تحریمها همچنین باعث شده تا برای نقل و انتقالات مالی به صرافیها رو بیاوریم. در شرایط عادی طبیعتاً انجام دادن نقل و انتقالات مالی از طریق بانكها انجام میشود كه هزینههای كمتری دارد. اما به هر حال روابط ما با دنیا هیچوقت عادی نبوده است، همیشه مجبور بودهایم معاملات بانكی را به طرق غیرمتعارفتری انجام دهیم.
آینده نگر/ كامران ندري، عضو هیئت علمی پژوهشکده پولی و بانکی
شرايط تحريم براي روابط بانكي بینالمللی ايران مشكلات خاصي را ايجاد كرده است. اما روابط بانكي بینالمللی ايران در شرايط عادي هم نياز به اقداماتي دارد تا بانكهای بينالمللي را مجاب به ايجاد روابط مالي با ايران كند. بانكهای ما بايد در چارچوب روابط و مقررات بینالمللی عمل بكنند. يعني بايد آن درجه از شفافيت و افشاي اطلاعات كه روابط بینالمللی ما را به انجام آن ملزم میكند، بپذيريم، در غير اين صورت نميتوانيم با بانكهای خوب دنيا كار كنيم. البته اين ارتباطات دوطرفه است يعني اینطور نیست که فقط بانكهای ما ملزم به شفافيت باشند، بلكه از آن طرف بانكهای خارجي هم بايد در افشاي اطلاعات بانكي مربوط به تراكنشها همكاري كنند. اگر اين شفافيت از جانب هركدام از بانكهای دو طرف وجود نداشته باشد، طرف ديگر میتواند روابط مالي را محدود كند. نكته بعدي اين است كه فعاليتهای بانكي نسبتاً پرريسك هستند و بانكهای بینالمللی براي انجام اين فعاليتها از خطوط اعتباري مطمئن استفاده میكنند. مخصوصا اگر روابط بين بانكي فراتر از نقل و انتقال منابع باشد و بخواهيد از امكانات مالي استفاده كنيد، طرف مقابل بايد اطمينان لازم را از سلامت نظام بانكي ما به دست آورد. آنها منابع خود را فقط در اختيار خطوط اعتباري سالم قرار میدهند. در شرايط عادي اگر خطوط اعتباري معتبر و شفاف را در نظام بانكي خود نداشته باشيم، امكان برقراري ارتباط دوطرفه بين موسسات مالي كاهش میيابد يا هزينه ارتباطات مالي بالا میرود. يعني ممكن است ارتباطات مالي برقرار باشد اما به دليل ريسك بالايي كه متوجه طرف مقابل میشود هزينه روابط افزايش میيابد.
با همه اين احوال، اكنون ما در شرايط عادي نيستیم و تحريم، موقعيت حاد و خاصي را براي ما ايجاد كرده است. طبعاً روابط مالي ما تحت تاثير تحريم قرار دارد. در اين موقعيت، به نظر میرسد كه ما بايد از طرقي غير از راههای رسمي، فعاليتهای بانكي بینالمللی خود را دنبال كنيم. البته اين به معناي اين نيست كه ما كل نظام بانكي خود را درگير روابط غير رسمي كنيم. بلكه بايد بخشي از نظام بانكي را كه حدود 20 تا 30 درصد آن را شامل میشود، درگير روابط غيررسمي كنيم تا در اين شرايط هم ارتباطات خود را با بانكهای بینالمللی ادامه دهيم. به هر حال ما در شرايط تحريم نميتوانيم در چارچوب ضوابط و مقررات عمل كنيم، بنابراين میتوان محتاطانه فعاليتهای غير رسمي بانكي را دنبال كرد. البته اينكه اين معاملات غيررسمي دقيقا به چه طريقي انجام میشود مشخص نيست و اين را بايد از آنهايي كه دستي بر آتش دارند و به صورت عملي با اين مراودات بانكي درگيرند، پرسيد.
