انتظار داریم اقتصاد دنیا روزهای سختی در پیش داشته باشد و این سختی در فصلهای آتی قابل مشاهده خواهد بود اما مقایسه این بحران با رکود بزرگ دهه ۱۹۳۰ به نظر نادرست است.
آینده نگر/ منبع:Moneycontrol
روزهای سخت کرونایی در دنیا یکی پشت دیگری طی میشود و آمارهای مربوط به مرگ و میر و افت بازارهای مالی هر روز اعلام میشود. دولتها از افت شاخصهای مالی، کاهش نرخ رشد اقتصادی و روزهای سخت پیش رو سخن میگویند و فعالان صنعتی از احتمال تحمل زیانهای کلان بهخصوص در بخش صنعت حملونقل هوایی و بخش تفریح و سرگرمی و هتلداری سخن میگویند. دولتهای کشورهای صنعتی افزایش نرخ بیکاری را مشکل این روزهای دنیا میدانند و بر این باورند نرخ بیکاری در امریکا و بریتانیا و شمار دیگری از کشورهای توسعهیافته در جریان بحران کرونا از نرخ بیکاری در جریان رکود اقتصادی دهه ۱۹۳۰ میلادی بیشتر است. برخی میگویند بحران مالی ناشی از همهگیری ویروس کرونا از بحران مالی سال ۲۰۰۸ بزرگتر است و برخی بزرگی تاثیرات منفی این بحران را با مجموع اثرات منفی بحران در سالهای ۲۰۰۸ و ۱۹۷۰ میلادی مقایسه میکنند. شماری هم پا را از این فراتر میگذارند و میگویند که دنیا در حال تجربه وضعیتی بدتر از رکود دهه ۱۹۳۰ میلادی است. حال سؤال اینجاست که رکود امسال اقتصاد دنیا واقعاً چه ویژگیهایی دارد و آیا میتواند بهشدت و بزرگی و آسیبرسانی بحران دهه ۱۹۳۰ باشد یا خیر؟
واقعیت این است که هنوز در مورد بزرگی بحران اقتصادی دنیا در جریآنهمهگیری ویروس کرونا اطلاعات دقیقی وجود ندارد. آنچه در حواشی این بحران وجود دارد سراسر نااطمینانی در مورد آینده است. نااطمینانی در مورد زمانی که ویروس کنترل میشود، زمانی که واکسنی برای مقابله با بحران به بازار میآید و زمانی که فعالیتهای اقتصادی دوباره از سر گرفته میشود. در حالت کلی میتوان اینطور بیان کرد که بزرگی بحران اقتصادی دنیا بستگی به دوره زمانی دارد که فعالیتهای اقتصادی تعطیل است و مردم برای مقابله با همهگیری ویروس در خانه قرنطینه هستند. اگر شیوع ویروس تا انتهای نیمه اول امسال محدود و کنترل شود، اقتصاد جهان از نیمه دوم سال رشد را آغاز میکند. رشدی تدریجی و با سرعتپایین که میتواند منافعش را در سال ۲۰۲۱ روی زندگی مردم نمایان سازد؛ اما اگر زمان کنترل بیماری به تأخیر بیفتد، بحران اقتصادی هم بزرگتر و اثرات منفی آنهم بیشتر میشود.
بحران پشت بحران
ایولین جک تحلیلگر بازارهای مالی در این مورد میگوید: زمانی که اقتصاد دنیا به دنبال یافتن نشانههایی از احیای اقتصادی بعد از پایان یافتن جنگ تجاری امریکا و چین، افزایش تنشهای بیثباتکننده ژئوپلیتیکی، کاهش قیمت کالاهای اساسی در بازار و در نهایت افت تقاضای مصرفی بود، بحران تازهای ایجاد شد که تمام امیدها را به ناامیدی تبدیل کرد. البته نه اینکه دنیا از احیای اقتصاد ناامید شده باشد ولی از اینکه بتواند در پس آن مشکلات روی آرامش و رونق اقتصادی را ببیند، ناامید شده بود.
همهگیری ویروس کرونا باعث اختلال در جریان عادی کالاها و افراد در جهان شد، نرخ رشد اقتصادی کشورها را متوقف کرد و انقباض اقتصادی را در بسیاری از کشورها ایجاد کرد. مسئلهای که میتواند برای ماههای آتی هم ادامه داشته باشد.
