اپل و گوگل اصرار دارند که فناوری آنها برای نهادهای عمومی بهداشتی بدون محدودیت در دسترس است، به این شرط که مقررات حریم خصوصی آنها را زیر پا نگذارند.
پاتریک مکگی / تحلیلگر بحران
وقتی استیو جابز کشف کرد که شرکت گوگل دارد یک پلتفرم تلفن هوشمند را پیش میبرد که با آیفون شرکت اپل رقابت کند، با همسایه خود در دره سیلیکون اعلام «جنگ هستهای» کرد. حالا در مواجهه با همهگیری جهانی کرونا که جان میلیونها انسان را تهدید میکند، بیش از یک دهه خصومت بین دو ارزشمندترین شرکتهای جهان متوقف شده است. اپل و گوگل با توسل به «روح همکاری» جدید مشترکا سیستمی را توسعه میدهند تا گسترش ویروس کرونا را ردیابی کند. یکی از افرادی که به این پروژه نزدیک است، میگوید: «ما به این مسئله بهمنزله خطری وجودی که بخش زیادی از بشریت را با خطر روبهرو کرده نگاه میکنیم. رقبا برای یک خیر بزرگتر کنار هم قرار گرفتهاند.»
این غولهای فناوری در حال ساختن یک سیستم ردیابی تماس افراد هستند با این مقصود که از سیگنالهای بیسیم استفاده کند برای مطلعساختن افرادی که در تماس با کسی باشند که به کووید 19 مبتلاست یا بعد از تماس تشخیص بدهند مبتلاست. آزمایش اولیه این سیستم در هفتههای گذشته انجام شده و طی ماههای آینده این ابزار مستقیما در پلتفرمهای گوشیهای هوشمندی وارد خواهد شد که مورد استفاده میلیاردها تن از مردم است. هدف این دو شرکت این است که به مقامات بهداشتی سراسر جهان ابزارهای ردیابی بیماری را ارائه کنند تا به این ترتیب بتوانند افراد مبتلا به کرونا را جدا کنند و اقتصاد را بازگشایی کنند.
اما با این کار که عملا باعث خواهد شد شرکتهای اپل و گوگل به اطلاعات کاربران دسترسی بیشتری پیدا کنند و با توجه به بحثهایی که بر سر حریم خصوصی در شرکتهای حوزه فناوری پیش آمده، چنین اپلیکیشنهایی باعث جنگ و جدال تازهای بین دره سیلیکون و حکومتهای سراسر جهان خواهد شد. بسیاری از دولت ـ ملتها بهترین افکار و عقاید خود را در اینکه چه فناوریای میتواند بهترین کاربرد را برای مقابله با شیوع بیماری داشته باشند دارند. این افکار ردیابی جزئیات حرکت فیزیکی مردم و ایجاد پایگاههای داده عظیم اطلاعات درباره شهروندانشان را هم شامل میشود.
اگر دولتها فشار وارد آورند تا دسترسی بیشتری به دادههایی داشته باشند که این اپلیکیشنها نیاز دارند، شاید افکار عمومی هم با آنها موافقت کنند. لسلی جان، استادیار دانشکده کسبوکار هاروارد که تحقیقاتش متمرکز است بر روانشناسی تصمیمگیری درباره حریم خصوصی، میگوید: «میزان نگرانی مردم از حریم خصوصیشان بستگی دارد به اینکه چقدر مزیت نسبی به دست میآورند. در دورانی که مردم نگران مرگ و زندگیاند، مردم شاید بیشتر تمایل داشته باشند که اطلاعات خود را برای اینکه سلامت بیشتری داشته باشند در اختیار دیگران بگذارند.»
مسئله اصلی در این اپلیکیشنهای جدید این است که رابطه مستقیمی وجود دارد بین اینکه چقدر این ابزارها میتوانند در کنترل یک شیوع جدید موثر باشند با اینکه چقدر امکان تجاوز به حریم خصوصی را ایجاد میکنند. برخی از فعالان دفاع از حریم خصوصی نگرانند که این اپلیکیشنها کار خود را با کمک به ردیابی تماسهای بیمارانی که تازه مبتلا شدهاند شروع کنند اما در نهایت کارشان بدان بینجامد که عملا به «گذرنامههای ایمنی بهداشتی» تبدیل شوند که شهروندان نیاز داشته باشند برای اینکه مثلا قبل از استفاده از وسایل حملونقل عمومی یا تماشای بازیهای ورزشی در استادیومها، آن را به کار بگیرند برای اینکه وضعیت سلامتی خود را روی تلفنهای هوشمندشان نشان دهند.
حتی دونالد ترامپ هم وارد این بحث شده است. او که راهحل اپل ـ گوگل را «جالب» خوانده، در اوایل ماه آوریل هشدار داده است که «ما در این بحث بحث بیشتر مشکلات مربوط به قانون اساسی داریم تا مشکلات ناشی فنی... بسیاری از مردم با این کار مشکل دارند.»
اپل و گوگل اصرار دارند که فناوری آنها برای نهادهای عمومی بهداشتی بدون محدودیت در دسترس است، به این شرط که مقررات حریم خصوصی آنها را زیر پا نگذارند. غولهای حوزه فناوری به امید اینکه تا جای ممکن افراد بیشتری را به استفاده از این ابزارها تشویق کنند، نظارتهای شدید بر موارد خصوصی کاربران را قدغن کردهاند و خواستهاند که افراد مختار باشند تصمیم بگیرند از اطلاعات شخصیشان استفاده شود یا نه. احاطه شدید این شرکتها بر نرمافزارها به آنها همین حالا هم امکان داده تاثیر زیادی بر موفقیت یا شکست هر اپلیکیش بهداشت عمومی داشته باشند.
