استان قم در نواحی خشك و نیمهخشك كشور واقع شده است و از نظر میانگین بارندگی سالانه 150 میلیمتر با كمبود آب مواجه است،
استان قم یکی از استانهای ایران است که در مرکز این کشور و در جنوب استان تهران، شمال استان اصفهان، شرق استان مرکزی و غرب استان سمنان واقع شدهاست. مرکز استان شهر قم است. این استان در یک منطقه خشک و نیمهخشک واقع شده است و آب و هوای گرم و خشک دارد. مناطق جنوبی و غربی استان دارای آب و هوای کوهستانی و کوههای مرتفع است. مناطق شرقی، مرکزی و شمالی استان نیز دارای کویر و بیابان وسیع است که بزرگترین آنها دشت مسیله است. استان قم از نظر وسعت پس از استان البرز کوچکترین استان ایران است. استان قم تنها یک شهرستان دارد. شهرهای قم و سلفچگان مهمترین شهرهای استان بهشمار میروند. از معروفترین روستاهای استان قم میتوان به فردو، وشنوه، خاوه و کرمجگان اشاره کرد.
اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی قم یکی از اتاقهای بازرگانی باسابقه و هماکنون یکی از اتاقهای فعال کشور است. در این میان فرصتهای بالقوه و بالفعل استان در حوزههای مختلف ازجمله وجود حدود 2500 واحد صنعتی، پتانسیل بالای این استان در حوزه کشاورزی و صنایع مربوطه، ذخایر بالای معدنی و همچنین فرصتهای عظیم استان در حوزه گردشگری بهویژه گردشگری مذهبی اتاق قم را به یکی از اتاقهای تاثیرگذار در سطح ملی نیز بدل کرده که حضور 7 نفر از هیئت نمایندگان اتاق قم در اتاق ایران این اثربخشی را تشدید کرده است. ظرفیت صادرات سالانه بیش از 200 میلیون دلار به سایر کشورها و البته فروش و عرضه کالاهای تولیدی استان قم در استانهای دیگر، نزدیکی به مرکز و همچنین فعالیت قابل توجه تولیدکنندگان و صادرکنندگان استان در راستای افزایش بازارهای هدف با وجود فشارهای ناشی از تحریمها و همچنین اوضاع سخت اقتصاد کشور، وجود سرمایههای ارزشمندی چون فرش دستبافت ابریشم و رشد صنایعی چون صنعت کفش از دیگر موضوعاتی است که اهمیت فعالیت اتاق بازرگانی قم را دوچندان میکند.
استان قم از نظر فعالیت اقتصادی در بخشهای سهگانه صنعت، کشاورزی و خدمات، ویژگیهای خاصی دارد. کشاورزی در این استان بهدلیل شرایط نامناسب زمین آبوهوا رونق چندانی ندارد و در قیاس با وضعیت کشاورزی سایر مناطق کشور درصد ناچیزی را به خود اختصاص داده است. این استان در زمینه کشاورزی و باغداری توانسته است فقط برای شش درصد از کل شاغلان ایجاد اشتغال کند در صورتیکه در بخش صنعت و خدمات 94 درصد شاغلان را تحت پوشش خود قرار داده است. بیش از 39 درصد شاغلان استان در زمینه صنعت فعالیت میکنند. یکی از مهمترین دلایل رشد صنعت در این استان، همجواری با استان تهران و نیز دو استان صنعتی اصفهان و اراک است.
مشکل کمبود آب در قم
استان قم در نواحي خشك و نيمهخشك كشور واقع شده است و از نظر ميانگين بارندگي سالانه 150 ميليمتر با كمبود آب مواجه است، بهطوريكه بخش عمدهاي از نيازهاي آبي آن از مناطق مجاور قم تامين ميشود. درواقع كمبود منابع آبي، كيفيت نامناسب آب و بهرهبرداري بيرويه از آبها و از سوي ديگر روند روبهرشد جمعيت و افزايش تقاضا براي مصرف آب در شهر قم باعث محدوديت منابع آب در استان شده است. كاهش بارش در سالهاي اخير در استان قم، خشكساليهاي مكرر و متناوب مشكلاتي در زندگي مردم استان پديد آوردهاند. يكي از علل كمبود بارش دراستان پايين بودن ميانگين ارتفاع استان است. در واقع خشكسالي در استان قم بهخاطر اين است كه در مناطق خشك و نيمهخشك كشور واقع شده است، پديده جديدي نيست و اين استان اغلب مواقع با اين مخاطرات مواجه است. براساس مطالعات انجامگرفته توسط ستاد حوادث غيرمترقبه استان، پيامدهاي خشكسالي در مناطق كوهستاني استان بيشتر ديده مي شود و حتي برخي از قناتها و چشمههاي اين مناطق خشك شده است. اما در دشتهاي استان بهدليل اينكه بيشتر از آب چاهها استفاده ميشود اين پيامدها كمتر يا با تاخير صورت ميگيرد. از عوامل موثر در تشديد بروز خشكسالي در استان ميتوان كاهش شديد ميانگين بارش ساليانه در سالهاي اخير و بهرهبرداري غيراصولي و نامناسب از منابع آب در بخشهاي مختلف را نام برد.
