اینکه نمایندههای یک مجلس روبهروی هم بنشینند و با هم بحث کنند، یا در کنار هم نشسته، حرفهایشان را به شخصی سوم بزنند، در نحوه تصمیمگیری آنها فرق دارد؟ برای آشنایی بیشتر با این بحث حتما این تحلیل از شکل ساختمان پارلمانهای جهان را بخوانید.
ترجمه: نسیم بنایی/ آینده نگر / منبع اصلی: اکونومیست
ماه آوریل بود که اعضای پارلمان انگلستان درباره اصلاحیه مالیات بحث میکردند که آب از یک لوله شکسته وارد مجلس عوام شد. این مسئله اصلا جای تعجب نداشت. کاخ وستمینستر در سال 1870 ساخته شد و سالها است که لولهکشی فرسوده دارد. مشکلات سازهای و برقی هم دارد. اعضای پارلمان هم با خنده به بحث خود ادامه دادند، اما جاستین مدرز، که عضوی از حزب کارگر در مجلس است، میگوید که این مسئله نمادی از این است که بسیاری از مردم هم پارلمان را به عنوان چیزی مصیبتزده میبینند.
چند سال دیگر اعضای این مجلس باید جای خود را عوض کنند، البته سیاستمداران زیادی در جهان همین وضعیت را دارند. همین امسال بود که مجلس کانادا از بلوک مرکزی پارلمان به مدت ده سال نقل مکان کرد. اعضای پارلمان اتریش هم در کاخ هافبورگ وین ملاقات میکنند تا بازسازی ساختمانشان به پایان برسد. سیاستمداران هلندی هم آماده این هستند که ساختمان هشتصد ساله بیننهاف را ترک کنند. همین داستان در مصر، جامائیکا، تایلند و اوگاندا هم در حال وقوع است.
هریک از این کشورها هم طرحهای مشخصی برای ساختن ساختمان جدید خود دارند، که این طرحها هم به فرهنگ آن کشور و ایدهآلهای مردمش بازمیگردد. البته شباهتها بیشتر از تفاوتها هستند. به استثنای جامائیکا که قصد دارد مجلس خود را مانند یک استادیوم بسازد، باقی کشورها تا حد زیادی به کلیت معماری ساختمان قدیمی مجلس خود وفادار ماندهاند. زمانی که وضعیت کانادا و بریتانیا را نگاه میکنیم متوجه میشویم که گویا تا حد بسیار زیادی تلاش شده تا شباهتهای بسیار زیادی حتی در ساختمانهای موقت رعایت شود. بسیاری میگویند که انگلیسیها احتمالا در نهایت حتی همان رنگها را هم پیادهسازی کنند.
*سیاست ساختمانی
این کشورها فرصت تغییر روشهای سیاسی خود را از دست میدهند. اگر ساختمانهای پارلمان در جهان را با هم مقایسه کنیم، متوجه میشویم که گرچه شکل این ساختمان، عملکرد داخلی آن را تغییر نمیدهد، اما بر آن تاثیرگذار است. اگر ساختمان را به شکلی خاص بسازیم و افراد را به شکلی خاص مقابل هم قرار دهیم تا بحث کنند، قطعا بر نحوه بحث کردن آنها تاثیر خواهیم گذاشت.
همانطور که در تصویر میبینید، دو معمار معروف، ساختمانهای پارلمانهای جهان را به پنج دسته مختلف تقسیم کردهاند. مجلس عوام نیمکتهایی مقابل هم دارد و مستعمرات قدیمی بریتانیا مانند جامائیکا و اوگاندا هم همینطور هستند. آمریکا و بسیاری از کشورهای اروپایی در مجلس خود از یک شکل پروانهای استفاده میکنند که به آن نیمچرخه هم میگویند. اگر دو حالت اول را با هم ترکیب کنیم به شکل سوم، یعنی نعلی یا Uشکل میرسیم که در ایرلند و کنیا استفاده میشود. چهارمین دسته که یک دایره است، نادرتر است که در ایالت آلمانی راین شمالی استفاده میشود. پنجمین حالت هم حالت چینی و روسی است که شبیه یک تئاتر یا یک کلاس درس قدیمی است.
هیچیک از دو شکل اول برای سیاست ساخته نشدهاند. مجلس عوام انگلستان در اصل یک کلیسا بوده است. در اواسط قرن شانزدهم، اعضای پارلمان وارد کلیسای سنت استفان شدند. زمانی که این ساختمان در قرن نوزدهم به یک مجلس تبدیل شد، طرح آن حفظ شد. مهمترین نیمدایره در مجلسها، شورای ملی فرانسه است که در سال 1798 در بوربون ایجاد شد. این شکل از مجلس تحت تاثیر دانشکده جراحی در پاریس قرار دارد.
در سال 1941، مجلس عوام توسط بمب نابود شد. دو سال بعد، نخست وزیر این کشور، وینستون چرچیل، گفت که این ساختمان باید دقیقا به همان شکلی که بوده ساخته شود. او میگفت که نظریهپردازان سیاسی، نیمدایرهها را دوست دارند، اما این شکل از مجلس باعث میشود که سیاستمداران دائما به گروههای مختلف سُر بخورند. برای اینکه احزاب قدرتمند و مستقل از هم باقی بمانند، باید نیمکتهایی مقابل هم داشته باشیم. البته چرچیل میگفت این ساختمان باید حتيالامکان کوچک هم باشد، تا احتمال وقوع بحثهایی تند و داغ را بسیار بالا ببرد.
حال که گویا این شکل ساختمان بر سیاست تاثیر بسزایی دارد، بهتر است که آن را جدیتر بررسی کنیم.