اعتراضات مردم پاکستان به چه سمتی خواهد رفت؟

برای آزادی

اکونومیست

 رضوان احمد خودش را برای یک سفر دراز آماده می‌کند. 20ساله است و باید به شهر دیگری برود. لباس‌های گرم و مواد غذایی را به قدر کافی کنار گذاشته‌است. در مورد بقیه چیزها هم می‌گوید: «خدا می‌رساند». بیرون از جایی که او وسایلش را جمع می‌کند، مردان همه در صف ایستاده‌اند و نماز می‌خوانند. اما رضوان احمد کیست؟

احمد یکی از 50هزار نفر معترضی است که به رهبری فضل الرحمان دست به اعتراض زده‌است. جنبش الرحمان حدودا یک ماهی است که به اوج خود رسیده‌است. اما این جنبش چه درخواستی دارد؟ ظاهرا آنها یک خواسته بزرگ و مهم دارند: کناره‌گیری نخست‌وزیر پاکستان. آن‌ها می‌خواهند عمران خان از سمت خود کناره‌گیری کند. رضوان احمد که به دعوت الرحمان به خیابان‌ها آمده می‌گوید: «اگر همین الان هم الرحمان به ما بگویید فردا دیگر در خانه‌هایتان بمانید و بیرون نیایید، ما همین کار را می‌کنیم و بیرون نمی‌آییم. اما اگر بگویید یک سال دیگر همین‌طور در خیابان بمانید و به شهرهای دیگر بروید و اعتراض کنید، ما به او وفادار می‌مانیم.» 

جنبشی که الرحمان در پاکستان راه انداخته «راه‌پیمایی آزادی» نام دارد، جنبشی که با اعتراضات عراق و لبنان تفاوت‌های بسیاری دارد. اما این جنبش به خوبی نشان می‌دهد که چه قدرتی در خیابان وجود دارد. در حالی‌که فقط یک هفته از این جنبش در خیابان‌ها می‌گذشت، عمران خان به وحشت افتاد و به این نتیجه رسید که به زودی همه چیز از دست می‌رود. حالا آن دسته‌ای که مخالف عمران خان بوده‌اند به این فکر افتاده‌اند که چطور می‌توانند او را به عقب برانند. 

جنبشی برای پاکستان

الرحمان از همان روزهای نخست و حتی پیش از انتخابات با عمران خان مخالف بود. او در ابتدا می‌گفت این شخص کاملا با حمایت غربی‌ها به قدرت رسیده و بعد هم گفت رای دادن به او حرام است. وقتی هم که عمران خان رای آورد و به عنوان نخست‌وزیر پاکستان انتخاب شد، الرحمان گفت او پیروز نشده بلکه صرفا به کمک بقیه انتخاب شده و به نوعی از قبل هم قرار بود در این سمت مشغول به کار شود. در واقع او این شخص را دست‌نشانده می‌داند. اما او حرف‌های دیگری هم درباره عمران خان زده، برای مثال گفته این شخص، اقتصاد را به کلی ویران کرده‌است. اعتراضاتی که او رهبری می‌کرد بالاخره به اسلام‌آباد پاکستان رسید و سپس الرحمان اعلام کرد عمران خان باید در عرض 48ساعت از سمت خود کناره‌گیری کند. برخی از معترضان هم تهدید کردند که به پارلمان حمله می‌کنند. اما آقای عمران خان هنوز در دفتر کارش مشغول به کار است. جمعیت معترض هم هنوز در خیابان‌ها حضور دارند. هزاران پلیس و نیروی امنیتی به خیابان‌ها آمده‌اند و جمعیت را تماشا می‌کنند اما هنوز جرئت نکرده‌اند با معترضان درگیر شوند. 

الرحمان به عنوان رهبر این جنبش هر روز به دیدار مردم می‌رود و با معترضان گفت‌وگو می‌کند. او به آن‌ها می‌گوید که اعتراضات خود را در چه مسیری پیش ببرند. در بسیاری از مناطق هم، او توانسته قدرت را به دست بگیرد. سخنرانی‌های او هنوز هم در مسیری است که مردم را به جنبش‌های اعتراضی دعوت می‌کند. بسیاری از افراد هم به صورت داوطلبانه به خیابان‌ها آمده‌اند و اعتراض می‌کنند. 

اما آقای خان چه کرده‌است؟ او در این مدت تلاش کرده اعتراضات را دست پایین بگیرد. گاهی هم افرادی را که دست به اعتراض زده‌اند، تحقیر کرده‌است. در واقع او فضای تلخی را ایجاد کرده‌است. او حتی سعی دارد از گروه‌های دیگری که نزدیک به خودش هستند کمک بگیرد اما تاکنون موفق نشده کمک زیادی بگیرد. البته چند وقتی است که عمران خان هم موضع خود را تغییر داده و تلاش می‌کند برخورد ملایم‌تری داشته باشد. الرحمان هم جنبش را در قالبی راه‌اندازی کرده که می‌تواند در برخی موارد به ضررش تمام شود. برای مثال او به زنان اجازه نداده از خانه‌های خود بیرون بیایند و هم‌پای مردان دست به اعتراض بزنند. این مسئله‌ای است که باعث شده بسیاری از افراد با او مخالفت کنند. 

حالا عمران خان فقط از حمایت ارتش برخوردار است. به صورت رسمی هم کسی از او حمایت نمی‌کند. گروه‌های مخالف او هر روز بزرگ‌تر می‌شوند و دایره نفوذ خود را گسترده‌تر می‌کنند. این مسائل به ضرر عمران خان است. اما راه‌پیمایی آزادی هنوز هم نتوانسته قدرت را از عمران خان بگیرد. اکنون زمان آن رسیده که الرحمان و عمران خان هر کدام به دنبال احزابی باشند که با آنها همسو هستند و به نوعی برای خود اتحاد تشکیل بدهند. در واقع می‌توان گفت هرکدام عملکرد بهتری در این زمینه داشته باشند و اتحاد قوی‌تری را شکل بدهند در نهایت پیروز خواهند شد. پای مردم پاکستان به خیابان باز شده و آنها نسبت به وضعیت موجود معترض هستند. همین امر به تنهایی می‌تواند خطری بزرگ باشد که وضعیت آنها که در قدرت هستند را تهدید کند. آیا عمران خان از قدرت کناره‌گیری می‌کند یا این روند تغییر خواهد کرد؟ 

*اکونومیست/ ترجمه آینده نگر