آبهاي استان قم به دو دسته آبهاي سطحي و آبهاي زيرزميني تقسيم ميشوند. يكي از مشكلات زيستمحيطي استان آلودگي آبهاي استان است كه مهمترين آن ورود پسابهاي صنعتي و پسابهاي فاضلابهاي خانگي است. براي مقابله با مشكل آلودگي آبها اقداماتی صورت گرفته كه عبارتاند از احداث تصفيهخانه سد 15خرداد، ايجاد شبكه جمعآوري فاضلاب شهري در قم، آموزش همگاني كه باعث بالابردن آگاهي مردم درباره حافظت از منابع آبي است. در نتيجه ميتوان گفت در سالهاي اخير براي تامين كمبود بارندگي و كاهش آب سطحي به آب زيرزميني رو آورده شده است كه اين امر و حفر چاههاي غيرمجاز و گسترش شهركهاي صنعتي و افزايش روبهرشد جمعيت اين استان را دچار بحران آب كرده است كه با آموزش از طريق رسانهها و ارتقای آگاهي عمومي و فرهنگ بهينه مصرف آب و تصفيه كامل پساب و استفاده از آن درصورتيكه براي انسان مضر نباشد بهتر است پساب در صنعت استفاده شود. جلوگيري از حفر چاههاي غيرمجاز و ايجاد تعادل بين مديريت تقاضا و عرضه ميتواند از راهكارهاي پيشنهادي براي جبران بحران آب استان قم باشد.
قطب دامهای سنگین کشور
استان قم برای مقابله با کمبود آب، به اجراي طرح تغيير الگوي كشت با هدف بهبود وضعيت اقتصادي و درآمد كشاورزان پرداخته است. با توجه به شرايط اقليمي قم اين استان در قالب يك طرح پنج ساله نمونه كشوري تغيير الگوي كشت انتخاب شده و در اين راستا همه الگوهاي پيشنهادي از سوي كارشناسان و محققان مورد نظر و توجه قرار گرفته است. استفاده بهينه از منابع آبي را از اولويتهاي اين طرح است و با ورود اقلام جديد كشاورزي از جمله چغندر علوفهاي، دانه غذايي كينوا و توسعه توليد گياهان دارويي آب مصرفي در بخش كشاورزي، 70 ميليون مترمكعب كاهش پيدا كرده است.
قم يكي از مهمترين استانهاي دامي كشور است و از اين نظر ظرفيت بالايي در آن وجود دارد. توليد بيش از 9 درصد تخم مرغ و همچنين 5.6 درصد گوشت قرمز كشور از ظرفيتهاي كشاورزي اين استان است. قم تنها استاني است كه بالاي 60 درصد از دامهاي آن از نوع سنگين محسوب ميشوند و اين ويژگي در كشور فقط مختص قم است، از اين رو توليد علوفه دام و علوفههاي حجيم در دستور كار قرار دارد.
همچنین گلخانه که بستر مناسبی برای مدیریت نهادههای کشاورزی است و محصول را از آسیب تنشهای محیطی همچون تغییر شدید دما و کمبود منابع آبی حفظ میکند، در قم اهمیت فراوانی پیدا کرده است. کیفیت محصولات تولیدشده در گلخانه نیز به دلیل استفاده از روشهای نوین کشت و نظارت مستمر کارشناسان، مطلوب است و میتواند در بازار موقعیت فروش مناسبی داشته باشد. همچنین گلخانه امکان کشت محصول در روزهای مختلف سال را فراهم میکند و این مسئله رونق یافتن سطح تولید محصولات کشاورزی استان را در پی دارد.
