شکاف بین صنعت و دانشگاه بیشتر شد؟
شکاف بین دانشگاههای ایران و بازار کار، مهمترین چالشی است که طی سالهای اخیر نهتنها حل نشده بلکه بر وسعت آن افزوده هم شده است. بحرانهای اقتصادی که در سال 97 شروع شده بود، سال 98 نیز تداوم یافت و حتی در برخی موارد شدت بیشتری هم گرفت تا آنجا که تورم تولیدکننده در بخش صنعت بالای 60 درصد باقی ماند و باعث شد اشتغالزایی در این بخش به حداقل ممکن برسد. هرچند آمارهای دولت میگوید نرخ بیکاری در پایان پاییز 98 در روندی کاهشی به 10.6 درصد رسیده اما آنچه از بررسیهای میدانی شهرکهای صنعتی مختلف و گفتوگو با فعالان بخش خصوصی به دست میآید، کاهش یا حداقل عدم تغییر میزان اشتغال در کارگاهها و کارخانههاست. در چنین شرایطی نیروی تحصیلکرده بعد از فارغالتحصیلی از دانشگاه، بازار کاری پیدا نمیکند که نتیجه این اتفاق هم در افزایش سهم بیکاری جوانان تحصیلکرده در نرخ کلی بیکاری است. آخرین گزارش مرکز آمار میگوید نرخ بیکاری جمعیت تحصیلکرده آموزش عالی در ایران طی پاییز 98 حدود 17.4 درصد بوده که نسبت به سال 97 حدود 1.2 درصد کاهش داشته است. این یعنی تقریباً یک میلیون و 252 هزار نفر بیکار در این بخش وجود دارد. این ارقام تا حدودی امیدوارکننده است اما آمار مهمتر در سهم تحصیلکرده ها از نرخ کل بیکاری است که نگرانی را قوت میبخشد؛ این میزان در پاییز 98 حدود 43.3 درصد برآورد شده که نسبت به سال 97 حدود 2.6 درصد بیشتر شده است. بحرانهای اقتصادی اجازه نداده تا دولت بتواند بودجه سال 99 وزارت علوم را آنطور که نیاز است، افزایش دهد. سخنگوی کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس گفته است که این میزان ۸.۵ درصد خواهد بود که نسبت به سال 98 حدود 5.5 درصد کمتر است. تحریمهای گسترده باعث شده درآمدهای نفتی دولت کاهش چشمگیری پیدا کند و توان صرف بودجه مناسب وجود نداشته باشد. ایران حدود 4 میلیون و 350 هزار نفر دانشجو دارد که 53 درصد از این تعداد مرد و 47 درصد زن هستند. عمده بیکاران تحصیلکرده تا مقطع کارشناسی درس خواندهاند. ایجاد بازار کار برای این افراد در حالی است که برخی کارشناسان به کیفیت آموزشهای داده شده در دانشگاهها نیز انتقاد دارند و معتقدند متناسب با نیاز اقتصاد ایران و جامعه ایرانی نیست. با همه اینها هنوز هم شرکت در کنکور سراسری و تلاش برای ورود به دانشگاههای معتبر دولتی برای دستیابی به شغل مناسب در آینده، در اولویت نسل جوان ایران قرار دارد.
ناامیدی از بهبود شرایط
با اینکه دولت اعلام کرده نرخ بیکاری در سال 98 روند نزولی نسبت به سال قبل از آن را تجربه کرده با این حال سهم بیکاری تحصیلکردههای دانشگاهی نهتنها کاهش نداشته بلکه بیشتر هم شده است. 43.3 درصد نرخ کل بیکاری را همین افراد تشکیل میدهند که به امید دستیابی به شغل مناسب وارد دانشگاه شده بودند. با توجه به اینکه پیشبینی میشود شرایط اقتصادی ایران در سال 99 نیز آنچنان بهبود پیدا نکند بنابراین تحصیلکردهها نیز نباید انتظار افزایش اشتغال برای خودشان را داشته باشند.
مشکل اصلی کاهش تولید است
جمشید پژویان/ اقتصاددان: بیکاری فارغالتحصیلان دانشگاهی یکی از مهمترین مسائل آموزش عالی ایران است و بعضاً گفته میشود بین صنعت و دانشگاه فاصله وجود دارد. در کشورهای توسعهیافته، برخی از صنایع بزرگ، خودشان دانشگاه تأسیس کردهاند تا بتوانند دانشجوهای مدنظرشان را تعلیم دهند و در نهایت در همان صنعت به کار بگیرند. این در حالی است که در ایران چنین ساز و کاری وجود ندارد. با همه اینها اگر صنعت یک کشور کارآمد باشد و تولید بالا داشته باشد، نیاز به نیروی تحصیلکرده، تکنيسین و ... هم به وجود میآید. لازمه این اتفاق هم مثبت بودن و بالندگی تولید ناخالص ملی است تا احتیاج به نیروی کار باشد و در کنار سرمایه، تولید هم انجام شود اما وقتی در ایران رشد اقتصادی منفی است، دیگر نمیتوان انتظار ایجاد شغل داشت. به خصوص اینکه ما به خوبی هم یاد نگرفتهایم تا از تحصیلکردهها یا نیروهای متخصصمان استفاده کنیم. بعضاً گفته میشود دانشگاههای ما رشتههای مختلفی تدریس میکنند که به کار اقتصادمان نمیآید اما اگر رشد اقتصادی مثبت باشد، صنایع در بخشهای مختلف فعال میشوند و آنزمان برای همین رشتههای به ظاهر ناکارآمد هم فضای شغلی ایجاد خواهد شد. بنابراین مهمترین مسئله، منفی بودن رشد اقتصادی و کاهش تولید است.