تحریم و ریسک در تجارت و تهاتر در شرایط غیرعادی بههیچ وجه پرسود نیست؛ در شرایط نرمال کالا به فروش میرسد و با پول آن خرید انجام میدهند.
هادی حقشناس/ کارشناس اقتصادی/آینده نگر
خبرگزاری رویترز در گزارشی به صادرات نفت ایران در ماه سپتامبر سال جاری پرداخته و مدعی شده که برخلاف تحریمهای نفتی ایالات متحده آمریکا، ایران مشغول فروش و صادرات نفت است. در این گزارش به دادههای شرکت تانکر ترکرز(TankerTrackers)و دو شرکت که به گفته رویترز خواستهاند نامشان فاش نشود و مدعی افزایش صادرات نفت ایران در ماه سپتامبر هستند، ارجاع داده شده است. ارقامی که به عنوان صادرات ایران عنوان شده است، شامل دامنه بسیار وسیعی از ۴۰۰ هزار بشکه در روز تا یک میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه در روز میشود.عدد موجود در این گزارش به هیچ عنوان تعجببرانگیز نیست و شاید بتواند آماری نزدیک به واقعیت باشد، اما به هیچ عنوان نباید در شرایط تحریمی انتظار تایید یا عدم تایید آن از سوی مقامات دولتی را داشته باشیم.وقتی کشور تحت تحریمهای نفتی قرار دارد طبیعی است که مسئولان نفتی کشور، منافذ صادراتی را که از طریق آنها نفت فروخته میشود علنی نکنند. تحریم روشی ظالمانه و تحمیلی به اقتصاد کشور است و هیچ رهآوردی برای اقتصاد کشور ندارد و هدف آمریکا نابود کردن بنیانهای اقتصادی است. تحریم مشکل است و ممکن است که برخی از فرصتها در دل تحریم بهوجود بیاید و برخی از صنایع به خودشکوفایی برسند ولی مزیت در روابط تجاری است، مزیت در مبادله کالا و خدمات است. هیچکس از تحریم استقبال نمیکند.
با توجه به آنکه مصرف داخلی نفت خام کشور بیش از یک میلیون و ۸۰۰ هزار بشکه در روز است و در گذشته نیز تا پیش از بازگشت تحریمهای نفتی تا ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار بشکه صادرات در روز را هم تجربه کرده بودیم، این امر میتواند امکانپذیر باشد.
البته باید به این نکته توجه شود که در شرایط تحریم و دوران سخت، معامله با ریسک انجام میشود و همه هم ریسک را میپذیرند. در شرایط پرمخاطره و ریسک هر کاری هم سود دارد و هم زیان؛ اینکه چه اتفاقی میافتد؟ ممکن است هر اتفاقی بیفتد. بهترین حالت این است که وقتی نقل و انتقال مالی انجام نمیشود، کالا به شکل تهاتر اتفاق بیفتد. البته الان هم این رویهها انجام میشود، کشور در این دو سال بههر حال اداره میشود و کالا وارد کشور میشود. بعد از بازگشت تحریم کار برای فروش نفت تا حدود زیادی دشوار و دوران افول صادرات آغاز شد که طبق آمارها به نظر میرسد تا نزدیک ۲۰۰ هزار بشکه در روز نیز کاهش یافته است، یعنی برابر با ۱۰ درصد از میزان صادراتی که در گذشته داشتهایم. اما در همه این شرایط به هرحال صادرات انجام شده و تهاتر شکل گرفته است؛
اما تهاتر بهترین شیوه تجارت نیست. تحریم و ریسک در تجارت و تهاتر در شرایط غیرعادی بههیچوجه پرسود نیست؛ در شرایط نرمال کالا به فروش میرسد و با پول آن خرید انجام میدهند. تجارت عادی به دلیل رفتارهای ظالمانه آمریکا دشوار شده است. البته هیچ شرایطی پایدار نخواهد ماند و ممکن است بعد از انتخابات ریاستجمهوری در آمریکا شرایط صادرات نفت و وضعیت تحریمها هم متفاوت شود. به هر حال شرایط اقتصادی ایران به مسائل بینالمللی گره خورده است. حال باید منتظر ماند و دید که در روزهای آینده دموکراتها که همواره به دنبال شکافهایی برای تضعیف و نقد سیاستهای ترامپ هستند، چه خواهند کرد؟ آیا بایدن برنده انتخابات ریاستجمهوری خواهد بود و یا همچنان ترامپ بر سر قدرت میماند. در کشورهای منطقه چه اتفاقی خواهد افتاد و سه کشور اروپایی برای اینستکس و برجام چه برنامهای را بعد از انتخابات آمریکا پیش خواهند برد. مجموعه عوامل بینالمللی دست به دست هم خواهد داد تا شرایط اقتصاد ایران با آن تغییر کند یا همچنان گره مشکلات کور باقی بماند.
موضوع اقتصاد ایران به متغیرهای متعددی بستگی دارد. به هر حال وزیر نفت هم از همه ظرفیتها برای صادرات نفت استفاده میکند. آقای زنگنه در جلسه علنی مجلس شورای اسلامی از «صادرات مویرگی نفت» گفت: «به دنبال راههایی هستیم تا بتوانیم راههای جدید برای صادرات مویرگی پیدا کنیم. اکنون درگیر جنگ نابرابر و تجاوزگرانه علیه ملت ایران هستیم و انتظار داریم متناسب با این شرایط با ما برخورد شود.» زنگنه گفته است: ایران علاوه بر صادرات نفت، صادرات فرآوردههای نفتی را نیز با قدرت انجام میدهد و در مهمترین اقدام در سوم خرداد امسال اولین نفتکش ایرانی حاوی بنزین به بندر ونزوئلا رسیده است.
همه این گفتهها نشان میدهد دولت میخواهد نفت صادر کند ولی آمریکاییها هم با ذرهبین مسائل ایران را رصد میکنند. از آنجا که فروش نفت کاری به شدت تخصصی است عملا تنها وزارت نفت بوده که در این سالها توانسته نفت ایران را از مسیرهایی خاموش به دست مشتریان برساند؛ در چنین شرایطی که هر روز دشمن حلقه را بر ایران تنگتر کرده، کسی نباید درباره دور زدن تحریمها، راه و شیوه آن بگوید. البته اطلاع دقیقی هم نداریم که درباره آن بگوییم ولی آنچه مسلم است اینکه در شرایط تحریم ظالمانه ایران چارهای جز صارات نفت به شیوه مویرگی ندارد.
چرا باید بخوانید؟
اگر میخواهید درباره تحریمها و لزوم صادرات نفت در دوره تحریم بدانید، خواندن این یادداشت به شما توصیه میشود.