در بخش کشاورزی، کل زمینهای قابلکشت استان قم برابر ۱۰۵ هزار و ۷۳۰ هکتار است که این رقم ۴۶ صدم درصد کل اراضی قابلکشت کشور است؛ مجموع کشت سبز استان شامل ۲۱ هزار هکتار باغ و ۴۴ هزار هکتار زراعت است. میزان متوسط تولید بخش کشاورزی استان قم در سال برابر ۷۴۶ هزار تن شامل ۴۲۵ هزار تن محصولات زراعی و باغی، یک هزار و ۵۰۰ تن آبزیان و ۳۲۰ هزار تن محصولات دامی است.
گردشگری مذهبی
شهر قم علاوه بر اینکه به عنوان مهمترین پایگاه مذهبی جهان تشیع و دومین مرکز زیارتی کشور بعد از مشهد در سطح ملی شناخته شده است، دارای پتانسیلهای مذهبی ـ فرهنگی، تاریخی و طبیعی باارزش دیگری نیز هست؛ اما تاکنون این شهر نتوانسته است به جایگاه واقعی خود در عرصه جذب گردشگر برسد. در استان قم بیش از ۳۱۷ مورد بنای تاریخی و مذهبی به ثبت رسیده که به لحاظ جهانگردی مذهبی دارای پتانسیل و جایگاه ویژهای است.
قم برعلاوه بر گردشگری مذهبی که بهشکل پررنگی دیده میشود و بسیار برجسته است، در دیگر رشتهها مانند گردشگری درمانی، گردشگری همایشی و بومگردی میتواند حرفهای زیادی برای گفتن داشته باشد. پس از لغو روادید بین دو کشور ایران و عراق شهر مقدس قم بعد از مشهد هدف گردشگری زیارتی گردشگران بسیاری از شیعیان عراق قرار گرفته است. آمار بالای ورود گردشگران عراقی برای زیارت و سیاحت فرصتی طلایی است که با برنامهریزی و بهسازی زیرساختهای آن میتوان برای ترمیم اقتصاد قم بهره گرفت و فرصتی را برای رونق اشتغال و خدمات ایجاد کرد.
یکی از الزامات جذب گردشگر راههای ارتباطی و نوع وسیله سفر است اما واقعیت این است که این استان از داشتن یک فرودگاه محروم است. هرچند ساخت فرودگاه بین المللی قم در سال ۱۳۹۰ با سرمایهگذاری بخش خصوصی آغاز شد اما این فرودگاه که در جاده قم ـ سلفچگان واقع شده بعد از ۸ سال تاکنون به سرانجامی نرسیده است .بهرهگیری از وسایل حملونقل خاص گردشگران نیز یکی از کمبودهای شهر قم است زیرا اتوبوسهای گردشگران فرسودهاند و قادر به تردد در مرکز شهر برای جابهجایی گردشگران نیستند. اسکانهای غیرمجاز و فعالیت افراد مختلف و بینام و نشان در قالب مسافرکش خود یکی دیگر از آسیبهای موجود است که باید با نظارت و جدیت بیشتری ساماندهی شود. بنابر گفته کارشناسان ایجاد زیرساخت سختافزاری مانند اسکان، اقامت، آموزش نیروی انسانی و فرهنگ خود مردم قم برای گردشگری و همچنین تامین زیرساخت نرمافزاری برای تبلیغ و معرفی بهتر این شهر نیاز به تقویت دارد. به گزارش قدس آنلاین، برخلاف تصور بسیاری قم فقط به مسجد جمکران و حرم حضرت معصومه (س) ختم نمیشود بلکه کارشناسان و فعالان گردشگری این استان اخیرا توانستهاند با تشکیل یک گروه حرفهای اطلاعات ۱۰۰ جاذبه مهم گردشگری استان قم را جمعآوری و به صورت فایلهای الکترونیکی معرفی کنند. بسیاری از مناطق تاریخی، فرهنگی و طبیعی قم حتی برای اهالی قم هم ناشناخته است. تمدن ۷ هزار ساله شهر قم مغفول مانده است و بسیاری از ظرفیتهای سرمایه اجتماعی، فرهنگ و تمدن استان قم برای توسعه گردشگری مهجور مانده است. بنابراین لازم است که یک بانک اطلاعاتی منسجم و جامع از آثار تاریخی و فرهنگی استان ایجاد شود چرا که گردشگری میتواند گام بسیار مهمی در اتحاد و همدلی اقوام و همچنین ارزآوری برای اقتصاد کشور باشد.
