در زمان کمپین انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، یکی از حملاتی که دونالد ترامپ به صورت دائمی علیه بایدن مطرح میکرد این بود که او با چین باانعطاف رفتار میکند و بنابراین چین دوست دارد که بایدن برنده انتخابات باشد
آینده نگر/ جیمز پالمر، معاون سردبیر مجله فارن پالسی
در دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ اینطور به نظر میآمد که جمهوریخواهان یادشان رفته که قبلاً چطور تجارت میکردند. همان جماعتی که بیشترین منافع را از سیاستهای آزاد تجاری و بزرگشدن فعالیت شرکتها میبردند، تحت تأثیر ترامپ طرفدار تعرفههای سنگین و عدم مماشات با شرکای تجاری آمریکایی شده بودند. حالا که جو بایدن رئیسجمهور آمریکا شده است، باید دید جمهوریخواهان از شر طلسمی که ترامپ در زمینه تجارت بر گردن آنها انداخت خلاص میشوند یا نه. و البته در همین مهلکه، مسائل سیاسی و ایدئولوژیک هم نقش مهمی ایفا میکنند. از یک سو چین قرار دارد که هر دو حزب آمریکا به دنبال کاهش قدرتش هستند و از سوی دیگر، اختلافات زیادی که دولت آمریکا با قانونگذاران آمریکایی در زمینه تجارت و سرمایهگذاریهای داخلی خواهد داشت، قطعاً دست بایدن را در این زمینه خواهد بست.
واقعیت این است که جو بایدن وارث یک جنگ تجاری تمام عیار است که ترامپ علیه کشورهای مختلف و بهخصوص علیه چین راه انداخت. هر تلاشی از سوی بایدن برای کمکردن تنشهای تجاری با خارج با مخالفت شدید کنگره آمریکا مواجه خواهد شد. اما از آنجا که مخالفت با چین مورد تأیید هر دو حزب دموکرات و جمهوریخواه است، حتماً هر گامی از سوی بایدن در زمینه تجارت از همان نقطه شروع خواهد شد.
جالب اینجاست که در زمان کمپین انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، یکی از حملاتی که دونالد ترامپ به صورت دائمی علیه بایدن مطرح میکرد این بود که او با چین با انعطاف رفتار میکند و بنابراین چین دوست دارد که بایدن برنده انتخابات باشد. حتی ادعاهایی از سوی حامیان ترامپ مطرح شد مبنی بر اینکه چین دارد به سود بایدن در انتخابات آمریکا مداخله میکند. واقعیت این است که بایدن چه در دوران باراک اوباما و چه پس از آن، مثل ترامپ روی چین متمرکز نبوده و حتی سال گذشته میلادی این اظهارنظر را مطرح کرد که «چین در حد رقیب ما نیست.» اما نکته اینجاست که وقتی او به ریاست جمهوری رسیده، باید اهداف حزب متبوع خودش را برآورده کند و آن هم تقابل با چین است. بنابراین بعید است که بازگشت به مواضع گذشته او در مورد چین امکانپذیر باشد. پکن حالا آنقدر قدرتمند و ملیگرا و مؤثر است که بایدن نمیتواند در ریاست جمهوری خود، تمرکز را از روی آن بردارد.
در این میان، چین موضع جالبی در خصوص آمریکا دارد. در دوران کمپین انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، پکن اعلام کرد که بین دو کاندیدای موجود هیچ اولویت و ترجیح خاصی ندارد و به جای فرد، روی رویهها و ساختارها تمرکز کرده است. اما نکته دیگر در مورد موضع چین این است که از نظر پکن، آمریکا و قدرتش در حال افول است. نحوه مدیریت بحران کرونا در آمریکا و تلفات انسانی سنگین آن یکی از مهمترین نشانههایی است که این موضوع را در چشم دولتمردان چینی اثبات میکند.
از سوی دیگر، مقامات چینی میدانند که تقابل با چین، یکی از ساختاریترین و مهمترین مواضع دولت آمریکا و به تبع آن، جو بایدن است. از آنجایی که چین هم قصد ندارد سیاستهای خود را تحتفشارهای احتمالی دولت جدید آمریکا تغییر بدهد، میتوان اینطور نتیجهگیری کرد که تنشهای دو کشور در چهار سال ریاست جمهوری جو بایدن نیز با شدت تداوم خواهد داشت و حتی ممکن است در مسائلی مانند تایوان و نیز مسئله تجارت، وارد مراحل خطرناکی شود.
البته پیشبینی شده که بایدن با آغاز به کار دولتش وارد همکاری بیشتر و وسیعتر با متحدان غربی آمریکا بهخصوص کشورهای اروپایی شود تا نقش و نفوذ چین را با همکاری آنها بیشتر تحت کنترل بگیرد. این مسئله میتواند از لحاظ اقتصادی و نظامی دردسرهای زیادی برای چین درست کند. همچنین به نظر میرسد که بایدن قصد دارد بخش زیادی از اقدامات انجامشده توسط ترامپ علیه چین را دستنخورده باقی بگذارد و مثلاً تعرفهها و محدودیتهای تجاری علیه چین را ادامه بدهد.
اما از آن سوی قضیه هم چین در موقعیتی قرار دارد که مماشات چندانی با دولت آمریکا را برنخواهد تابید. هیچ یک از این دو کشور در موقعیتی نیستند که بخواهند از اهداف و برنامههای استراتژیک خود قدمی به عقب بردارند. این نکته را نیز نباید فراموش کرد که جو بایدن تمرکز روی بحران کرونا را در درجه اول مورد توجه قرار خواهد داد و بنابراین ممکن است تا اوایل سال آینده میلادی هیچ اتفاق جدیدی در مناسبات چین و آمریکا رخ ندهد. این یعنی فضایی برای تنفس بین دو کشور برقرار خواهد شد و این نکته مثبتی است و به هر دو طرف وقت میدهد که وضعیت خود را بهتر بررسی کنند و برای مناسبات با طرف مقابل، تصمیمات بهتری بگیرند.