آیا میدانستید زبالههای فضایی به قدری زیاد شده که میتواند مانع انجام برخی از عملیات فضایی شود؟ آیا میدانستید در فضا هم منابعی برای حفاری وجود دارد؟ اما چه کسی باید برای اینها قانون بگذارد؟ وضعیت قانون فضا چگونه است؟
ترجمه: نسیم بنایی/ آینده نگر / منبع اصلی: اکونومیست
ماه می بود که جف بزوس یک سخنرانی یکساعته داشت و درباره آینده بشر در فضا حرف زد. او میگفت میتوان در فضا جایی را فراهم کرد که محل زندگی و اقامت يك میلیون نفر باشد. او در حقیقت به عنوان نماینده شرکت آمازون حرف نمیزد بلکه در قامت مدیر یک شرکت تازه در زمینه پرتاب ماهواره ظاهر شدهبود. البته که همه او را به عنوان رئیس شرکت آمازون میشناسند.
آمازون هیچگاه بدون زیرساختهای موجود نمیتوانست به وجود بیاید. برای مثال خدمات پستی در دنیای مدرن وجود دارد و مردم در خانههایشان کامپیوترهای شخصی دارند که میتوانند به وسیله آنها از سایت آمازون کالاهایی را برای خرید سفارش بدهند. آنها همچنین کارتهای اعتباری دارند که میتوانند خرید خود را به صورت آنلاین انجام بدهند. اما حالا برای اینکه فعالیتها در فضا انجام شود باید زیرساختهای لازم نیز در آن محیط فراهم شود. در فضا منابعی وجود دارد که میتوان به آنها دسترسی پیدا کرد پس باید به فضا رفت. اما آقای بزوس در حالی از رفتن به فضا و بر پا کردن زندگی در آن محیط سخن میگوید که هنوز قانون مشخصی برای آن محیط وجود ندارد. او در حقیقت نمیداند که فضا هم باید قوانینی داشتهباشد.
قوانین مربوط به فضا در حقیقت مربوط به دوره جنگ سرد است. نخستین معاهده و قانونی که در این زمینه نوشته شد مربوط به سال ۱۹۶۷ است. در این قانون برخی مسائل اساسی آورده شدهاست. در این قانون اینطور آمده که فضا برای اکتشاف یک محل کاملا آزاد است و همه دولتها میتوانند در این محیط به راحتی فعالیتهای فضانوردانه انجام دهند و اکتشاف کنند. در ضمن کسی نباید ادعا مالکیت در زمینه فضا داشته باشد. کمی بعد نیز قوانینی نوشته شد درباره آسیبهایی که به زمین و فضا با وسایل فضانوردی وارد میشود.
اما در همه این قوانین میتوان یک بند مشترک پیدا کرد: در همه اینها اینطور فرض شده که فضا یک قلمرو تحت سلطه دولتهاست. در واقع این شرکتها نیستند که بر فضا حکومت میکنند بلکه دولتها بر آن حکومت دارند. نهتنها شرکتها بلکه حتی میلیاردرها هم نمیتوانند بر فضا حکومت کنند. هرچه فضای خارج از زمین به سمت صنعتی شدن پیش میرود شکاف قوانین در این زمینه نیز بیشتر مشخص میشود. اما حفاری منابع جزو مسائلی است که این روزها به یک دغدغه و نگرانی تبدیل شدهاست.
در کنار آن مسئله زبالههای فضایی هم وجود دارد که ناسا اخیرا در این زمینه اقدام کردهاست. ناسا به عنوان آژانس فضایی امریکا اعلام کرده بیش از ۵۰۰هزار زباله فضایی در فضا وجود دارد که دور زمین میچرخند. البته میلیونها شیء کوچک هم در فضا وجود دارد که ناسا میگوید به راحتی دیده نمیشوند اما به هر حال زباله فضایی هستند. به همین خاطر است که ناسا اعلام کرده شرکتهایی که اشیایی را به فضا پرتاب میکنند باید مجوزهایی را دریافت کنند.
*از زبالهها تا حفاری
نکته دیگری که در مورد زبالههای فضایی وجود دارد این است که میتواند مانع انجام سایر عملیاتهاي فضایی شود. در واقع بسیاری از مواقع امکان دارد این اشیا با سایر اشیا برخورد کنند. تعداد زبالههای فضایی به شدت در حال افزایش است. این مسئله به قدری جدی شده که سازمان ملل نیز تصمیم گرفته در این زمینه اقدام کند. البته برخی از اشیایی که به فضا فرستاده میشوند در جای خود میمانند و به همین خاطر قوانین در مورد این اشیا فرق میکند. اما برخی از دیگر اشیا از جای خود تکان میخورند و میتوانند مشکلاتی را برای بقیه ایجاد کنند. در نتیجه باید قوانین متفاوتی برای آنها وضع شود.
مشابه با پرسشهایی که در زمینه زبالههای فضایی وجود درباره حفاری معدنی در فضا هم پرسشهایی وجود دارد. البته انجام عملیات موفقیتآمیز حفاری به نظر قدری بعید میآید اما به هر حال باید در این زمینه هم قوانینی را وضع کنند. به هر حال منابع فضایی هم منابع ثروتی به شمار میآیند که برخی افراد و شرکتها میتوانند به راحتی به آن دسترسی پیدا کنند و از آن بهره بگیرند. اینها شاید پرسشهایی باشند که برای زمان حال چندان اهمیت نداشتهباشند اما برای آینده بسیار مهم و سرنوشتساز خواهند بود. در واقع در درازمدت اهمیت پیدا خواهد کرد. آیا بشر راهکاری برای این مسائل پیدا خواهد کرد؟