مهمترین عوامل پیشبرنده اقتصاد دوبی - یعنی تجارت، حمل و نقل، گردشگری، املاک و خردهفروشی- همگی حوزههایی بودند که به صورت واضح از پاندمی کرونا ضربه خوردند.
آینده نگر/ منبع: فایننشال تایمز
حاکمان دوبی سال ۲۰۲۰ را با امید و آرزو و اطمینان زیادی آغاز کردند. بعد از چهار سال کمرشدی و بهخطر افتادنِ موقعیت دوبی به عنوان الگوی عظیم کسب و کار در میان کشورهای عربی حوزه خلیج فارس، به نظر میرسید که این شهر با میزبانی اکسپو ۲۰۲۰ دوباره دارد خوشبینیها نسبت به آینده خود را زنده میکند. پیشبینی شده بود که اکسپوی دوبی میتواند ۲۵ میلیون بازدیدکننده را به خود جلب کند و موقعیت سابق دوبی در عرصه بینالمللی به عنوان سنگاپورِ خاورمیانه را احیا کند.
اما تقریبا همان زمانی که شیخ محمد بنراشد آل مکتوم حاکم دوبی داشت آغاز مرحله پنجاهساله آینده امارات متحده عربی و دستاوردهای دوبی در افق آینده را اعلام میکرد، نخستین مورد از ابتلا به کرونا در امارات تشخیص داده شد. به تدریج تبعات اقتصادی پاندمی کرونا در کنار سقوط شدید قیمت نفت به شدت به اقتصاد امارات متحده عربی صدمه زد. قرنطینه به شدت کسب و کارها را تحت فشار گذاشت و چارهای جز کاهش هزینههای دولتی نیز وجود نداشت. حتی میتوان گفت که کمتر منطقهای در خاورمیانه از بابت بحران کرونا به اندازه دوبی تحت فشار اقتصادی قرار گرفت. قضیه این بود که هرآنچه که دوبی به خاطرش در جهان شناخته شده بود، حالا از لحاظ اقتصادی به حالت فلج درآمده بود. مهمترین عوامل پیشبرنده اقتصاد دوبی - یعنی تجارت، حمل و نقل، گردشگری، املاک و خردهفروشی- همگی حوزههایی بودند که به صورت واضح از پاندمی کرونا ضربه خوردند. واقعیت این است که دوبی منابع نفت اندکی دارد و از قدرت مالی همسایههای ثروتمندترش مثل ابوظبی و قطر هم برخوردار نیست. امیدها در خصوص اکسپو ۲۰۲۰ دوبی نیز خیلی سریع نقش بر آب شد چون برگزاری این اکسپو به مدت یک سال به تعویق افتاد.
این بحران باعث شد نگرانیها در خصوص بدهیهای عظیم دوبی بالا برود، اما نگرانیها حتی پیش از بحران هم وجود داشت. صندوق بینالمللی پول در سال گذشته میلادی اعلام کرد بدهیهای دوبی از صد درصد تولید ناخالص داخلی آن هم بیشتر است و بخشهای مختلف دولتی در آن سهیم هستند. این وضع یادآور خاطره دردناک بحران سال ۲۰۰۸ بود که دوبی را به مرز ورشکستگی رسانده بود. در آن زمان، تزریق ۲۰ میلیارد دلاری پول از ابوظبی توانست دوبی را نجات بدهد و بخشهای پربدهی مثل املاک هم نیز از همین راه نجات پیدا کردند.
اینبار اما تاثیر بحران خیلی گستردهتر است و به قول کارن یانگ از انستیتو امریکن اینترپرایز، چارهای جز ادغام و کوچکشدن شرکتها برای بقا وجود ندارد و تعداد کارکنان در تمام بخشهای نیز باید پایین بیاید. این در حالی است که حتی پیش از بروز بحران کرونا نیز نشانههایی از حرکت رو به افول اقتصاد دوبی مشاهده میشد. از سال ۲۰۱۴ که قیمت املاک در دوبی در اوج بود، تا سال گذشته، ۳۰ درصد کاهش در قیمت املاک دیده شد و تحلیلگران زیادی این نکته را مطرح میکردند که شاید به خط پایان الگوی دوبی رسیدهایم.
حالا همان الگو تحت فشار مالی زیادی قرار دارد و باید در نحوه اداره امور خود تجدید نظر کند. درواقع همه میدانند که بعد از بحران کرونا نیز اوضاع به شکل سابق بازنخواهد گشت. از سوی دیگر، به نظر میآید که دوبی در آینده نزدیک شاهد کاهش جمعیت خود نیز خواهد بود. اتباع خارجی ۹۸ درصد از جمعیت ۳.۳ میلیون نفری دوبی را تشکیل میدهند و بخش زیادی از آنها کارگران از کشورهای آسیای جنوب شرقی هستند که در شغلهای مختلف از جمله در ساخت و ساز و تاکسیرانی مشغول به کارند.
بنا بر پیشبینیها، تا چند ماه آینده صدها هزار نفر از اتباع خارجی در دوبی شغل خود را به صورت قطعی از دست دادهاند و چارهای جز بازگشت به کشور خود نخواهند داشت. تا همین جا ۲۶۰ هزار نفر از اتباع هند و پاکستان که در بخشهای ساخت و ساز، خردهفروشی و گردشگری مشغول به کار بودند درخواست بازگشت به کشور خود را دادهاند. پیشبینی شده که جمعیت دوبی امسال به همین دلایل به میزان ده درصد کم شود.
نکته دیگر هم این است که به دلیل توقف پروازها در زمان اوج بحران کرونا و نیز قرنطینه شهری، بسیاری از کسب و کارها به شدت آسیب دیدهاند. شرکتهای زیادی حقوق کارکنان خود را حتی تا میزان ۷۵ درصد کاهش دادهاند و آنها را به مرخصی اجباری فرستادهاند تا شاید بتوانند با وضعیت مالی دشوار کنونی مقابله کنند. این کسب و کارها به احیای خود در فصل پاییز امید بستهاند اما اگر قرار باشد کرونا دوباره در آن زمان اوج بگیرد، این امید تبدیل به ناامیدی خواهد شد. این وضعیت حتی شامل حال خطوط هوایی امارات هم شده است؛ به طوری که ۱۰۵ هزار نفر از کارکنان این شرکت شاهد کاهش حقوق خود بودهاند. این وضعیتی است که شاید تا چند سال پیش هیچکس تصورش را هم نمیکرد. حالا اما دوبی با آیندهای بسیار متفاوت از چشماندازهای پیشبینیشده قبلی مواجه شده است. سال ۲۰۲۰ تا پایانش هم آن چیزی نمیشود که دوبی میخواست تجربه کند.