تأثیر کاهش صادرات بر نرخ دلار چیست؟

فشار بر بازارساز ارز

آینده نگر/وحید شقاقی شهری، اقتصاددان

چند عامل مهم روی نرخ ارز تاثیرگذار است که یکی از عوامل آن بدهی‌های خارجی دولت است. عامل دوم تورم داخلی و تفاوت آن با تورم خارجی است. عامل سوم کسری‌های تجاری است و عامل چهارم ناترازی ارزی در کشور است. از این عوامل کسری‌های تجاری و ناترازی ارزی عملاً مرتبط به بحث صادرات است. هرچقدر کسری‌های تجاری (یعنی تفاوت بین صادرات و واردات) بیشتر باشد فشار بر منابع ارزی و بازارساز ارز وارد می‌شود لذا نرخ ارز بالا می‌رود.

طبیعتاً هرچقدر کسری تجاری کاهش پیدا کند یعنی صادرات غیر نفتی و صادرات نفتی بیشتر شود ما می‌توانیم امیدوار باشیم به کاهش نرخ ارز یا تقویت نرخ ارز یا تقویت ارزش پول ملی. در این بین ناترازی ارزی (یعنی ارزی که صادرکنندگان نفتی به کشور وارد کردند منهای ارزی که برای واردات نیاز است) هم مهم است؛ هرچقدر ناترازی ارزی بالا باشد فشار بر بازارساز ارز وارد می‌شود و نرخ ارز افزایش پیدا می‌کند. بر عکس آن، هرچقدر ناترازی کمتر باشد می‌توان امیدوار بود که نرخ ارز کاهش پیدا کند یا شاهد تقویت ارزش پول ملی باشیم. پس مسئله مهم این است که صادرات اثرگذار است و اگر صادرکنندگان بتوانند ارز را به کشور برگردانند هردوی این موارد بر نرخ ارز اثرگذار است.

وقتی صادرات غیر نفتی بیشتر می‌شود کسری تجاری کاهش پیدا می‌کند لذا فشار بر بازارساز ارز کمتر می‌شود اما مسئله‌ای که مطرح است این است که در حال حاضر ارز حاصل از صادرات به کشور بازگردانده نشده که دولت می‌گوید 27 میلیارد دلار است. وقتی ارز بازنگردد ناترازی ارزی تشدید می‌شود لذا فشار بر منابع ارزی بیشتر می‌شود. یکی از مهم‌ترین عوامل در کاهش فشار بر منابع ارزی این است که ما بتوانیم کسری تجاری را کاهش دهیم که از دو کانال می‌شود یا باید صادرات را بیشتر کنیم یا باید واردات را کاهش دهیم. خب واردات که از یک میزان بیشتر کاهش پیدا نمی‌کند لذا کشور ناچار است که صادرات غیر نفتی را تقویت کند که آن هم نیازمند یک برنامه‌ریزی منسجم و یک نقشه راه مشخص است. ناترازی ارزی هم مهم است و صادرکنندگان باید تلاش کنند عرض حاصل از صادراتشان را به کشور برگردانند اما به دلیل منافعی که دارند این کار را انجام نمی‌دهند و این مسئله موجب فشار بر بازارساز ارز شده است.

تا زمانی‌که وضعیت تراز تجاری و ارزی به روال عادی برنگردد این شرایط قابل کنترل نخواهد بود، باید منتظر بمانیم. البته الان تقریباً قیمت نفت تا حدودی افزایش یافته است و شاهد این هستیم که قیمت فلزات و پتروشیمی نیز روند افزایشی را طی می‌کند، اما هنوز نه مرزها و نه صادرات غیرنفتی به روال عادی خودش برنگشته است. اگر روال صادرات غیرنفتی به شرایط قبل از بیماری کرونا برگردد، می‌توانیم امیدوار باشیم که تا حدودی فشار از بازار ارز کاسته شود.