ایران، شصت‌ویکمین کشور دنیا در شاخص خلاقیت

خلاقیت نداریم

مونا مشهدی رجبی، آینده نگر

 

خلاقیت کلید رشد اقتصادی و صنعتی هر کشور است. افراد خلاق و پویا می‌توانند با استفاده بهینه از فرصت‌های اقتصادی در کشور بالاترین بازده اقتصادی را ایجاد کنند و حتی خود زمینه‌ساز ایجاد این فرصت‌ها باشند. اما برای داشتن افرادی خلاق و توانمند در یک جامعه نیاز به شرایط و ابزارهایی هست. دانشگاه کورنل و مدرسه بازرگانی اینسید در پاریس مطالعه‌ای انجام دادند تا شرایط اقتصادی و زیرساختی کشورها و تأثیر آن روی سطح خلاقیت آنها را مورد مطالعه قرار دهند. برای تعیین شاخص خلاقیت در کشورها 80 فاکتور مورد بررسی قرار گرفته است که از جمله آنها می‌توان به فضای آموزشی، سطح زیرساخت‌ها، پیچیدگی فضای تجاری و در نهایت فضای سیاسی کشور اشاره کرد. در این گزارش آمده است: سیستم آموزشی کشور نقش بسزایی در پرورش انسان‌های خلاق دارد. در فضاهایی که کودکان بدون نگرانی از عواقب سؤالشان بتوانند سؤال بپرسند و برای سؤال‌های موجود در ذهنشان پاسخ پیدا کنند، خلاقیت با سرعت بالاتری رشد می‌کند. البته پیش از اینکه این فضا وجود داشته باشد باید زیرساخت‌های آموزشی و شهری و اجتماعی وجود داشته باشد. باید فرهنگ مدرسه‌روی در جامعه حاکم باشد و باید فرصت‌های مساوی در اختیار تمام ساکنان یک کشور وجود داشته باشد.

در این گرازش بر آن شدیم تا ضمن توضیحی کوتاه در مورد نحوه تهیه این گزارش اطلاعات کاملی در مورد کشورهایی که بالاترین شاخص خلاقیت را کسب کردند و کشورهایی که در انتهای فهرست خلاقیت قرار دارند ارائه دهیم و جایگاه ایران را در میان کشورهای دنیا بررسی كنیم. این گزارش 15 سال است که به طور مستمر تهیه می‌شود و هدف اصلی از تهیه آن تلاش برای ارتقای جایگاه کشورها از نظر خلاقیت ذکر شده است.

 

برندگان و بازندگان یک سال اخیر

در میان 20 کشور اول این فهرست کشور کره جنوبی توانسته است نزدیک‌ترین جایگاه را به 10 کشور برتر داشته باشد. چین که طی 5 سال اخیر همواره ارتقای جایگاه را تجربه کرده است در سال جاری هم همین وضعیت را ادامه داد. چین تنها کشور دنیا است که در رده کشورهای در حال توسعه و با سطح درآمد متوسط قرار دارد و در میان 30 کشور برتر دنیا از نظر شاخص خلاقیت جای گرفته است.

در سال 2019 میلادی کشورهای ساحل عاج، مقدونیه، فیلیپین، بورکینافاسو و بلاروس بیشترین افزایش را در شاخص تجربه کردند. در این سال شاخص خلاقیت کشور ساحل عاج 5.6 واحد رشد کرد و شاخص کشورهای فیلیپین و بورکینافاسو به ترتیب 4.6 واحد و 4.4 واحد رشد کرد. کشورهایی که بیشترین کاهش را در شاخص شاهد بودند عبارت‌اند از کرواسی با تجربه 2.9 واحد کاهش، قطر با تجربه 2.7 واحد کاهش، نیجر با تجربه 2.5 واحد کاهش، ماداگاسکار با تجربه 2.4 واحد کاهش و بلغارستان با تجربه 2.3 واحد کاهش.

اما علاوه بر تغییر شاخص خلاقیت طی یک سال اخیر تغییر جایگاه کشورها هم نکته مهمی بود که در این گزارش مد نظر قرار گرفت. در این سال جایگاه کشور مقدونیه 25 پله نسبت به سال قبل رشد کرد این کشور در صدر فهرست کشورهایی قرار گرفت که بیشترین رشد را شاهد بودند. ساحل عاج 20 پله، فیلیپین 19 پله و گرجستان 11 پله ارتقای جایگاه را تجربه کرد. در طرف مقابل ماداگاسکار رکورددار بالاترین میزان افت جایگاه بود و شاهد 15 پله کاهش جایگاهش در یک سال اخیر بود. جایگاه کشور قطر 14 پله، جایگاه عمان 11 پله و جایگاه مولداوی 10 پله تنزل یافت.