در شهریور ماه سال گذشته، حمید یزدانی، مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان قم با بیان اینکه زیرساختهای اقامتی و گردشگری استان ضعیف است اظهار کرد در شرایط کنونی به ۲۰ هزار تخت اقامتی نیازمند هستیم، این درحالی است که فقط ۱۱ هزار تخت موجود است. او با بیان اینکه باید از فرصت گردشگری مذهبی برای رونق گردشگری سلامت با توجه به رشد ورود گردشگران خارجی استفاده کرد گفت: اکنون بعضی مراکز درمانی این استان پذیرای گردشگرانی هستند که برای درمان به قم سفر میکنند و با نشستهایی که با وزیر بهداشت برگزار شده کمیسیونی برای تعامل با ادارات که در توسعه گردشگری سلامت نقش دارند تشکیل شده است. برای افرایش ماندگاری گردشگران نیاز به برنامهریزی اصولی و آموزش همچنین ساماندهی طرح جامع آماری در گردشگری استان داریم. یزدانی با اشاره به این موضوع که میتوان با افزایش اقامتگاههای بومگردی مدت ماندگاری گردشگران را افزایش داد یادآور شد: آمار گردشگران مذهبی با رشد بالایی روبهرو بوده که گردشگران عراقی در صدر قرار دارند.
اما شیوع ویروس کرونا همه این تلاشها را به حاشیه راند. با اینکه حرم حضرت معصومه (س) اکنون بعد از هفتاد روز بسته بودن بازگشایی شده اما ماهها طول خواهد کشید تا گردشگری مذهبی قم احیا شود. روز 25 اردیبهشت 1399 علیرضا مرادی، معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری قم، به ایرنا گفت که با شیوع ویروس کرونا از ابتدای اسفند ۹۸ دراستان، ۳۴۳ مجموعه گردشگری قم تعطیل و حدود ۶ هزار فعال این صنعت بیکار شدند. به گفته او، در روزهای ابتدایی شیوع کرونا، با دستور ستاد ملی مبارزه با کرونا، فعالیت تمام زیرساختهای گردشگری از جمله هتلها، مهمانپذیرها، خانه مسافرها و مجتمعهای گردشگری متوقف شد. او گفت: کرونا منجر به تعطیلی کامل ۶۱ هتل، ۷۰ مهمانپذیر، ۱۰۸ خانه مسافر، ۱۵ سفرهخانه سنتی، ۳۰ مجتمع گردشگری، ۵۹ واحد پذیرایی، ۸۸ دفتر خدمات مسافرتی و بیکاری راهنمایان گردشگری در استان شده لذا نیازمند حمایت دولت است. معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی قم گفت: شیوع کرونا علاوه بر تعطیلی اماکن و اعتاب مقدس، موجب تعطیلی مجموعههای گردشگری در استان شد که این موضوع ضربه سنگینی به فعالان حوزه گردشگری وارد کرد بهگونهای که ورود گردشگران به قم به صفر رسید.
قابلیتهای متنوع صنعتی و معدنی
استان قم یکی از استانهای مستعد استخراج مواد معدنی شناخته شده است. 28 نوع ماده معدنی در این استان استخراج میشود که استخراج اسمی سالانه آنها در مجموع 22.8 میلیون تن ماده معدنی است. این مواد معدنی عبارتاند از: سنگ آهک، سنگ لاشه، سنگ گچ، مارن، شن و ماسه، سنگ منگنز، نمک آبی، مرمریت، فلدسیات پتاسیک، سنگ لاشه ورقه، زئولیت، بنتونیت، باریت، سنگ مس، گرانیت، کالسدون، کائولن، تراورتن، جاسبر، خاک صنعتی، سلستین، آلوویوم، سیلیس زینتی، فلدسپات سدیک، سولفات سدیم، سنگ لاشه دانهبندی، آگات و ماسه سنگ گلوکوئیتی. از مهمترین معادن استان قم میتواند به معدن منگنز ونارج (سنگ منگنز)، معدن نیزار (سنگ آهک)، معدن لاچینک (سنگ گچ)، معدن نرداغی (سنگ آهک)، معدن کوهسفید (مرمریت و لاشه)، معدن پهلوانآباد (سنگ گچ)، معدن سپر رستم (سنگ گچ)، معدن محمدآباد (سنگ لاشه)، معدن کمر کوه یزدان (سنگ گچ و آهک) و معدن عقیق قم (سنگ کالسدون).
