نامزدهای ریاست جمهوری آمریکا حتی از حزب دموکرات هم نظراتی نسبتاً مشابه با ترامپ در مورد چین دارند و بنابراین چین باید برنامه درازمدتی برای مقابله با مشکل تجاری با آمریکا داشته باشد
آینده نگر/ منبع: نیویورک تایمز
دونالد ترامپ رئيس جمهور آمریکا که مدت زیادی است جنگ تجاری تعرفهای با چین را به راه انداخته، اخیراً اعلام کرد قصد دارد این تعرفهها را شامل کالاهای بیشتری هم بکند. اگر این تهدید عملی شود، ده درصد تعرفه روی واردات سیصد میلیارد دلاری آمریکا از چین اعمال خواهد شد و آن وقت هزینه ارسال هر کالای چینی به آمریکا- از قطعات خودرو گرفته تا کفش و جدیدترین گجتها- به شدت بالا میرود.
طبیعی است که چین بخواهد به این تصمیم واکنش نشان بدهد و درواقع تلافی کند. وزارت بازرگانی چین که مدت زیادی است در حال مذاکره با آمریکا در خصوص مسئله تعرفههاست و سیاست تجاری چین را تعیین میکند، اعلام کرده که برای حفظ منافع کشور و مردم در مقابل این تهدید، اقدامات لازم را انجام خواهد داد. اما پرسش این است که چطور چین میتواند این کار را انجام بدهد؟ واقعیت این است که یک مانع بسیار جدی در این راه پیش روی چین است: خود اقتصاد چین که رشدش هم کند شده است. واردات چین از آمریکا کمتر از واردات آمریکا از چین است، بنابراین سیاست تعرفه دربرابر تعرفه نمیتواند کارساز باشد و همچنین چین بیشتر از آمریکا در این جنگ ضرر خواهد کرد. بخش اعظم تجارت بین چین و آمریکا شامل محصولات کشاورزی مثل دانه سویا میشود. اما کالاهای تخصصی مثل قطعات آمریکایی برای تلفنهای هوشمندی که چین میسازد و همچنین هواپیماهای بوئینگ که چین وارد میکند نیز در این میان اهمیت زیادی دارند.
اگر چین بخواهد تلافی تعرفهها را سر امریکا دربیاورد باید چه کار کند؟ یکی از راهها این است که اعلام کند کالاهای آمریکایی را تحریم کرده و از خرید هواپیماهای بوئینگ هم اجتناب کند. چین همچنین میتواند ارزش واحد پولش را پایین بیاورد تا تأثیر تعرفههای آمریکا را کاهش بدهد. این کار باعث میشود شرایط برای کسب و کارهای آمریکایی در چین سخت شود. کار دیگر هم این است که چین بر بخشهای اصلی زنجیره تأمین جهانی اعمال نفوذ کند و بازار را تحت کنترل بگیرد. این کار مثلاً در مورد فلزات خاکی کمیاب قابل انجام است چون چین در مورد استخراج آنها مونوپولی دارد.
احتمالش هست که چین به تدریج یکی از راههای ذکرشده را عملی کند. واحد پول چین (رنمینبی) با کاهش ارزش مواجه شده. سهام شرکتهایی که فلزات خاکی کمیاب استخراج میکنند بالا رفته و در مقابل، سهام شرکتی مثل بوئینگ در قیاس با بازار، بیش از اندازه کاهش پیدا کرده. اینها همه نشانههایی برای تحلیل اوضاع و اقدام احتمالی چین در مقابل آمریکاست. اما در عین حال، هریک از راههای ذکرشده باعث ایجاد دردسرهای جدی برای چین هم هستند. مهمترین دردسر این است که اقتصاد چین کند شده و در پایینترین سطح رشد خود در ۲۷ سال اخیر به سر میبرد. آنچه که چین به سمتش نشانه گرفته ممکن است کمانه کند و به سمت کارخانهها و کارگران خودش برگردد.
مقامات چین اخیراً به این نکته اشاره کردهاند که مقابله با کندی رشد اقتصاد این کشور، مهمترین اولویت در حل مسئله جنگهای تجاری با آمریکاست؛ به خصوص از این جهت که به نظر میرسد جنگ تجاری با آمریکا تا ماهها و سالها بعد ادامه داشته باشد. سونگ گوایو قائممقام مرکز مطالعات آمریکا در دانشگاه فودان در این خصوص میگوید: «چین باید برنامههای درازمدتی داشته باشد و بیشتر روی خودش متمرکز شود چون در حال حاضر راهی برای اعمال تغییر واقعی در مناسبات تجاری آمریکا و چین وجود ندارد. بنابراین انجام اصلاحات داخلی میتواند موثرتر باشد.»
در این میان، برخی سیاستهای جدید هم در چین در پیش گرفته شده. مثلاً اینکه بانک مرکزی چین اجازه داده پول بیشتری به سمت پروژههای زیرساختی در این کشور سرازیر شود. این کار معمولاً راهکاری برای تقویت رشد است اما حالا ممکن است به کوه بدهیهای ملی چین اضافه کند. مسئله دیگر این است که چین نیاز دارد به اینکه تقاضای داخلی را افزایش بدهد تا در مقابل چالشها و ریسکهای جدید اقتصادی قویتر باشد. مقامات چینی علاوه بر تاکید روی این مسئله، پیشنهاد دادهاند که بانک مرکزی پول بیشتری به سیستم تزریق کند تا دولتهای محلی قادر به تاثیرگذاری روی اقتصاد بشوند. این یعنی استراتژی ملی چین باید تغییر کند.
نکته دیگری که از طرف رهبران چین مورد توجه قرار دارد این است که وابستگی چین به برخی کالاهای آمریکایی باید کم شود. آنها به دنبال مناسبات تجاری جدید با کشورهایی مثل کره جنوبی و ژاپن هستند و میخواهند موانع تجاری با کشورهای دیگر را هم کم کنند. معاهداتی در جریان است تا راه واردات کالاهای کشاورزی از کشورهایی غیر از آمریکا به چین را هموار کند. مثلاً واردات جو از روسیه در همین راستا مورد توجه قرار گرفته است.
این استراتژی ریسک زیادی دارد، به خصوص اگر جنگ تجاری مدت بیشتری ادامه پیدا کند. چین هم در این راه کمقدرت نیست چون به پساندازهای مردم در بانکهای دولتی و نیز به حجم زیادی از ارز دسترسی دارد. در این میان، رهبران چین منتظر برگزاری انتخابات آینده ریاست جمهوری آمریکا هم هستند تا ببینند ترامپ بر سر کار میماند یا نه. اما مسئله این است که سایر نامزدهای ریاست جمهوری آمریکا حتی از حزب دموکرات هم نظراتی نسبتاً مشابه با ترامپ در مورد چین دارند و بنابراین چین باید برنامه درازمدتی برای مقابله با مشکل تجاری با آمریکا داشته باشد.