 

کشورهای صدر جدول کدام‌اند

طبق گزارش سال 2019 میلادی کشور سوئیس به عنوان کشوری که بالاترین شاخص خلاقیت را دارد معرفی شد. شاخص خلاقیت در این کشور در سال جاری برابر با 67.2 بود که 1.2 واحد نسبت به سال قبل کاهش داشت ولی همچنان بیش از دیگر کشورهای دنیا بود. لازم به ذکر است حداکثر شاخصی که تعریف شده است برابر با 100 است ولی هیچ کشوری حتی نزدیک به وضعیت ایده‌آل یعنی 100 هم نیست.

دومین کشور این فهرست سوئد است که شاخص خلاقیتش برابر با 63.7 است و با تجربه 0.6 واحد افزایش شاخص نسبت به سال قبل توانسته است از جایگاه سوم به جایگاه دوم ارتقای جایگاه بدهد.

کشورهای امریکا و هلند و بریتانیا در این مطالعه جایگاه سوم تا پنجم را به خود اختصاص داده‌اند. امریکا توانسته است جایگاه خود را طی یک سال 3 پله ارتقا دهد و و هلند با تجربه افت 2 واحدی در شاخص خلاقیت از جایگاه دوم در سال 2018 به جایگاه چهارم در سال 2019 رسید.

کشورهای فنلاند، دانمارک، سنگاپور، آلمان، اسرائیل، کره جنوبی، ایرلند، هنگ‌کنگ، چین و ژاپن در این رده‌بندی جایگاه ششم تا پانزدهم را به خود اختصاص داده‌اند. ژاپن در سال گذشته جایگاه 13 جدول را داشت و امسال دو پله تنرل جایگاه داد ولی چین با تجربه 3 پله ارتقا توانست از جایگاه 17 دنیا در سال 2018 به جایگاه 14 در سال جدید برسد.

 

کشورهای انتهای فهرست کدام‌اند

در انتهای این فهرست کشور یمن واقع شده است که جایگاهش نسبت به سال قبل 3 پله تنزل یافت. شاخص خلاقیت در این کشور در سال 2019 میلادی برابر با 14.5 بود که با توجه به شرایط جنگ و بحران‌های زیادی که در این کشور وجود دارد قابل پیش‌بینی بود. مشکلات ناشی از جنگ و بحران سلامتی و انسانی در این کشور در سال‌های اخیر بسیاری از مردم را درگیر کرده است و سازمان‌های جهانی در مورد تبعات درازمدت این بحران‌ها هشدار داده‌اند. کشور برونئی در جایگاه بعدی قرار دارد ولی این کشور در سال گذشته در گزارش‌ها نبود. بررسی دیگر کشورهای انتهایی این فهرست نشان می‌دهد که اغلب کشورها، بحران‌زده وجنگ‌زده‌اند. کشورهایی از قبیل زیمبابوه که در سال‌های اخیر با چالش‌های زیادی از نظر اقتصادی روبه‌رو بوده است و کشورهای فقیر افریقایی که با توجه به کمبود امکانات در آنها می‌توانستیم این جایگاه را انتظار داشته باشیم.

 

ایران در کجای این فهرست است

طبق این گزارش در میان 139 کشور مورد مطالعه ایران جایگاه 61 را دارد. شاخص خلاقیت در ایران در سال 2019 برابر با 34.6 اعلام شده است که نسبت به سال قبل 1 واحد رشد کرده است. ایران در سال گذشته جایگاه 65 دنیا را داشت و طی یک سال توانسته جایگاه خود را 4 پله ارتقا دهد. در این جدول جایگاه ایران تقریباً مشابه کشورهای کویت و مقدونیه و مولداوی و صربستان است. کشورهای اروگوئه و افریقای جنوبی و ارمنستان و قطر هم وضعیتی تقریباً مشابه ایران دارند. ارتقای جایگاه ایران در یک سال گذشته و در شرایطی که فشار اقتصادی ناشی از تحریم‌ها هر روز بیشتر شده است مسئله‌ای است که باید مد نظر قرار گیرد. طبق این گزارش با توجه به شرایط حاکم بر اقتصاد ایران، ارتقای چهارپله‌ای در رتبه شاخص خلاقیت در دنیا نشان از تلاش زیاد و سرمایه‌گذاری‌های کلان در این زمینه دارد.

طبق این گزارش اصلی‌ترین عامل ضعف در کشورهای اطراف ایران در فهرست را می‌توان ضعف زیرساختی دانست. در این کشورها سرمایه‌گذاری لازم برای توسعه زیرساخت‌ها انجام نشده است. هم زیرساخت‌های شهری و اجتماعی نیازمند جذب سرمایه بیشتر است و هم زیرساخت‌های آموزشی باید توسعه پیدا کند. ساخت جاده و مدرسه برای شهرهای کوچک و کم‌جمعیت مسئله‌ای است که باید در این کشورها در نظر گرفته شود زیرا این کشورها تقریباً در میانه فهرست 129 کشور مورد مطالعه قرار گرفته‌اند.