استان قم در زمینه معدن دارای مزیتهای فراوانی است ازجمله اینکه وجود پتانسیلهاي غنی سنگهاي لاشه که در اقصی نقاط استان پراکنده است و طرحهاي جدید استفاده بهینه از این مواد معدنی در صنعت ساختمانی و فضاهاي شهري زمینه لازم را براي سرمایهگذاري در این بخش چه در امر راهاندازي معادن جدید و چه در ایجاد بخش فراوري مربوطه فراهم کرده است. وجود شورابههاي دریاچه نمک که یکی از مهمترین پتانسیلهاي معدنی استان و در کشور و خاورمیانه بینظیر است و با ایجاد صنایع فرآوري از این دریاچه تحول عظیمی در سطح منطقه صورت میپذیرد. مانند ایجاد واحدهاي تصفیه نمک، متناسب با ظرفیتهاي معدنی موجود در استان، میتواند ضمن ایجاد اشتغال باعث رشد و شکوفایی منطقه شود. وجود معادن متعدد گچ در استان و پتانسیلهاي غنی دیگري که امکان تبدیلشدن به معادن فعال را دارند و ایجاد کارخانجات گچ مکانیزه در استان ضمن اشتغالزایی در بخش معدن و صنعت، باعث رونق اقتصادي منطقه به خصوص مناطق محروم، افزایش صادرات بروناستانی و راهاندازي هرچه بیشتر معادن گچ استان خواهد شد. وجود پتانسیلهاي متعدد سنگ تزیینی در استان قم زمینه لازم را برای راهاندازي معادن و ایجاد کارخانههاي فراوري سنگهاي تزیینی فراهم کرده است.
استان قم دارای 12 شهرک و ناحیه صنعتی است که عبارتاند از شکوهیه، محمودآباد، سلفچگان، قنوات، چاپ و نشر، فناوری اطلاعات، شهرک نمونه کشوری الغدیر، منطقه صنعتی نیزار، ناحیه صنعتی دستجرد، ناحیه صنعتی خورآباد، ناحیه صنعتی سیرو و ناحیه صنعتی طغرود.
قم در برخی از صنایع خاص هم دارای مزیت زیادی است. برای مثال، این استان در زمینه صنعت کفش ماشینی دارای مزیت فراوانی است. بیش از 300 واحد در صنعت کفش ماشینی استان فعال هستند و قم بهعنوان قطب تولید کفش ماشینی کشور از جایگاه ویژهای برخوردار است. بیش از 5 هزار نفر اشتغالزایی مستقیم در واحدهای فعال این صنعت صورت گرفته و یکی از نکاتی که باید به آن اشاره کرد، ظرفیت صنعت کفش در اشتغالزایی غیرمستقیم و خانگی است. بر همین اساس، ممکن است یک واحد تنها 20 نفر نیرو در محل کارگاه داشته باشد، اما کارهایی مثل رویهدوزی و مونتاژکاری بهصورت خانگی انجام میشود و بر این اساس، شاغلان این عرصه حدود 20 هزار نفر تخمین زده میشود. میزان صادرات صنعت کفش کشور بیش از 110 میلیون دلار در سال است که بیش از70 درصد از این میزان، به استان قم تعلق دارد و تولیدات واحدهای تولیدی استان به کشورهای عراق، افغانستان، آذربایجان، گرجستان، ارمنستان، روسیه، پاکستان و در یک سال اخیر به عمان و حتی سوریه صادر میشود. به باور کارشناسان، ظرفیت صادرات در این صنعت بیش از 500 میلیون دلار است.
