترکیه هم از این قاعده مستثنی نبوده است. اما نشانههایی وجود دارد که حاکی از فشار بدهیها و فقر بر طبقات پایینتر جامعه ترکیه در این دوران است. موسسه متروپل ریسرچ که نظرسنجیهایی را در این خصوص انجام داده، در گزارش خود اعلام کرده که ۲۵ درصد از پاسخدهندگان به نظرسنجی موسسه اذعان کردهاند که در تامین نیازهای روزمره خود در ترکیه مشکل جدی دارند.
شاید برای کسانی که خارج از ترکیه زندگی میکنند این موضوع عجیب به نظر برسد؛ به خصوص با توجه به اینکه ترکیه در همین دوران کرونا به فعالیت نظامی گسترده در منطقه و خرجکردن برای آن مشغول بوده است؛ از قرهباغ و آذربایجان گرفته تا قبرس و لیبی. موضعگیریهای جدید مقامات ترکیه نشان میدهد این دولت، ناکارآمدی تصمیمات پیشین خود در دوران کرونا را پذیرفته و حتی عدم تطبیق آمار کرونا با تعداد واقعی بیماران در این کشور را نیز که به تقلیل بحران انجامیده بود، قبول دارد. اما در شرایطی که لیر واحد پول ترکیه ظرف یک سال حدود ۳۰ درصد کاهش ارزش خود را در برابر دلار شاهد بوده و ذخیره ارزی کشور نیز بسیار کم شده است، به نظر میرسد که بحران کرونا تنها یکی از بحرانهای عظیم پیش روی رجب طیب اردوغان باشد.
اردوغان در دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ مناسبات خوبی با او داشت؛ اما از آنجا که خرید سیستم دفاع موشکی روسیه توسط ترکیه به حساسیتهایی در آمریکا انجامیده، به نظر میرسد دردسرهایی در مناسبات او با جو بایدن وجود داشته باشد. ترکیه مشکلاتی نیز با اتحادیه اروپا دارد که اخیرترین آنها تلاش برای استخراج گاز در آبهای قبرس بود که اعتراض اروپاییها را به همراه داشت. حضور دونالد ترامپ بر سر قدرت در آمریکا باعث شده بود ترکیه از این بابتها دچار تحریمهای سنگینی نشود، اما احتمال تغییر اوضاع در آینده نزدیک زیاد است.
اردوغان اما به خوبی میداند که بزرگترین تهدید علیه دولتش، وخامت اوضاع اقتصادی کشور است. به همین دلیل او تلاش کرده با برکناری برخی چهرههای پستدار اقتصادی از جمله دامادش وزیر سابق دارایی و نیز رئیس بانک مرکزی ترکیه، ورق را به نفع خود برگرداند و اعتماد افکار عمومی را به دست بیاورد. او در این راستا وعده انجام اصلاحات اقتصادی و نیز قضایی را مطرح کرده که مهمترین آن یعنی آزادی زندانیان سیاسی مخالف دولت همچنان مسالهای حساسیتبرانگیز باقی مانده است.
در این میان، اردوغان در اواسط ماه دسامبر اعلام کرد برای بهبود معیشت مردم قصد دارد بسته کمکی جدیدی را به صاحبان کسب و کارهای کوچک ارائه بدهد. اما منتقدان اردوغان میگویند برای این کارها خیلی دیر شده و دیگر نمیتوان این نوع تصمیمات را راهی برای نجات اقتصاد ترکیه دانست.
اردوغان یکی از رهبرانی در جهان است که به شدت به نظرسنجیها از افکار عمومی اهمیت میدهد. ظاهرا در نظرسنجیهای اخیر مشخص شده که میزان محبوبیت حزب عدالت و توسعه او (آ.ک. پارتی) به پایینترین سطح خود در ۱۹ سالی که او بر سر کار بوده، رسیده است؛ یعنی حالا حدود ۳۰ درصد است. این رقم نشان از دردسرهای بسیار بزرگ برای اردوغان و حزبش در انتخابات آینده دارد و حتی ائتلاف هم نمیتواند این مشکل را حل کند.
مخالفان رئیس جمهور ترکیه میگویند از زمانی که او سعی کرد اختیارات خود را در کشور افزایش بدهد (یعنی از سال ۲۰۱۸) مشکلات اقتصادی نیز تشدید شد چون اعمال نظرهای شدید در این حوزه صورت گرفت. از سوی دیگر، این اقدام اردوغان باعث شد که ناظران و نهادهای بینالمللی اعتبارسنجی به ترکیه بدبین شوند و رتبه جهانی ترکیه از این بابت بدتر شود. این مساله در میزان جذب سرمایهگذاریهای خارجی تاثیر منفی گذاشته است و در گزارشی که موسسه مودیز اخیرا در مورد اقتصاد ترکیه منتشر کرده نیز منعکس شده است. با این اوصاف، آیا اردوغان قادر خواهد بود با تغییر مسیر و انجام اصلاحات مناسب، دوباره نظر افکار عمومی را جلب کند؟ این پرسشی است که فعلا برای رسیدن به جوابش خیلی زود است.