براساس جدیدترین گزارش عملکرد رقابت صنعتی یونیدو (2019CIP)، ایران در سال 2017 (سال 1396) با امتیاز 0.062 در میان 150 کشور، رتبه 49 را به دست آورده است که در مقایسه با رتبه 53 در سال 2016 از عملکرد رقابت صنعتی بهتری برخوردار شد.
مرکز پژوهشهای مجلس، تحلیل عملکرد رقابتپذیری صنعتی در اقتصاد ایران را منتشر کرده است. هدف این تحقیق، ارزیابی و تحلیل روند زیر شاخصهای عملکرد رقابت صنعتی ایران و تحلیل تطبیقی با کشورهای منطقه و برخی کشورهای منتخب جهان است. روششناسی این مطالعه، تحلیل آماری بر پایه اطلاعات سری زمانی سازمان یونیدو است. جامعه آماری شامل بخش صنعت یا صنایع کارخانهای و پایه آماری نیز شامل دوره بلندمدت 2017 -1990 میلادی است.
براساس تعریف یونیدو، منظور از رقابتپذیری صنعتی، توانایی کشورها بر ای ماندگاری و افزایش حضور همزمان در بازارهای داخلی و بینالمللی است و این امر از طریق توسعه فعالیتهای صنعتی دارای ارزشافزوده بالاتر و ارتقای محتوای فناوری تحقق پیدا میکند.
شاخص عملکرد رقابت صنعتی (CIP) یکی از شاخصهایی است که یونیدو برای ارزیابی توان رقابت و عملکرد صنعتی اقتصادی مختلف مورداستفاده قرار میدهد و قدرت هر کشور در زمینه رقابت صنعتی با سایر کشورها در حوزه تولیدات صنعتی یا کارخانهای با عددی بین صفر تا یک اندازهگیری میشود. هرچه این عدد به یک نزدیکتر باشد نشانگر قدرت بیشتر آن کشور در زمینه عملکرد رقابت صنعتی است.
بین عملکرد صادرات صنعتی و رشد اقتصادی در کشورهای مختلف جهان همبستگی مثبت و قوی وجود دارد و معمولاً کشورهایی که از صادرات صنعتی و رشد صنعتی بیشتری برخوردارند، رشد اقتصادی در آنها بیشتر بوده است و بررسی آمار سری زمانی نرخ رشد GPP و نرخ رشد صادرات صنعتی 8 کشور دارای بیشترین میزان رشد اقتصادی طی سالهای 2016 -1990 از قبیل چین، میانمار، ویتنام، کامبوج و... مؤید این ادعاست.
براساس جدیدترین گزارش عملکرد رقابت صنعتی یونیدو (2019CIP)، ایران در سال 2017 (سال 1396) با امتیاز 0.062 در میان 150 کشور، رتبه 49 را به دست آورده است که در مقایسه با رتبه 53 در سال 2016 از عملکرد رقابت صنعتی بهتری برخوردار شد. براساس گزارش یونیدو، بیش از 65 درصد از محصولات صنعتی ایران در سال 1396، منابع محور یا RB بودند. محصولات با فناوری سطح متوسط (MT) با سهم 25.5 درصد در رتبه دوم و فناوری با سطح پایین (LT) نیز دارای سهم 7.9 درصد بود. سهم فناوریهای پیشرفته یا با سطح فناوری بالا (HT) حدود 0.9 واحد درصد بود که مهمترین چالش پیش روی تولید محصولات صنعتی کشور و نفوذپذیری در بازارهای بینالمللی محسوب میشود.
روند بلندمدت امتیاز و رتبه عملکرد رقابت صنعتی (CIP) ایران در دوره 2017 -1990 نشان میدهد که هرچند روند امتیاز عملکرد رقابت صنعتی ایران در بلندمدت صعودی بوده، اما در رتبهبندی دارای روند کاملاً نزولی بوده است و این امر حاکی از توسعه بخش صنعت در فضای اقتصاد داخل و پسرفت در مقایسه با کشورهای مختلف جهان است. میزان اثرگذاری ایران بر تجارت صنعتی جهان و نقشآفرینی در اقتصاد بینالملل در دوره بلندمدت موردبررسی، درمجموع دارای روند صعودی بود، اما فراز و نشیبهای این روند کاملاً وابسته به شرایط تحریم، فضای پسابرجام و... بوده است.
