شیوع کرونا بهشدت بر رابطه آمریکا و چین تأثیر منفی گذاشته و باعث شده تعداد زیادی از شرکتها شعبه خود را در کشور مقابل تعطیل کنند، دست به تعدیل نیرو بزنند و مواد اولیه خود را از جای دیگری تهیه کنند. کرونا طلاق بزرگ آمریکا و چین را قطعیتر کرده است.
آینده نگر
مقدمه: تضعیف شدیدتر روند جهانیسازی
در مقدمه گزارش اولیه نوشته بودیم: امسال نقطهعطف است. حدود یک دهه است که ما با ریسکهای ژئوپلیتیکی زندگی میکنیم که روزبهروز بزرگتر میشوند اما هنوز یک بحران واقعی بینالمللی رخ نداده است. محیط بینالمللی که بهطور مداوم رو به بدتر شدن است بهاحتمال خیلی زیاد بحرانی جهانی ایجاد خواهد کرد.
آپدیت کرونا: و حالا جهان در چنین وضعیتی یک بحران واقعی جهانی با نام کرونا به دست آورده است. ما در گزارش اولیه نسبت به تضعیف شدید جهانیسازی هشدار داده بودیم و حالا اوضاع جهانیسازی بسیار بدتر از قبل است: سفر هوایی از چین و اروپا به آمریکا تقریباً قطعشده و به اروپا هم از هیچ جای دنیا نمیتوانید سفر کنید. کرونا ضربهای سنگین به
ریسک ۱
انتخابات نامشروع آمریکایی
پیشبینی اولیه: این ریسک وجود دارد که انتخابات آمریکا نامشروع به نظر برسد و در پیامد انتخابات شاهد بیثباتی باشیم. خلأ ناشی از این بیثباتی میتواند سیاست خارجی آمریکا را بیشتر از گذشته بیثبات کند. اگر ترامپ باوجود ادعاها علیه سلامت انتخابات برنده شود دموکراتها تلاش خواهند کرد نتیجه را به چالش بکشند. اگر ترامپ ببازد، او نتیجه را به چالش خواهد کشید بهخصوص اگر نتیجه رأیگیری نزدیک باشد.
آپدیت کرونا: بحران کرونا در آمریکا بهشدت سیاسی شده، فعل فیزیکی رأی دادن در انتخابات پاییز ریاست جمهوری را پیچیده کرده، هراسها و تردیدها درباره مشروعیت انتخابات را افزایش داده است. ترامپ که به خاطر نحوه مدیریت کرونا تحتفشار است نمیتواند از حربه اقتصاد پررونق برای جلب نظر رایدهندگان استفاده کند و این باعث میشود علیه رقبایش با خشونت بیشتری رفتار کند. کرونا تنشهای طبقاتی را در آمریکا افزایش خواهد داد. با نزدیک شدن به زمان انتخابات، احتمالاً نامزدی که در نظرسنجیها عقبتر است خواهان به تعویق افتادن زمان رأیگیری خواهد شد. آیا میتوان به رأیگیری پستی یا آنلاین در آمریکا اعتماد کرد؟
ریسک ۲
طلاق بزرگ: تکنولوژی شرقی، تکنولوژی غربی
پیشبینی اولیه: بعد از یک سری سیاستگذاریهای ضد چینی و تحریکآمیز واشنگتن در حوزه تجاری، دولت چین به این نتیجه رسیده که جدایی تکنولوژیک از آمریکا اجتنابناپذیر است. این جدایی همین حالا هم مسیر حرکت تکنولوژی، سرمایهگذاری و استعداد میان دو کشور را با اختلال روبهرو کرده و کمکم حجم عظیمی از فعالیتهای اقتصادی را در بر خواهد گرفت.
آپدیت کرونا: شیوع کرونا بهشدت بر رابطه آمریکا و چین تأثیر منفی گذاشته و باعث شده تعداد زیادی از شرکتها شعبه خود را در کشور مقابل تعطیل کنند، دست به تعدیل نیرو بزنند و مواد اولیه خود را از جای دیگری تهیه کنند. کرونا طلاق بزرگ آمریکا و چین را قطعیتر کرده است.