فراموش نكنيم كه اين فعاليتهای بانكي غير رسمي در دنيا و كشورهاي سرمايهدار هم بسيار متداول است. در نظامهای اقتصادي بزرگ نيز همه چيز شفاف و روشن نيست و خيلي از كشورهاي دنيا هم به خاطر بعضي مسائل سياسي، از راههای غير رسمي معاملات بانكي خود را انجام میدهند. اما نكته اينجاست كه ما نبايد كل نظام بانكي را درگير اين روابط غيررسمي كنيم. وقتي اين روابط غيررسمي به كل نظام بانكي تسري يابد، هزينه روابط مالي براي كل اقتصاد به شدت بالا میرود. اين روشها اصلاً عجيب و غريب نيست و در دنيا همه درگير آن هستند، اما هزينههای آن از روشهای رسمي و عادي بسيار بالاتر است.
تحريمها همچنين باعث شده تا براي نقل و انتقالات مالي به صرافيها رو بياوريم. در شرايط عادي طبيعتاً انجام دادن نقل و انتقالات مالي از طريق بانكها انجام میشود كه هزينههای كمتري دارد. اما به هر حال روابط ما با دنيا هيچوقت عادي نبوده است، هميشه مجبور بودهايم معاملات بانكي را به طرق غيرمتعارفتري انجام دهيم. امروز چون ارتباط شبكه بانكي از بانكهای خارجي قطع شده است، صرافيها اهميت خاص و ويژهاي پيدا كردهاند. اكنون مهمترين كانال نقل و انتقال مالي به خارج از كشور، صرافيها هستند. كارايي و هزينههای نقل و انتقال وجوه در اين شبكه از هزينه نقل و انتقال در نظام بانكي بینالملل بيشتر است اما در شرايط فعلي چاره ديگري نداريم. البته اين نكته هم حائز اهميت است كه صرافيها هم شبكه محدودي را شامل میشوند. نقشه مبادلات ما از طريق صرافيها هم روز به روز تغيير میكند. مثلاً مدتي با صرافيهای امارات متحده كار میكرديم، اما مدتي است سختگيريهای امارات در مورد مقررات مبارزه با پولشويي و رعايت الزامات اف اي تي اف بيشتر شده است كه باعث شده نقل و انتقال مالي از مسير امارات براي ما سخت شود. كانالهای ديگري در شهرهاي هرات و سليمانيه براي انتقال وجوه باز شده، اما اگر آن كشورها هم مقررات اف اي تي اف را بيشتر رعايت كنند، شرايط براي ما باز هم دشوار میشود.
در كشور ما هم اين تلقي بايد اصلاح شود كه اف ای تی اف مانع روابط بانكي ما با دنياست. اف اي تي اف در تلاش است تا روابط مالي به صورت شفاف باشد. به هر حال مسائل سياسي بين همه كشورها وجود دارد و اختلافاتي در هر زمينهاي ديده میشود. بعضيها براي تحميل خواسته خود میتوانند از الزامات و مقررات استفاده كنند. اما ما هم بايد در عرصه بینالملل بهتر بازي كنيم. بايد بخشي از نظام مالي ما در همين چارچوب ضوابط بینالملل فعاليت كند، اما بخش ديگري از فعاليتها را كه حساسيت بيشتري دارد میتوان خارج از نظام رسمي بینالملل دنبال كرد.
از آن طرف اگر كل نظام بانكي را از اين تعاملات با اقتصاد بینالملل محروم كنيم، هزينهها و تبعات زيادي به كل سيستم اقتصادي تحميل میشود كه ضرورتي ندارد. اينكه در عرصه بینالملل بازيگر فعالي باشيم، خيلي بهتر از برخوردهاي انفعالي و ستيزهجويانه است. لذا باز تاكيد میكنم كه میتوانيم بحث و گفتوگو با دنيا را همچنان از طرق رسمي دنبال كنيم، ضمن اينكه دستگاه ديپلماسي ما تلاش كند تا چالشها را هم با نظام بینالمللی حل كند.