جایگاه ایران در ارزشافزوده صنعتی جهان طی دو دهه اخیر تقریباً افزایشی بود، اما دقیقاً از سال 1390-1391 با شروع تحریمها و تشدید آن، نقشآفرینی صنعت ایران در ابعاد جهانی بهشدت تنزل یافت و در سالهای 1396-1395 همزمان با فضای پسابرجام تا حدودی بهبود یافت و از افت بیشتری جلوگیری شد. براساس روند شاخص صنعتی سازی، شروع برنامه سوم توسعه نقطه عطف توسعه صنعتی در ایران بود که از سال 1379 به بعد روند صنعتی سازی یا صنعتی شدن ایران بهرغم کاهشی شدن در سالهای 2008 -2007 همزمان با بحران مالی غرب و تشدید تحریمها در سالهای 2012 -2011 درمجموع صعودی بود.
نکته قابلتأمل درروند سهم صادرات صنایع با فناوری متوسط و بالا در کل صادرات صنعتی ایران این است که در شرایط تحریم بهرغم کاهش در سهم صادرات صنعتی، سهم صادرات با فناوری متوسط و بالا با جهش افزایشی مواجه بود و این حاکی از آن است که تحریم نمیتواند مانع جدی سر راه صادرات صنعتی با سطوح فناوری بالا باشد. لذا این توصیه سیاستی بسیار حائز اهمیت است که در اجرای سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی باهدف افزایش تابآوری و مقابله با فشارهای تحریمی، موضوع تقویت صنایع با سطح فناوری بالا در برنامهریزیهای آتی مورد تأکید قرار گیرد.
در تحلیل تطبیقی امتیاز و رتبه عملکرد رقابت صنعتی(CIP) ایران با کشورهای منطقه و منتخب جهان، وضعیت ایران به کشورهای قطر و امارات متحده عربی نزدیک است و از عربستان سعودی، 12 رتبه پایینتر قرار دارد. کشورهای آلمان، ژاپن، چین، کره جنوبی و آمریکا پنج کشور اول در رتبه عملکرد رقابت صنعتی در دنیا هستند. کشورهای قابلمقایسه با اقتصاد ایران مانند ترکیه (امتیاز 0.13) مالزی(0.17) سنگاپور (0.26)، تایلند (0.15) و کره جنوبی (0.36) به ترتیب دارای رتبه عملکرد رقابت صنعتی 28، 21، 12، 27 و 4 هستند که در مقایسه با ایران که دارای رتبه 49 است، از میزان رقابتپذیری صنعتی بالایی در جهان برخوردارند.
در بحث توسعهیافتگی صنعتی یا شدت صنعتی سازی، کشورهای کره جنوبی، تایوان، سنگاپور، چین، ژاپن، تایلند و مالزی بهترین شرایط را دارند و شاخص شدت صنعتی سازی کشورهای کره جنوبی، تایوان و سنگاپور حدود 0.75 تا 0.85 است درحالیکه مقدار این شاخص برای اقتصاد ایران، حدود 0.50 است و این فاصله، شکاف بین سطوح فناوری در محصولات صنعتی تولیدشده در کشورها را نشان میدهد. در کشورهای سنگاپور، تایوان، کره جنوبی و ژاپن بین 55 تا 80 درصد ارزشافزوده محصولات صنعتی تولیدشده آنها دارای سطح فناوری متوسط و بالا است که این رقم برای ایران حدود 45 درصد است و این موضوع در سبد صادرات این کشورها نیز قابلمشاهده است.
سهم ارزشافزوده صنعتی در تولید ناخالص داخلی، شاخص مهمی در نشان دادن اندازه و جایگاه بخش صنعت آن کشور در میان بخشهای مختلف اقتصاد آن کشور است. سهم و نقش بخش صنعت در تولید ناخالص داخلی کشورهای چین، کره جنوبی، تایلند و مالزی در سال 2017 بین 20 تا 30 درصد است و این سهم برای کشورهای سنگاپور، هند و ترکیه حدود 17 درصد است این در حالی است که اندازه بخش صنعت ایران همانند کشورهای عربستان سعودی و آفریقای جنوبی، حدود 12.5 درصد است.
