پروژه کمربند و جاده چین در سال 2019 با افت روبهرو شد و این کشور نتوانست تامین مالی را مانند سالهای قبل ادامه دهد. حتی در کشوری مثل پاکستان که همیشه نقشی مهم در این پروژه داشته هم اوضاع مثل قبل نیست، بماند که در برخی جاهای دیگر مانند کامبوج شکستهایی بزرگتر از راه رسیدهاند.
اکونومیست
اگر قرار باشد جایی در امتداد کمربند و جاده از سخاوتمندی چین منفعت برده باشد، آنجا پاکستان است. این کشور متحد واقعی چین به حساب میآید که بازوی غربی نسبتا ضعیف چین را برابر هند تقویت میکند. چینيها به دانشمندان پاکستانی روش ساختن بمب هستهای را یاد دادند. خودشان با شعاری میگویند که دوستی بین این دو کشور «فراتر از رشتهکوه هیمالیاست.» بنابراین با اینکه طبق نمودار، تامین مالی پروژه کمربند و جاده در همهجای جهان طی یک سال اخیر کُند شد، پاکستان جایی را به نظر میرسد که گویا این پروژه پایه طبیعی خود را پیدا کرده.
با اینحال، در مرکز تجاری کراچی، کارکنان 120 بنگاه چینی به موفقیت خیلی کمی دست پیدا کردهاند و به سختی سعی میکنند چیزی را آموزش دهند. الکس هو، کارمند بنگاهی از استان شژیانگ که پوشش پیویسی به کارخانهها میفروشد، میگوید که مسئولان پاکستانی میتوانستند کارهای خیلی بیشتری برای ارتقای این رویداد بکنند. به طور کل، مثال پاکستان به ما نشان میدهد که چین چقدر در سیاستگذاریهای حتی ابتدایی خارجی خود هم به مشکلاتی بر میخورد.
زمانی كه تصمیم کمربند و جاده در سال 2013 معرفی شد، نیازمند یک پروژه معرف خوب بود. پاسخ این نیاز كريدور اقتصادی چین-پاکستان (سیپیایسی) بود. لی کیکیانگ، نخستوزیر چین گفت که این كريدور یک برنامه اقتصادی دگرگونکننده است که «میتواند مردم را از شر زندگی عقبماندهای که دارند رها کند».
زمانبندی این پروژه هم خیلی خوب از آب درآمد. در سال 2013 یک دولت مردمی در پاکستان به سر کار آمدهبود که هدف و شعارش انجام پروژههای زیرساختی و حل مشکل قطعی برق وحشتناکی بود که در پاکستان وجود داشت. برچست قیمتی که به آن كريدور خوردهبود از 46 میلیارد به 60 میلیارد دلار رسید. برنامههای زیادی برای نیروگاه، جادهها و خطوط راهآهن طراحی شدند و بنادری هم راهاندازی شدند که باعث میشدند پاکستان از ابعاد زیادی مشابه سنگاپور شود.
ضعف سیاست بینالمللی
با اینحال، در همین حالی که چین مشغول ساختن نقطه اوجی در پاکستان بود، نتوانست زمینه سیاسی را در این منطقه به خوبی ایجاد کند. به طور مشخص هند اصلا روی خوشی به این داستان نشان نمیداد و بد نیست بدانید که هنوز هم به پروژه کمربند و جاده نپیوسته. جدای از آن هم اینقدر صحبت کردن از «كريدور» باعث شد که شاخکهای تندروهای واشنگتن تیز شود. از سال 2017 به این سو دولت ترامپ یک روایت جهتدار مشخص را ساخته: هدف اصلی كريدور اقتصادی چین-پاکستان، در اصل این است که چین میخواهد جایگاه راهبردی خاصی در زمینه پیوند به مناطق غرب دور در دریای عرب باز کند تا از این طریق مسیرهای جدید انرژی را ایجاد کرده و در اقیانوس هند غربی هم قدرتنمایی کند. آمریکاییها میگویند این پروژه در نهایت پاکستانیها را بدهکار چین کرده و به چین قدرت نفوذ زیادی در این کشور میدهد.
این نکته را هم نباید فراموش کرد که دولت چین در خواندن سیاست داخلی آمریکا خیلی درست عمل نکرد زیرا دولت عمران خان روی کار آمد و شعار تبلیغاتیاش مبارزه با فساد بود که شامل فسادهای موجود در پروژه كريدور اقتصادی چین-هند میشود. حزب عمران خان به زودی متوجه مشکلاتی اساسی در ترازهای پرداختی شد که یکی از عواملش همین كريدور بود زیرا باعث شدهبود تقاضای داخلی بالا رفته و به موجب آن نرخ ارز پاکستان رشد کرده و در واردات به مشکل بخورند. در سال 2018 این حباب ترکید و روپیه پاکستان افت ارزش پیدا کرد و اقتصاد این کشور به شدت کُند شد. خان در نهایتا به سراغ کمک چینیها رفت، اما شرایطی را هم برای این مسئله تعیین کرد.
به طور کل از زاویه دیگر هم اگر به این پروژه کمربند و جاده نگاه کنیم متوجه میشویم که تعداد ساختمانهایی که در حال تکمیلی عجولانه هستند بسیار بیشتر از ساختمانهایی است که تکمیل شدهاند و همین مسئله باعث شده که مثلا سال گذشته یک ساختمان مرتفع ریزش کرده و 28 کارگر را به کشتن دهد و این مشکلاتی است که پروژه برای کشور کامبوج پدید آورده. شاید اتفاقات بد سپری شدهباشند. سال پیش دولت کامبوج نهایتا به این مسئله واکنش نشان داد و جلوی خیلی از این اشکال جدید قماربازی را گرفت. شاید این حباب ترکیده باشد، اما این شهر زمان بیشتری برای بهبود نیاز دارد.
*اکونومیست/ ترجمه آینده نگر