هرچه سطح آب اقیانوسهای جهان بالا برود، بدترین وضعیت نصیب ابرشهرهای آسیایی میشود؛ شهرهایی که ساحلشان آسیبپذیر است و انتقال جمعیت چند میلیونیشان هم بسیار مشکل است.
آینده نگر/منبع: نیکی ایژن ریویو/جیمز کربتری، استادیار سیاست عمومی در دانشگاه سنگاپور
اغلب گفته میشود که نبرد برای نجات زمین از گرمشدن را باید در آسیا دنبال کرد، یا بشر میبَرد یا میبازد. اما اخیرا با نمونههای واضحی از این نبرد مواجه شدهایم که ابرشهرهای آسیایی را هدف گرفتهاند: تهدید شهرها به خاطر بالا آمدن آب. در همین راستا، سخنان نخستوزیر سنگاپور را هم شنیدیم که با تفصیل توضیح داد چه برنامههای پرهزینه و عظیمی قرار است برای پیروزی در این نبرد در سنگاپور به اجرا دربیاید. بر اساس این برنامه صد میلیارد دلاری، سنگاپور در قرن آینده میخواهد اقدامات لازم را برای حفظ خودش از بالا آمدن سطح آب انجام بدهد؛ و حتی احداث دیوارهای عظیم آبگیر در اطراف سنگاپور هم در دست بررسی است.
همزمان با اعلام این برنامههای سنگاپور، خبر مهم دیگری در مورد ابرشهرهای آسیایی و خطر زیر آبرفتن آنها مورد توجه قرار گرفت: پایتخت اندونزی دارد از جاکارتا به مکان جدیدی در جزیره بورنئو منتقل میشود. مقامات اندونزی به این نتیجه رسیدهاند که دیگر جایی برای تعلل وجود ندارد و جاکارتا در خطر جدی زیر آبرفتن است. اما این تصمیم، یک جنبه دیگر هم دارد. مقامات اندونزی میدانند که جاکارتا به عنوان پایتخت باعث توسعه اقتصادی عظیم جزیره جاوا شده و حالا وقت آن است که این امتیاز به نقاط دیگر (یا همان جزایر دیگر) هم برسد. در مرحله کنونی، ظاهرا قرار بر این نیست که ده میلیون جمعیت ساکن جاکارتا جابهجا شوند، بلکه فقط دولت قرار است از آنجا برود.
همزمانی این دو خبر باعث میشود وضعیت اندونزی و سنگاپور را در کنار هم بررسی کنیم. واقعیت این است که سنگاپور حاضر است برای نجات خودش هرقدر که لازم باشد خرج کند و البته منابع مالیاش را هم در اختیار دارد. اما اندونزی و بسیاری از اقتصادهای در حال توسعه دیگر عملا نمیتوانند از بابت خرجکردن مثل سنگاپور عمل کنند. دست آنها خیلی بسته است. بنابراین، الگویی که اندونزی به دنبالش است - یعنی دور کردن جمعیت شهری از سواحل- برای بسیاری از شهرهای آسیایی منطقیتر به نظر میرسد.
یک مشکل در مورد استراتژیهای انتقال شهرها این است که تغییرات سطح آب دریاها را نمیتوان به صورت دقیق پیشبینی کرد. هیئت میان دولتی تغییرات آب و هوایی که از سوی سازمان ملل به بررسی سناریوهای مختلف تغییرات اقلیمی میپردازد، پیشبینی کرده که سطح آب اقیانوسها احتمالا در قرن حاضر به اندازه نیم متر افزایش پیدا خواهد کرد. اما این یک دیدگاه بسیار محتاطانه است. کارشناسان زیادی هستند که معتقدند گرمایش اقیانوسها با سرعت یخها را آب خواهد کرد و تبعات بسیار بدتری را در آینده نزدیک به همراه خواهد آورد.
آنچه که امروزه در جهان میبینیم این است که کنترل گرمایش زمین به هدفی دستنیافتنی بدل شده و حالا سیاستمدارانی مثل رهبران سنگاپور عملا دارند برای بدترین سناریوهای آب و هوایی آماده میشوند. حتی ترمینال جدید در فرودگاه چنگی سنگاپور هم با ارتفاع ۵.۵ متری از سطح دریا ساخته میشود. واقعیت این است که هرچه سطح آب اقیانوسهای جهان بالا برود، بدترین وضعیت نصیب ابرشهرهای آسیایی میشود؛ شهرهایی که ساحلشان آسیبپذیر است و انتقال جمعیت چند میلیونیشان هم بسیار مشکل است. این وضع در کشورهای مختلف آسیایی قابل مشاهده است. مثلا در هند، شهرهایی مثل بمبئی، کلکته و چنای (مدرس سابق) در خطر جدی زیر آبرفتن قرار دارند. شهرهای آسیایی دیگر مثل بانکوک (تایلند)، داکا (بنگلادش)، کراچی (پاکستان) و مانیل (فیلیپین) هم وضع چندان بهتری ندارند.
برخوردی که کشوری مثل سنگاپور در مواجهه با این سناریوی آب و هوایی خطرناک دارد، شامل تزریق پول برای مقابله با غرقشدن شهر است. اما برنامههای مشابه برای نجات سایر ابرشهرهای آسیایی اصلا کافی نیست. سیاستمداران وظیفه دارند که درباره تهدید زیر آبرفتن ابرشهرهای آسیایی اطلاعرسانی کنند و به دنبال چاره برای نجات آنها باشند. تهدید غرقشدن شهرها فقط شامل حفاظت از شهر در مقابل بالاآمدن سطح آب نمیشود، بلکه چارهجویی برای تقویت سیستمهای فاضلاب شهری هم در آن اهمیت زیادی دارد. بخشهای بانکداری و بیمه هم در همین راستا باید برای مقابله با چالشهای آینده آماده باشند.
متاسفانه احتمال اینکه تمام این گامها بهموقع برای نجات ابرشهرهای آسیایی برداشته شوند خیلی بالا نیست. از لحاظ تئوریک، تخصیص اعتبار به زیرساختها و انرژیهای تجدیدپذیر برای کشورهای در حال توسعه مهم به نظر میرسد اما معمولا روند اجراییشدن این برنامهها کند است. این مسئله در شرایطی که این کشورها با تغییرات بسیار سریع آب و هوایی مواجهاند، خودش را بیشتر نشان میدهد.
به هر حال، نباید فراموش کرد که ابرشهرها موتور اقتصاد جهانی هستند. مراکز شهری آسیا را یکشبه نمیتوان تغییر داد و جلوی روندهایی مثل مهاجرت جمعیت روستایی به شهری در کشورهایی مثل هند را هم نمیتوان گرفت. در چنین شرایطی، کاری که کشوری مثل اندونزی میخواهد انجام دهد - یعنی افزایش مساحت شهرهای کنونی برای دور کردن آنها از آب و ساخت شهرهای جدید در فاصله منطقی از آب- احتمالا اجراییترین گزینه خواهد بود.