آمادهشدن برای شوکهای بزرگ به تخصیص منابع عظیمی نیاز دارد؛ اما این هزینهها در قیاس با هزینه آمادهنبودن، درواقع هیچ است
آینده نگر/ منبع: مرکز تحقیقات صلیب سرخ جهانی
*جیگان چاپاگین،مدیر آسیا و اقیانوسیه در فدراسیون بینالمللی صلیب سرخ
*اندرو استیر، رئیس انستیتو تحقیقاتی ورلد ریسورسز
جهان این روزها دارد با این تصور اشتباه پیش میرود که آینده قرار است شبیه گذشته باشد. اما در شرایطی که بحران کرونا با بحرانهای طبیعی مختلف مثل توفانهای شدید در منطقه اقیانوسیه و جنوب آسیا و همچنین حمله گسترده ملخها به شرق آسیا همراه شده، باید به این فکر کنیم که چه شوکهای غیرمنتظرهای هر لحظه در انتظار کشورهای جهان است و هر لحظه ناآمادگی برای مقابله با بحران، چه آسیب بزرگی به مردم و منابع طبیعی میزند. واقعیت این است که اپیدمیها، سیلها، توفانها، خشکسالیها، آتشسوزی جنگلها و بحرانهای ناشناخته با موارد بیشتر و شدت بیشتری اتفاق خواهند افتاد و سالانه صدها میلیون نفر از ساکنان زمین را تحت تأثیر قرار خواهند داد.
پاندمی کرونا تنها یک هشدار بیدارکننده برای جهان بود. تهدید و فرصتی که بحران کرونا به وجود آورد، باید راه برنامهریزیهای آینده برای مقابله با بحرانها را هموار کند. تهدیدهای طبیعی ازجمله تغییرات اقلیمی نیز با تمام قدرت در انتظار ما نشستهاند و بنابراین ما باید سریعتر از آنها عمل کنیم. هر چه کار عقب بیفتد، مدیریتش دشوارتر و غیرممکنتر خواهد بود. پژوهشهای تجربی مختلف ثابت کرده که سرمایهگذاری برای آمادگی مقابله با بحران همیشه ارزشش را دارد؛ چه از لحاظ حفظ سرمایه انسانی و چه از لحاظ بازده اقتصادی برای کشور. نسبت فایده به هزینه در سرمایهگذاریها برای تطبیق با تغییرات اقلیمی، در دامنه دو به یک تا ده به یک متغیر است.
طبیعی است که آمادهشدن برای شوکهای بزرگ به تخصیص منابع عظیمی نیاز دارد. مثلاً مقابله با اثر تغییرات اقلیمی میتواند تا یک دهه آینده، سالانه بهصورت جهانی بین ۱۴۰ تا ۳۰۰ میلیارد دلار هزینه بردارد. این در حالی است که رسیدن به حداقل سطح استاندارد سازمان بهداشت جهانی برای مقابله با اپیدمیهای جهانی نیز سالانه ۳.۴ میلیارد دلار هزینه برمیدارد.
اما این هزینهها در قیاس با هزینه آمادهنبودن درواقع هیچ است. بلایای طبیعی هرساله دارند صدها میلیارد دلار هزینه به بار میآورند. بر اساس برخی از گمانه زنیها، هر دو درجه افزایش دمای زمین میتواند تا سال ۲۱۰۰ میلادی هزینهای برابر با ۶۹ تریلیون دلار به بار بیاورد. طبیعی است که هزینه انسانی هم بسیار بالاست. تحلیلی که نتایجش را فدراسیون بینالمللی صلیب سرخ سال گذشته منتشر کرد، نشان میدهد که تعداد مردمانی که سالانه به دلیل ناآمادهبودن در مقابل بحرانهایی مثل سیل، توفان، خشکسالی و آتشسوزی جنگلها، به کمکهای بینالمللی نیاز دارند در حال حاضر ۱۰۸ میلیون نفر است اما تا سال ۲۰۳۰ پنجاه درصد افزایش نشان خواهد داد. این رقم سپس از آن سال تا سال ۲۰۵۰ دوبرابر خواهد شد.
نکته این است که سال در پیش رو، یک پنجره حیاتی برای سرمایهگذاری برای مقابله با بحرانهاست؛ چون در یک سال آینده حتماً دولتهای مختلف جهان برای احیای اقتصادهای خود که از بحران کرونا آسیب دیدهاند، تریلیونها دلار خرج خواهند کرد. خطر اینجاست که در چنین شرایطی، منابع مالی و در کنار آنها اشتهای سیاسی برای تغییر هم به شدت کاهش خواهد یافت. به همین جهت، حالا بهترین فرصت برای خرجکردن و آمادگی برای بحرانهای بعدی است. درواقع احیای اقتصادها باید نگاهی به مساله پیشگیری از بحران -بهخصوص بحران آب و هوایی- صورت بگیرد.
یکی از مهمترین کارهایی که دولتها امروزه میتوانند انجام دهند، سرمایهگذاری روی جمعآوریِ بهتر اطلاعات و تحلیل در مورد ریسکهای زیستمحیطی است. پیشآگاهیداشتن - حتی به اندازه ۲۴ ساعت- در مورد وقوع احتمالی توفان یا موج گرما میتواند تا سی درصد جلوی آسیبها را بگیرد و سیستمهای هشدار زودهنگام در کشورهای در حال توسعه نیز سالانه میتواند باعث مقابله با ضرر ۳ تا ۱۶ میلیارد دلاری شود. اخیراً سیستمهای هشدار زودهنگام باعث شدند در کشورهای هند و بنگلادش، آمادگی برای توفان آمفان بالا برود، مناطق پرخطر تخلیه شوند و هزینه انسانی و مالی کمتری از بابت توفان متوجه این دو کشور شد. نقش گروههای محلی و امدادرسان و میزان آگاهی آنها در زمینه مقابله با بحران در چنین شرایطی به شدت بالا میرود.
در یک سال آینده که اکثر کشورها سعی خواهند کرد از سایه بحران کرونا بیرون بیایند، لحظهای سرنوشتساز پیش روی رهبران جهان قرار خواهد گرفت. هر چه آنها سرمایهگذاری بیشتری در زمینه آمادگی برای مقابله با بحران داشته باشند، میراث ماندگارتری از خود بجا خواهند گذاشت و حداقل کشور خودشان را برای بحرانهای یک دهه آینده آماده خواهند کرد.