بهطور کلی، قرارگرفتن استان قم در انتهاي شعاع 120 کیلومتري منطقه ممنوعه سرمایهگذاري تهران و همچنین فاصلهاي کمتر از 120 کیلومتر بین مرکز تصمیمگیري با منطقه سرمایهگذاري، اهمیت استان را نسبت به استانهاي مشابه متمایز میکند. وجود بازار بزرگ مصرف ایران (تهران) در فاصله 130 کیلومتري استان بهطوريکه حدود 20 درصد از جمعیت ایران در این بازار قرار دارند یک مزیت بزرگ برای قم است. همچنین وجود راههاي مواصلاتی مهم و حیاتی در این استان از قبیل راهآهن سراسري کشور و اتصال راههاي شمال به جنوب و غرب به شرق کشور و همچنین نزدیکی فرودگاه بینالمللی امام خمینی از مزایاي نسبی در روند توسعه صنعتی استان است. وجود زیربناهاي مناسب از قبیل خطوط گاز، برق، مخابرات، شهرکهاي صنعتی مناسب و همچنین نیروگاه حرارتی مناسب از جمله مواردي است که میتواند هزینه ایجاد زیربناها را براي سرمایهگذاري کاهش دهد. وجود منطقه ویژه اقتصادي سلفچگان خصوصاً برای استقرار صنایع صادراتی با استفاده از مواد اولیه وارداتی، یکی از پتانسیلهاي استان در جهت توسعه صنعتی است. نزدیکی به بزرگترین مراکز دانشگاهی کشور و وجود نیروهاي تحصیلکرده و کاردان زمینه استفاده از این قشر را براي ایجاد صنایع نوین و دانشبنیان فراهم کرده است. خصوصاً ایجاد شهرك دانشگاهی و یا شهرك تخصصی فناوری اطلاعات و ارتباطات در این راستا میتوانند قرار گیرند. قرارگرفتن استان قم در مرکز ثقل سه استان صنعتی کشور یعنی تهران، اصفهان و مرکزي و همچنین وجود 70 درصد از صنایع کشور در شعاع 300 کیلومتري، این استان را برای سرمایهگذاري در صنایع تکمیلی و حلقههاي مفقوده صنایع دیگر استانها مطلوب میکند. رتبه دوم استان در زمینه صنعت چاپ و نشر کشور ، گسترش و سرمایهگذاري بیشتر در این صنعت را توجیه میکند. همچنین موقعیت مناسب استان در زمینه نرمافزارهاي علوم اسلامی امکان گسترش و توسعه صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات و صنایع وابسته را طلب میکند. وجود مواد معدنی و محصولات کشاورزي مناسب در استان که در هردو زمینه قابلیت ایجاد صنایع فرآوري مواد معدنی و صنایع تبدیلی کشاورزي در استان وجود دارد ظرفیتهای جدید صنعتی برای استان درست میکند. صنایع بومیشده در استان نظیر کفش و دمپایی، چوب، سنگ، صنایع پلاستیک لاستیک و صنایع فلزي از دیگر پتانسیلهاي صنعتی و معدنی استان هستند که میتوان با ایجاد خوشههاي صنعتی و ارتقای تکنولوژي اینگونه واحدها نسبت به توسعه و گسترش آنها اقدام کرد. بهدلیل مرکزیت استان قم در خطوط ریلی و همچنین وجود تواناییهاي صنایع فلزي و فلزتراش و استفاده از تجربه و دانش موجود در تهران، استان قم میتواند به مرکز توسعه صنایع پشتیبان صنایع حملونقل کشور تبدیل شود.
ظرفیتهای مناسب برای تجارت
استان قم وضعیت ویژه اقتصادی و سیاسی و جغرافیایی در کشور دارد و به همین دلیل میتواند در زمینه تجارت بسیار پررنگ عمل کند. برخی از مزیتهای قم در زمینه تجارت عبارتاند از وجود امکانات ذخیرهسازي کالاهاي اساسی (سیلوها، انبارها و...)، دارا بودن برند جهانی در صادرات فرش ابریشم و وجود تنوع بسیار زیاد طرح، رنگ و اندازه در محصولات صادراتی فرش استان قم، بزرگترین تولیدکننده و صادرکننده کفشهاي ماشینی کشور، اولین تولیدکننده نرمافزارهاي علوم اسلامی در کشور، دومین استان انتشاراتی کشور و یکی از بزرگترین صادرکنندگان کتاب خصوصاً در حوزه علوم دینی، وجود پتانسیل قوي در تولیدات صنایع چوبی و قطعات فلزي در بخش اصناف، تنوع محصولات تولیدي صنایع دستی، دارا بودن بزرگترین مجتمع تولید و توزیع دام کشور، برخورداري از زیرساختهاي مناسب مخابراتی (فیبر نوري) و قابلیتهاي فناوري اطلاعات برای توسعه تجارت الکترونیک و نیز تنوع سازمانهاي صنفی و رستههاي صنفی در استان.