ریسک ۳
پکن ـ واشنگتن: تقابل
پیشبینی اولیه: همزمان با جدایی تکنولوژیک چین و آمریکا، تنشهای واشنگتن ـ پکن باعث برخوردهای آشکارتری در حوزههای امنیت ملی، قدرت نفوذ و ارزشهای طرفین میشود. دو طرف همچنان از ابزارهای اقتصادی در این منازعه استفاده خواهند کرد ـ تحریمهای اقتصادی، کنترل صادرات و بایکوت کردن ـ اما اهداف این شکل جنگ سیاسیتر خواهد بود.
آپدیت کرونا: واشنگتن و پکن کرونا را راند دیگری در رقابت ژئوپلیتیکی خود خواهند دید. هردو طرف سعی میکنند موقع توصیف کرونا برای مردمشان، کشور مقابل را مقصر بدانند. به نظر میرسد دستیابی به فاز دوم توافق تجاری میان طرفین غیرممکن باشد. این احتمال بالاست که با پایان یافتن بحران کرونا، آمریکا و چین وارد جنگ سرد شوند.
ریسک ۴
شرکتهای چندملیتی به داد جهانیسازی نمیرسند
پیشبینی اولیه: سیاستمداران بخشهای مختلفی از جهان دیگر مدافع جهانیسازی نیستند. به همین خاطر شرکتهای چندملیتی طی سال آینده با سیاستهای نظارتی سختگیرانهتری از سوی دولتها روبهرو خواهند بود و فضای ژئوپلیتیکی به نفعشان نخواهد بود. آنها اگر بتوانند امسال جلوی کاهش سود را بگیرند هنر کردهاند.
آپدیت کرونا: بحران کنونی به این شرکتها ضربه سنگینی وارد کرده است. بستههای کمک مالی دولتها به اقتصاد از آسمان نمیرسند و غولهای چندملیتی باید مالیات بیشتری پرداخت کنند تا هزینههای دولتها تأمین شود. اما در این بحران یک نقطه مثبت برای این شرکتها وجود دارد: دولتها آنچنان درگیر بحرانند که وقت نظارت بیشتر بر چندملیتیها را ندارند. بحران بهعلاوه باعث شده دولتها به دانش و منابع این شرکتها بیش از قبل نیاز داشته باشند.
ریسک ۵
سال سخت هند
پیشبینی اولیه: دوره دوم نخستوزیری نارندرا مودی به انجام سیاستهای جنجالی اجتماعی سپری شد و این به ضرر رشد اقتصادی هند بود. تأثیر این سیاستها امسال حس خواهد شد: هم بیثباتی اجتماعی شدت میگیرد هم در اقتصاد و سیاست خارجی شاهد پسرفت خواهیم بود.
آپدیت کرونا: تراکم جمعیتی هند سه برابر چین است، زیرساختهای بهداشتیاش ضعیفتر است و دولتش کمتر از چین مستبد است (کمتر میتواند دستوراتش را در کشور عملی کند) به همین خاطر این کشور بهشدت در برابر گسترش کرونا آسیبپذیر است. هند تاکنون کرونا را نسبتاً مؤثر مدیریت کرده است، اما چالشهای پیش روی مؤدی رو به افزایش است. اطلاعات غلطی که در مورد کرونا در واتساپ پخش میشود اقلیتها را در معرض خطر قرار میدهد. ازآنجاکه تیم اقتصادی دولت مؤدی اصولاً افرادی سیاستمدار هستند انتظار نمیرود که از فرصت پایین آمدن قیمت نفت استفاده کنند و اصلاحات بهشدت مورد نیاز اقتصادی را پیش ببرند.
ریسک ۶
اروپای وابسته/اروپای مستقل
پیشبینی اولیه: سالها اروپا سعی کرد خود را در سیاست خارجی و بازرگانی مستقل نشان بدهد. اما این قاره تا حالا نتوانسته - یا نخواسته - موقع اختلافنظر با واشنگتن یا حتی پکن سیاست مستقلی در پیش بگیرد. این روند کمکم تغییر خواهد کرد.
آپدیت کرونا: بحران کرونا تنش میان آمریکا و اروپا را تشدید کرده اما کرونا آنچنان انرژی رهبران اروپایی را معطوف خود کرده که انتظار نمیرود آنها سیاستی جسورانهتر مقابل واشنگتن و پکن در پیش گیرند.
