واقعیت این است که کره جنوبی یکی از معدود کشورهای آسیایی یا حتی معدود کشورهای جهان است که به صورت تاریخی با چین مناسبات دارد و از لحاظ اتحاد استراتژیک نیز به آمریکا نزدیک است.
آینده نگر/ چونگ مین لی، استاد دانشگاه سونگ کیونکوان در سئول
کره جنوبی یکی از کشورهایی است که به دلیل موضعگیریهایش همیشه متحد مطمئنی برای آمریکا به نظر آمده است. اما رقابت بین دو ابرقدرت امروز دنیا یعنی چین و آمریکا آن قدر بالا گرفته که حالا هیچ کشور آسیایی نمیتواند فقط با انتخاب یکی از این دو قدرت، ریسک کند و آینده خود را به خطر بیندازد. با این وجود، در میان همین رقابت هم فرصتهایی برای بازیگرانی مثل کره جنوبی نهفته است. عمق وضعیت کره جنوبی را در مناسبات با این قدرتها در پاسخ به چند پرسش میتوان درک کرد.
مهمترین پرسشی که مطرح میشود این است که واکنش کره جنوبی به رقابت چین و آمریکا چه بوده و قرار است چه باشد. واقعیت این است که کره جنوبی یکی از معدود کشورهای آسیایی یا حتی معدود کشورهای جهان است که به صورت تاریخی با چین مناسبات دارد و از لحاظ اتحاد استراتژیک نیز به آمریکا نزدیک است. با سرریز شدنِ اختلافات پکن و واشینگتن به امور تجاری، واقعیت دوجانبه مناسبات کره جنوبی با کشورهای مذکور باعث شده سئول فشارهای زیادی را متحمل شود.
مثلاً مناسبات کره جنوبی با چین را در نظر بگیرید. کره جنوبی به عنوان چهارمین اقتصاد بزرگ آسیا کالاهایی به ارزش ۱۳۶ میلیارد دلار را در سال ۲۰۱۹ به چین صادر کرد و این رقم، تشکیلدهنده یکچهارم از کل صادرات کره جنوبی بوده است. از سوی دیگر، از آنجا که چین تنها متحد و حامی کره شمالی به شمار میآید، سئول چارهای ندارد جز آن که مناسبات محتاطانه خود با چین را حفظ کند و پیچیدگی جدیدی در ماجرا به وجود نیاورد. در عین حال کره جنوبی کاملاً از حضور نظامی چین در شرق آسیا خبر دارد اما مثل ژاپن درباره آن ابراز نگرانی نمیکند.
از سوی دیگر، تقریبا هر روز مقالاتی در رسانههای چینی و آمریکایی منتشر میشود که با لحنی تقاضاگونه از کره جنوبی میخواهند بیش از اندازه به طرف مقابل روی خودش نشان ندهد. وجود دولت محافظهکار در سئول شاید تاکید بیشتری روی اتحاد این کشور با آمریکا قرار بدهد اما در مجموع، به سود کره جنوبی است که تعادل فعلی را در مناسباتش با چین و آمریکا حفظ کند. در عین حال، کره حنوبی دارد بی سر و صدا بودجه دفاعی خود را بالا میبرد. مون جائه-این رئیس جمهور کره جنوبی به شدت مناسبت پکن و پیونگ یانگ را زیر نظر دارد اما سکوت خود را هم حفظ میکند. البته معلوم نیست که این موضع در آینده نیز به همین شکل ادامه داشته باشد.
نکته دیگر هم این است که کره جنوبی برای حفظ اهرم فشار خود علیه چین، چارهای ندارد جز آن که همکاری امنیتی گستردهای با ژاپن و آمریکا داشته باشد. به رغم ناهنجاریهای موجود در مناسبات کره جنوبی و ژاپن، طرفین قصد تشدید اختلافاتشان را ندارند چون میدانند اختلاف آنها به سود چین تمام خواهد شد. پس کره جنوبی در مجموع در موقعیتی تقریبا بینابینی در میان چین و آمریکا قرار دارد.
پرسش دوم به مناسبات سایر قدرتهای آسیایی از جمله هند و ژاپن با چین و تأثیر آنها بر سئول برمیگردد. آیا مناسبات کره جنوبی با چین را میتوان با این مناسبات مقایسه کرد؟ نکته اینجاست که مناسبات هند و ژاپن با چین در سالهای اخیر بسیار پرتنش شده است. اما کره جنوبی وارد اتحاد چهار علیه چین نشده و بنابراین وضعیت متفاوتی دارد. (اتحاد چهار متشکل از آمریکا، استرالیا، هند و ژاپن است و مستقیماً برای مقابله با چین تشکیل شده است). هند و ژاپن هم مناسبات اقتصادی گستردهای با چین دارند، اما کاهش مناسبات کره جنوبی با چین خیلی سختتر است چون کره جنوبی وابستگی شدیدی به بازار چین دارد و مسائل سیاسی نیز فوراً روی مناسبات آنها تأثیر میگذارد. شرکتهای کره جنوبی فراموش نکردهاند که بعد از عقد قرارداد دفاعی آمریکا و کره جنوبی و استقرار سیستم دفاع موشکی آمریکا در کره جنوبی، چه ضرباتی از واکنش چین در این خصوص متحمل شدند. بدیهی است که آنها تمایلی به تکرار این سناریو در آینده نداشته باشند.
نکته دیگر در مورد کره جنوبی و نقشآفرینیاش در آسیا این است که کره جنوبی در موقعیت جغرافیایی خاصی قرار دارد که امکان تاثیرگذاری این کشور روی نفوذ آسیایی روسیه و چین را بالا میبرد. درواقع آمریکا برای کنترل نفوذ روسیه و چین در اوراسیا به شدت چشم امید به کره جنوبی دوخته است.
آینده کره شمالی در صورت تشدید مناسبات چین و آمریکا نیز پرسش مهم دیگری است که باز هم یک سرش به کره جنوبی میرسد. پاسخ احتمالی به چنین پرسشی این است که قرار نیست رقابت چین و آمریکا به این سادگیها پایان بپذیرد. بنابراین کشورهایی مثل کره جنوبی و ژاپن هم که خود را در میان این مخمصه میبینند، به افزایش بودجه دفاعی و مدرنکردن تسلیحات و نیروهای مسلح خود ادامه خواهند داد. این وضع باعث خواهد شد کره شمالی از آنها عقب بماند. در عین حال اگر رقابت چین و آمریکا وارد مراحل بدتری شود، ژاپن و آمریکا بسیار بیشتر از قبل به هم نزدیک خواهند شد و این هم برای کره شمالی خطر بزرگی محسوب خواهد شد.