حاصل این موازنه بین دولتها و شرکتهای بزرگ حوزه فناوری میتواند کمک کند به تخمین اینکه جهان با چه سرعتی میتواند در ماههایی که هنوز واکسنی برای بیماری کووید 19 آماده نشده، از وضعیت قرنطینه و خالیکردن اماکن عمومی عبور کند و به زندگی معمول خود باز گردد. با این حال، منتقدان هنوز نگرانند که استفاده از این اپلیکیشنها باعث تاکید بیش از حد روی فقط یک راهحل برای مسئله پیچیدهای شود که جهان طی دهههای اخیر با مشابه آن روبهرو نشده بوده است.
اشکان سلطانی، پژوهشگر مستقل حوزه حریم خصوصی و مدیر سابق بخش فناوری کمیسیون تجارت فدرال، میگوید: «همه ناامید و مستاصلاند. این شرایط دنیایی آرمانی برای فناوری است؛ ما به دنبال فناوری هستیم تا نجاتمان دهد.» اپلیکیشنهای ردیابی تماس فرد با دیگران وقتی که با دیگر ابزارها ترکیب شود، مثلا با فاصلهگیری اجتماعی و آزمایشهای گسترده ابتلا به کرونا و ایزوله کردن مبتلایان، میتوانند به «شکستن زنجیره ابتلا» کمک کنند. اما سلطانی اضافه میکند که «هدف این اپلیکیشنها و چگونگی فروش آنها می تواند معین کند که آنها راهحلی فوری برای این بحران هستند یا نه».
حتی بدون استفاده از ابزارهایی که در جیب نیمی از جمعیت جهان جا خوش کرده، ردگیر تماسهای افراد ذاتا یک عمل تجاوزگرانه به حریم خصوصی است. فنون سنتی ردیابی تماسها شامل ردگیری همه افراد و مکانهایی میشود که یک فرد که ابتلایش به بیماری تشخیص داده شده، با آنها داشته است. طبق اعلام سازمان بهداشت جهانی، افراد مبتلا به بیماری ترغیب میشوند که فهرست همه تماسهایی را که با دیگران داشتهاند شناسایی کنند و به آنها اطلاع بدهند.
اکنون با توجه به اینکه چالش جهانی شیوع ویروس کرونا و افزایش شمار مبتلایان به کووید 19 به مقیاس بسیار بزرگ و بیسابقهای رسیده، دهها شرکت حوزه فناوری از جمله اپل و گوگل امیدوارند که این فرایند خودکار شوند و بهشکل دیجیتالی درآید. با اتکا به تماسهای فرد که بهصورت دیجیتالی و نه از روی حافظه تعیین میشود، این امید افزایش پیدا کرده که شرکتهای حوزه فناوری بتوانند مسیر بیماری را بهشکلی ردیابی کنند که قبلا با این وضوح سابقه نداشته است.
اما تلاش برای رسیدن به این نتیجه دوراهیهای اخلاقی زیادی را پیش رو قرار داده است.
سیستم ردیابی تماسهای متکی است به تمام راههای ممکنی که میتوان رد مکان حضور فرد را گرفت، مثل نقلوانتقالهای کارت اعتباری و دوربینهای نظارتی. یک استارتآپ حوزه فناوری شاید حتی از هوش مصنوعی هم برای رصد فرد از طریق دوربینهای مدار بسته استفاده کند تا مراقب باشد افرادی که در خیابان راه میروند فاصله امن 2.5 متری را حفظ کنند.
توانایی چشمگیر چین در خمکردن منحنی نمودار مبتلایان به کووید 19 در این کشور تاحدی به این برمیگردد که چطور یک دولت اقتدارگرا میتواند از چنان فناوریهایی بهره بگیرد تا با ویروس مقابله کند. غرب به دنبال تکرار موفقیت در چنین تلاشهایی است اما بدون اینکه به یک دولت اقتدارگرا تبدیل شود. بنابراین وقتی اپل و گوگل برنامه خود را برای ساخت اپلیکیشن ردگیری افراد در اواسط ماه آوریل اعلام کردند، تاکید کردند که به مسائل مربوط به حریم خصوصی افراد هم توجه خواهند داشت.
راهحلی که این دو شرکت ارائه کردهاند با امواج بلوتوث کار میکند. ابزاری که بلوتوثش روشن باشد، هر 15 دقیقه سیگنالی میفرستد و اگر فرد به کووید 19 مبتلا شده باشد، سیگنال افرادی که از نزدیک با او تماس داشتهاند، در گوشیاش ذخیره شده و اپلیکیشن آنها را نیز خبر میکند که با یک فرد مبتلا تماس داشتهاند یا با فرد تماس نزدیک داشتهاند که بعدا مشخص شده به بیماری مبتلا بوده است. بدین ترتیب، افراد میتوانند خود را به مراکز درمانی برسانند و تست ابتلا به کرونا بدهند. البته که این کار بخشی از حریم خصوصی افراد را رصد میکند اما عدهای بر این اعتقادند که در بحران جاری ایرادی نخواهد داشت که بخشی از حریم خصوصی افراد برای خیر بزرگتر اجتماعی زیر پا گذاشته شود. حال باید دید در آینده این اپلیکشنها چطور به کار خود را ادامه خواهند داد و شرکتهای حوزه فناوری آیا به قول خود برای حفظ حریم خصوصی کاربران وفادار خواهند ماند یا نه.
منبع: فایننشال تایمز