ریسک ۷
تنش میان مردم و دولتها بر سرگرمشدن زمین
پیشبینی اولیه: میان سیاستمداران از یکسو و گروه فزایندهای از سرمایهگذاران، شرکتها و گروههای محیطزیستی و مردم از طرف دیگر بر سر گرم شدن زمین تنش به وجود میآید. مردم تغییر میخواهند و حکومتها مخالفت میکنند.
آپدیت کرونا: بحران کرونا و رکود ناشی از آن توجه جهانی و منابع تخصیصیافته به گرم شدن زمین را به سمت خود خواهد کشاند. حالا دولتها و مردم گرفتارتر از آناند که نگران تغییرات آب و هوایی باشند. بهعلاوه طرح فاصلهگذاری اجتماعی اصلاً به معترضان به سیاستهای محیط زیستی دولتها اجازه نظارت نمیدهد!
روند ۸
اوجگیری شیعه
پیشبینی اولیه: سیاست آمریکا در برابر کشورهای اصلی تحت رهبری شیعه در خاورمیانه در حال شکست خوردن است. این باعث ریسکهای بزرگ برای ثبات منطقه میشود: احتمال جنگ با ایران، فشار روی قیمت نفت، دولت عراق که یا باید جزو اقمار ایران باشد یا سقوط کند و سوریه سرسخت که با مسکو و تهران متحد شده است.
آپدیت کرونا: بحران کرونا ریسک تنش میان تهران و واشنگتن را پایین میآورد چون کرونا باعث تضعیف طرفین شده. اما ماجرا در عراق و سوریه فرق میکند. عراق بدون درآمد نفت و تقریباً بدون دولت واقعاً وضعیت سختی را سپری میکند و اگر کرونا در این کشور جدی شود ممکن است اوضاع از کنترل خارج شود. (در چنین صورتی ظهور دوباره داعش و خروج کامل آمریکاییها از این کشور بعید نیست.) در سوریه هم کرونا باعث شده که تمرکز دولت از روی بازسازی کشور برداشته شود و بر بحران متمرکز شود.
ریسک ۹
نارضایتی در آمریکای لاتین
پیشبینی اولیه: خشم عمومی در آمریکای جنوبی ریسک بیثباتی سیاسی در سراسر منطقه را بالا نگاه خواهد داشت. رایدهندگان از رشد کند، فساد و خدمات عمومی بیکیفیت شکایت دارند.
آپدیت کرونا: آمریکای لاتین یکی از ناآمادهترین بخشهای جهان در برابر کروناست. شیوع جدی کرونا در منطقه به همراه سقوط بهای نفت میتواند دولتها را ناتوانتر و رایدهندگان را خشمگینتر کند. مشکلاتی که چند ماه پیش پیشبینی کردیم حالا محتملتر شدهاند: کسری بودجه بهشدت بالا رفته، واحدهای پولی ضعیفتر میشوند، خدمات عمومی افت بیشتری میکند و روند سرمایهگذاری در اقتصاد متوقف خواهد شد. اوضاع برای رهبران کشورهای صادرکننده نفت ـ برزیل، کلمبیا، اکوادور و مکزیک ـ دشوارتر میشود.
ریسک ۱۰
افول اردوغان
پیشبینی اولیه: اردوغان اصولاً در واکنش به تهدیدات، دست به اقدامات تحریکآمیز میزند و چه در حوزه داخلی و چه در حوزه خارجی رویکردی مواجههآمیز در پیش میگیرد. امسال هم ضعف او باعث خواهد شد که حرکتی تند انجام دهد و این به اقتصاد بیمار ترکیه صدمه بیشتری خواهد زد.
آپدیت کرونا: در صورت شیوع جدی کرونا در ترکیه، اردوغان در حالت دفاعیتری قرار خواهد گرفت و سیاستهای اقتصادی غیرمعمولی اتخاذ خواهد کرد. نفت ارزان به بانک مرکزی ترکیه این اجازه را میدهد تا نرخ بهره را تکرقمی کند (اردوغان از مدتها پیش از حامیان کاهش نرخ بهره بوده است). این البته ظرفیت سیاستهای پولی دولت را در مقابله با رکود احتمالی پس از کرونا کاهش میدهد. کرونا به صنایع مختلف ترکیه ضربه وارد کرده اما کاهش قیمت نفت به کاهش تورم در این کشور کمک خواهد کرد و به رقبایش ـ عربستان و امارات ـ ضربهای سنگین وارد خواهد کرد.