افت شاخصهای اقتصادی و نرخ رشد اقتصادی کشورها با همان سرعتی که ویروس در دنیا منتشر میشد، در میان کشورهای دنیا سرایت میکرد و باعث رنگ باختن امید سران اقتصادی و سیاسی جهان برای بازسازی اقتصاد بحرانزده جهان در اثر جنگهای تجاری قبلی شد. مطالعات ما نشان داده است که ماه مارس سال ۲۰۲۰ را میتوان زمان شروع جنگ جهان با ویروس کرونا نام نهاد. همان زمان که آمارهای ارائه شده باعث شد تا آغاز رکود اقتصادی دنیا هم ثبت شود. سازمان تجارت جهانی در ماه آوریل سال ۲۰۲۰ اعلام کرد در این سال ما شاهد کاهش ۱۳ تا ۳۲ درصدی حجم تجارت در دنیا خواهیم بود درحالیکه در جریان رکود اقتصادی سال ۲۰۰۸ میلادی-یعنی ۱۲ سال قبل- حجم تجارت در دنیا تنها ۱۳ درصد کاهش پیداکرده بود و در جریان رکود بزرگ دهه ۱۹۳۰ دنیا شاهد افت ۳۲ درصدی حجم تجارت بود.
ابعاد بحران بهتدریج مشخص میشود
ازآنجاکه این بحران هنوز تمام نشده است و فروپاشی اقتصادی در دنیا وسعت بیشتری پیداکرده است هر روز آمارهای تازهای در مورد افت نرخ رشد اقتصادی، کاهش هزینههای مصرفی، کاهش سرمایهگذاری و افت میزان تجارت در دنیا منتشر میشود و افزایش نرخ بیکاری هم معضلی است که میتواند آسیبهای جدی به همراه داشته باشد.
با توجه به این مسائل انتظار داریم اقتصاد دنیا روزهای سختی در پیش داشته باشد و این سختی در فصلهای آتی قابلمشاهده خواهد بود اما مقایسه این بحران با رکود بزرگ دهه ۱۹۳۰ به نظر نادرست است. حتی اگر شرایط اقتصادی دنیا وخیمتر شود و آمارها هم از روزهای سختتری در اقتصاد حکایت داشته باشند، ولی انتظار میرود بعد از پایان بحران همهگیری ویروس کرونا و بازشدن اقتصاد، بهسرعت روند بازسازی اقتصادی شروع شود. این در حالی است که آغاز بازسازی اقتصادی در دهه ۱۹۳۰ میلادی بهسرعت اتفاق نیفتاد و همین مسئله باعث شدیدتر شدن بحران و عمیقتر شدن آن شد.
نظام اقتصادی دنیا قویتر از دهه ۱۹۳۰ است
تفاوتی که وضعیت امروز اقتصاد دنیا با شرایط دهه ۱۹۳۰ دارد، قدرت بالاتر بانکهای مرکزی و ساختار محکمتر اقتصاد دنیا است. هماکنون بانکهای مرکزی و بانکهای بزرگ دنیا دارای حجم بالایی از سرمایهها هستند و ذخیره پولی کافی دارند به همین دلیل میتوان اینطور ارزیابی کرد که موتور اقتصادی دنیا در وضعیت خوبی قرار دارد و همهگیری ویروس کرونا باعث شد تا سوخت این موتور کم شود. هرزمانی که دوباره سوخت به موتور اقتصاد تزریق شود، موتور بازهم با سرعت به حرکت درمیآید و اقتصاد رشد میکند.
اما در سال ۱۹۳۰ میلادی، رکود اقتصادی دنیا بدترین رکود اقتصادی تاریخ دنیای صنعتی است. این رکود از سال ۱۹۲۹ میلادی شروع شد و تا سال ۱۹۳۹ میلادی ادامه پیدا کرد. نقطه آغاز این بحران زمانی بود که بازارهای سهام در امریکا سقوط کردند و میلیونها دلار از سرمایههای مردم در بازارها از بین رفت. بعدازاین اتفاق برای سالها میزان هزینههای مصرفی در امریکا در سطح پایینی قرار داشت و سرمایهگذاری با شدت کاهش پیدا کرد که نتیجه این مسئله افت تولیدات صنعتی در امریکا و افزایش روزافزون نرخ بیکاری بود.
در شرایط فعلی اقتصاد دنیا در وضعیت یخزدگی عمیق قرار دارد که بدون شک موقتی و تنها به دلیل تعطیلی اقتصادهای دنیا است. زمانی که دنیا راهی برای مقابله با بحران کرونا پیدا کند و فعالیتهای اقتصادی از سر گرفته شود، رشد هم در اقتصاد مشاهده خواهد شد. در یک سناریو روند احیای اقتصاد از فصل آخر سال جاری شروع میشود مسئلهای که میتواند باعث تأخیر در بازگشت اقتصاد به شرایط رشدی که قبل از همهگیری کرونا داشت، بشود. اما سناریوی بدی هم وجود دارد و آنهم ناتوانی دنیا در برابر این ویروس است. هرچه مدتزمان موردنیاز دنیا برای پیدا کردن راهحل برای کنترل ویروس کرونا بیشتر طول بکشد، بستر برای بحرانهای مالی و اقتصادی بیشتری فراهم میشود که معضلاتی جدی به همراه خواهد آورد.